Colani op 18 aug 2026 om 13:36

2026-08-18T13:36:47Z

← Oudere versie		Versie van 18 aug 2026 15:36
Regel 95:		Regel 95:
	{{Bibliografische informatie}}		{{Bibliografische informatie}}

	[[Categorie:Graaf van Vianden]]		[[Categorie:Graaf van Vianden]][[Categorie:Heer van Breda]][[Categorie:Heer van de Lek]][[Categorie:Heer van Roosendaal]][[Categorie:Heer van Nispen]][[Categorie:Heer van Wouw]][[Categorie:Huis Nassau-Dillenburg (II)]][[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw\|Nassau-Breda, Hendrik]][[Categorie:Ridder in de Orde van het Gulden Vlies\|Nassau-Breda, Hendrik]]
	[[Categorie:Heer van Breda]]
	[[Categorie:Heer van de Lek]]
	[[Categorie:Heer van Roosendaal]]
	[[Categorie:Heer van Nispen]]
	[[Categorie:Heer van Wouw]]
	[[Categorie:Huis Nassau-Dillenburg (II)]]
	[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw\|Nassau-Breda, Hendrik]]
	[[Categorie:Ridder in de Orde van het Gulden Vlies\|Nassau-Breda, Hendrik]]
	[[Categorie:Stadhouder voor de vorst in Holland en Zeeland (en Utrecht)\|Nassau-Breda, Hendrik]]		[[Categorie:Stadhouder voor de vorst in Holland en Zeeland (en Utrecht)\|Nassau-Breda, Hendrik]]

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:43:47Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

{{Infobox dynastie
| afbeelding = Henry III of Nassau-Breda.jpg
| naam = Hendrik III
| geboren = 1483
| overleden = 1538
| functie1 = [[Lijst van heersers van Nassau|Graaf van Nassau-Breda]]
| periode1 = 1515–1521
| voorganger1 = [[Johan V van Nassau|Jan V]]
| opvolger1 = [[René van Chalon]]
| functie2 = [[Lijst van stadhouders in de Nederlanden#Holland en Zeeland|Stadhouder van Holland en Zeeland]]
| periode2 = 1515–1521
| voorganger2 = [[Jan III van Egmont]]
| opvolger2 = [[Antoon I van Lalaing]]
| vader = [[Jan V van Nassau-Dillenburg]]
| moeder = [[Elisabeth van Hessen-Marburg]]
}}

{{Link stamboom|stamboom=[[Stamboom Hendrik van Nassau-Breda (1483-1538)|Stamboom]]}}
'''Hendrik III van Nassau-Breda''' ([[Siegen]], [[12 januari]] [[1483]] – [[Breda (stad)|Breda]], [[13 september]] [[1538]]) was graaf van [[Graafschap Nassau|Nassau]] en [[graafschap Vianden|Vianden]], heer van [[Baronie van Breda|Breda]] en de Lek, en heer van [[Asse (Vlaams-Brabant)|Asse]] van 1504 tot 1538.

== Levensloop ==
Hendrik III was een zoon van [[Jan V van Nassau-Dillenburg]], [[stadhouder]] van [[Hertogdom Gelre|Gelre]], en [[Elisabeth van Hessen-Marburg]]. Hij was de broer van [[Willem I van Nassau-Dillenburg|Willem de Rijke]], graaf van [[Nassau-Dillenburg]] en dus een oom van [[Willem van Oranje]]. In 1504 erfde hij de bezittingen van zijn kinderloos overleden oom, [[Engelbrecht II van Nassau]].

Hendrik trad in dienst van [[Filips van Oostenrijk|Filips de Schone]] die hij vergezelde op zijn reizen door Europa. In 1504 werd hij [[Landdrost|drossaard]] van [[Hertogdom Brabant|Brabant]]. Op 17 november 1505 nam Filips de Schone hem op in de [[Orde van het Gulden Vlies]]. Op 31 december 1510 werd hij aangesteld als kastelein (rentmeester) van [[Slot Loevestein]]. Van [[1515]]-[[1521]] was hij stadhouder van Holland en Zeeland.<ref>Van Dijck (2001): p. 95.</ref> Ook was hij buitenlid van het [[Illustre Lieve Vrouwe Broederschap]] in [['s-Hertogenbosch]]. In 1517-1518 betaalde hij het verschuldigde ‘ante obitum’ (doodschuld) aan deze broederschap. Ook werd hij een van de gouverneurs over de jonge [[keizer Karel V|Karel V]] met wie hij een goede band opbouwde. In [[1521]] overleed zijn tweede vrouw, [[Claudia van Chalon]].

In datzelfde jaar, aldus [[Michel de Montaigne]] (''[[Essais]]'' I,5), was Hendrik III betrokken bij het beleg van de Franse stad Mousson. Ook was hij het die namens Karel V Lyon innam (zie [[Italiaanse Oorlog van 1521-1526]]). Tussen 1522 en 1530 verbleef hij als raadsman en opperkamerheer van Karel aan diens hof in Spanje, de hoogste functie aan het hof. In 1524 trouwde hij op aanbeveling van Karel met de zestienjarige [[Mencía de Mendoza]], die als dochter van Rodrigo de Mendoza uit een van de rijkste en aanzienlijkste geslachten van Spanje stamde. Ook nam hij deel aan een veldtocht tegen de [[Ottomaanse Rijk|Ottomaanse]] sultan [[Süleyman I]]. Hij stierf in 1538 en werd in de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Breda)|Grote Kerk]] in Breda begraven. Zijn weduwe, Mencia de Mendoza, hertrouwde in 1540 met [[Ferdinand van Aragón (1488-1550)|Ferdinand van Aragón]], hertog van Calabrië, zoon van koning [[Frederik IV van Napels]]. Zijn zoon uit zijn tweede huwelijk, [[René van Chalon]], volgde hem op.

== Karakter ==
Van Hendrik bestaat het beeld van een flamboyante man die zich alleen bezighield met de hoogstnodige staatszaken en weinig interesse toonde in geloofskwesties.<ref name="Belting 2002: p. 73">Belting (2002): p. 73.</ref> Hij besteedde veel aandacht aan de verfraaiing van zijn paleizen en het verzamelen van kunst (zie [[#Mecenaat|mecenaat]]). Tevens heeft hij de renaissance in Nederland voor het eerst grootschalig geïntroduceerd door onder andere het kasteel van Breda te laten ombouwen tot renaissance paleis.

== Brussel ==
[[Bestand:Guilliam van Schoor and Gillis van Tilborgh 001.jpg|thumb|[[Guilliam van Schoor]] (landschap) en [[Gillis van Tilborgh]] (figuren). ''Het Paleis van Nassau te Brussel''. 1658. Brussel, [[Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België]].]]
In 1504 erfde Hendrik niet alleen de titels van zijn oom [[Engelbrecht II van Nassau|Engelbrecht II]], maar ook zijn overige bezittingen, waaronder het [[Paleis van Nassau]] op de [[Koudenberg]] in [[Brussel (stad)|Brussel]], niet ver van de [[residentie]] van zijn [[leenheer|leenheren]]. Het Paleis van Nassau nam een prominente plaats in onder de hoven in de Nederlanden.<ref>Belting (2002): p. 71.</ref> Hendrik voltooide de verbouwing, die door zijn oom was begonnen. De flamboyante Hendrik introduceerde allerlei buitenissigheden, zoals [[trompe-l'oeil]]-deuren en een bed dat plaats zou hebben geboden aan 50 personen.<ref name="Belting 2002: p. 73" /> Ook bood het paleis onderdak aan een niet onbelangrijke kunstcollectie met werk van [[Jheronimus Bosch]], [[Jan Gossaert]] en vermoedelijk ook van [[Lucas Cranach de Oude|Lucas Cranach]] (zie [[#Mecenaat|Mecenaat]]). Toen [[Albrecht Dürer]] in 1520 het paleis aandeed tijdens zijn toer door de Nederlanden, maakte hij melding van een [[meteoriet]], die in het paleis bewaard werd en die in een veld vlak naast Hendrik gevallen zou zijn.<ref name="Belting 2002: p. 78">Belting (2002): p. 78.</ref>
{{Clear|left}}
[[Bestand:Hofvannassau 29-12-2008 16-43-41.jpg|thumb|Het Hof van Nassau te Diest]]

== Breda ==
Tijdens het beheer door Hendrik beleefde [[Breda (stad)|Breda]] een periode van grote bloei. Hendrik gaf in 1536 opdracht tot de bouw van een renaissance-paleis, het [[Kasteel van Breda]]. De Henricuspoort, de voornaamste toegangspoort tot het kasteel draagt nog zijn naam. Het kasteel werd niet voltooid tijdens zijn leven. Hij heeft daarnaast Breda uitgebreid met nieuwe vestingwerken, het Valkenbergpark laten aanleggen, de Grote Kerk aangepast, nieuwe straten laten aanleggen, het Mastbos aangelegd.

==Diest==
[[Diest]] was ook een van de bezittingen die Hendrik van zijn oom erfde. Hij liet er het Hof van Nassau bouwen in 1510, vlak bij het Warandepark.

== Mecenaat ==
[[Bestand:Jan Gossart, called Mabuse - Portrait of Hendrik III, Count of Nassau-Breda - Google Art Project.jpg|thumb|[[Jan Gossaert]]. ''Portret van Hendrik III van Nassau''. Ca. 1516-1517. Fort Worth (Texas), Kimbell Art Museum.]]
Hendrik besteedde veel aandacht aan de verfraaiing van zijn paleizen, het aankopen van kunst en het samenstellen van een bibliotheek. Hij voltooide de verbouwing van het [[Paleis van Nassau]] en liet het [[Kasteel van Breda]] door een Italiaanse architect verbouwen tot renaissancepaleis. In de [[Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk (Breda)|Grote Kerk]], eveneens in Breda, liet hij voor zijn oom, Engelbrecht II, een renaissancistisch grafmonument oprichten (zie [[Praalgraf van Engelbrecht II van Nassau]]). Rond 1515 introduceerden schilders in de Nederlanden [[renaissance]]motieven in hun werk, zoals [[Classicisme|classicistische]] vormen en [[Mythologie|mythologische]] onderwerpen. Hendrik was vrijwel onmiddellijk gegrepen door deze nieuwe stijl.<ref name="Belting 2002: p. 73" /> Zo liet hij zich op ca. 33-jarige leeftijd als [[Orde van het Gulden Vlies|vliesridder]] afbeelden door [[Jan Gossaert]]. Ook bestelde hij bij Gossaert een ''Hercules en Deianeira''. Een vergelijkbaar schilderij bevindt zich tegenwoordig in het [[Barber Institute of Fine Arts]] in [[Birmingham (Engeland)|Birmingham]]. Volgens [[Karel van Mander (I)|Karel van Mander]] werkten [[Jan van Scorel]] en [[Bernard van Orley]] voor zijn residentie in Breda. Ook bezat hij werk van [[Lucas Cranach de Oude|Lucas Cranach]]. Zo stuurde de keurvorst van Saksen hem een ''Lucretia'' van Cranach en vermeldt [[Antonio de Beatis]] in 1517 een ''Oordeel van Paris met de drie godinnen'', dat een bekend onderwerp is in Cranachs oeuvre. De Beatis geeft ook een korte omschrijving van het drieluik ''[[Tuin der lusten|De tuin der lusten]]'' van de [['s-Hertogenbosch|Bossche]] schilder [[Jheronimus Bosch]]. Volgens de kunsthistoricus [[Hans Belting]] werd dit werk door Hendrik besteld. Hij suggereert dat Hendrik met Bosch in contact kwam via [[Filips van Oostenrijk|Filips de Schone]], die in 1504 aan Bosch de opdracht gaf een drieluik te schilderen met als onderwerp de [[Dag des oordeels]]. Hendrik was in 1505 in 's-Hertogenbosch aanwezig vanwege de oorlog met [[Hertogdom Gelre|Gelre]] (zie [[Gelderse Oorlogen]]), waar hij volgens Belting Bosch vroeg een drieluik te schilderen, dat dat van Filips naar de kroon zou steken. Volgens kunsthistoricus [[Bernard Vermet]] is het op basis van stilistische kenmerken en de dendrochronologische datering van de panelen waarop ''De tuin der lusten'' is geschilderd echter waarschijnlijker dat zijn oom Engelbrecht II de opdrachtgever was. De verzameling van Hendrik was verspreid over verschillende locaties, voornamelijk in Breda. Een deel van de verzameling werd later door zijn derde echtgenote, [[Mencía de Mendoza]], naar Spanje overgebracht. De rest werd in [[1568]] door [[Fernando Álvarez de Toledo|Alva]] geconfisqueerd.<ref name="Belting 2002: p. 78" />

== Huwelijken en gezin ==
Hendrik III van Nassau-Breda trouwde achtereenvolgens met [[Louise Francisca van Savoye]] (1503), [[Claudia van Chalon]] (1515) en [[Mencía de Mendoza]] (1524). Hij had één zoon uit het tweede huwelijk met Claudia van Chalon:
* [[René van Chalon]], prins van Oranje.

Ook had hij een aantal bastaardkinderen. 
Met [[Elisabeth Claire van Rosenbach]] (1485-1540) de dochter van de gouverneur van het [[Kasteel Vianden|kasteel van Vianden]]:
* [[Alexis van Nassau-Corroy]] (1506? – [[Corroy]], 18 september 1550), stamvader van het geslacht [[Nassau-Corroy]]
* Elisabeth (ca. 1510 – 17 februari 1550) gehuwd met [[Jan VIII van Renesse|Jan van Renesse]] ''heer van Elderen en van Oost[[Malle]]''
Met Marie de Reval:
* Lodewijk Philips (geboren tussen 1531 en 1538) Hij had een zoon Alfons van Nassau.

== Voorouders ==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Hendrik III van Nassau-Breda
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Engelbrecht I van Nassau-Siegen]] (-1442) ∞ 1440 [[Johanna van Polanen]] (1392-1445)
|colspan="2"|[[Johan I van Loon-Heinsberg]] (-) ∞ 1458 [[Anna Margarethe van Solms-Braunfels]] (1390-1433) (-) 
|colspan="2"|[[Lodewijk I van Hessen]] (1402-1458) ∞ 1438 [[Anna van Saksen (1420-1462)|Anna van Saksen]] (1420-1462) 
|colspan="2"|[[Filips van Katzenellenbogen]] (-) ∞ ? (-) 
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Jan IV van Nassau]] (1410-1475) ∞ 1440 [[Maria van Loon-Heinsberg]] (1426-1502)
|colspan="4"|[[Hendrik III van Hessen]] (1441-1483) ∞ 1458 [[Anna van Katzenellenbogen]] (-) 
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Jan V van Nassau-Dillenburg]] (1455–1516) ∞ 1482 [[Elisabeth van Hessen-Marburg]] (1466-1523) 
|-
|- bgcolor="#E0E0E0"
|colspan="9"|'''Hendrik III van Nassau-Breda (1483-1538)'''
|}

== Externe link ==
* [https://www.dbnl.org/tekst/weze009pale01_01/ Monumentenboek Paleis van Hendrik III]

{{Appendix||2=
== Bronnen ==
*Belting, Hans (2002) "In the Palais Nassau", in: Hans Belting, ''Hieronymus Bosch. Garden of earthly delights'', Munich [etc.]: Prestel, {{ISBN|3-7913-2674-0}}, pp. 71-84.
* Braake, Serge, ''Met Recht en Rekenschap. De ambtenaren bij het Hof van Holland en de Haagse Rekenkamer in de Habsburgse Tijd (1483-1558)'' (Hilversum 2007)
* Cools, Hans (2001) ''Mannen met macht, Edellieden en de Moderne Staat in de Bourgondisch-Habsburgse landen (1475-1530)'', Zutphen: Walburg Pers. {{ISBN|90-6011-625-9}}
* Dijck, G.C.M. van (2001) ''Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten. Familie, vrienden en opdrachtgevers'', Zaltbommel: Europese Bibliotheek. {{ISBN|90-288-2687-4}}
== Noten ==
{{References||2}}
}}
 
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
 
{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Graaf van Vianden]]
[[Categorie:Heer van Breda]]
[[Categorie:Heer van de Lek]]
[[Categorie:Heer van Roosendaal]]
[[Categorie:Heer van Nispen]]
[[Categorie:Heer van Wouw]]
[[Categorie:Huis Nassau-Dillenburg (II)]]
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 16e eeuw|Nassau-Breda, Hendrik]]
[[Categorie:Ridder in de Orde van het Gulden Vlies|Nassau-Breda, Hendrik]]
[[Categorie:Stadhouder voor de vorst in Holland en Zeeland (en Utrecht)|Nassau-Breda, Hendrik]]

Hendrik III van Nassau-Breda - Bewerkingsoverzicht

Colani op 18 aug 2026 om 13:36

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"