https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=HeerdHeerd - Bewerkingsoverzicht2026-04-12T04:16:12ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Heerd&diff=84995&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-03-31T02:23:47Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>'''Heerd''' is de benaming voor een [[boerderij]] in [[Groningen (provincie)|Groningen]]. Met de heerd wordt eigenlijk de [[haard]], de stookplaats (''heerdstede''), bedoeld, maar in de loop van de geschiedenis werd met de term heerd de gehele boerderij (het gebouw) en de bijbehorende landerijen aangeduid: alles dus wat bij de heerd hoort. (''[[pars pro toto]]'')<br />
<br />
Veel boerderijen dragen daarom een naam eindigend op ''heerd'' (soms: ''heert''). Het eerste gedeelte van de naam is vaak de familienaam van de eerste bewoners. Bij nieuwe bewoners werd de naam van de heerd niet gewijzigd. Dit had ook te maken met het feit dat het bewonen van sommige heerden, de zogenaamde edele heerden, bepaalde rechten gaf, bijvoorbeeld bij de rechtspraak of in het bestuur van een [[Zijlvesten in Groningen|zijlvest]].<br />
<br />
In de wijk [[Beijum]] in de stad [[Groningen (stad)|Groningen]] zijn de meeste straten naar (bestaande en afgebroken) heerden genoemd. Enkele namen:<br />
* Boelemaheerd<br />
* Doornbosheerd<br />
* Froukemaheerd<br />
* Hiddemaheerd<br />
* Jaltadaheerd<br />
* Rensumaheerd<br />
* Sijgersmaheerd<br />
* Stoepemaheerd<br />
* Wilkemaheerd<br />
<br />
== Edele heerd ==<br />
In de [[Ommelanden (Groningen)|Ommelander]] landstreken [[Westerkwartier (landstreek)|Westerkwartier]], [[Hunsingo (streek)|Hunsingo]] en [[Fivelingo (streek)|Fivelgo]] waren er ook ''edele heerden'', (ook ''gerechtigde heerd'', ''schultenheerd'' of kortweg ''heerd'' genoemd). Dit waren heerden waartoe land van meer dan 30 [[gras (oppervlaktemaat)|grazen]] (ook [[juk]]ken of [[deimt]]; ongeveer 15 hectare) behoorde. De [[eigenerfde]] van een dergelijke heerd bezat bepaalde rechten (wat tevens plichten waren) die aan de heerd waren verbonden, zoals een stem in het [[redger]]recht, het [[collatierecht]] of het [[overrechter|overrecht]]. Deze rechten waren per [[Ommegang (Groningen)|ommegang]] in elke [[kluft]] (of clauw/klauw) geregeld. Hoe meer edele heerden er in een kluft stonden, hoe minder vaak de eigenerfde van een bepaalde edele heerd ervan gebruik kon maken. In de provincie Groningen werden de edele heerden en ommegangen beschreven in [[klauwboek]]en. Later werd dit soort rechten los van de boerderij verkocht, waarbij adellijke personen soms meerdere en soms alle ommegangen binnen een gebied in handen wisten te krijgen.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Klauwboek]]<br />
* [[Haardstede]]<br />
<br />
[[Categorie:Gronings]]<br />
[[Categorie:Boerderij]]</div>Colani