https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Grote_Raad_van_MechelenGrote Raad van Mechelen - Bewerkingsoverzicht2026-05-08T22:13:39ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Grote_Raad_van_Mechelen&diff=146947&oldid=prevColani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"2024-11-17T06:08:43Z<p>Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[File:Great Council of Burgundy under Charles the Bold.png|thumb|460px|Zitting van de Grote Raad onder [[Karel de Stoute]]]]<br />
<br />
De '''Grote Raad der Nederlanden''' te [[Mechelen (stad)|Mechelen]] was vanaf de vijftiende eeuw het hoogste [[rechtbank|rechtscollege]] in de gebieden die waren samengebracht als de [[Lage Landen (staatkunde)|Nederlanden]], een gebied met Nederlands-, Frans- en Duitstalige inwoners. In het Frans sprak men van ''le grand conseil des Pays-Bas à Malines'', in het Duits van ''der Grosse Rat der Niederlände zu Mecheln''. In het [[Luxemburgs]] zegt men nog altijd ''"mir ginn op Mechelen"'' (wij gaan naar Mechelen) als men zijn laatste troef wil uitspelen. De Grote Raad zetelde eerst in het [[Schepenhuis (Mechelen)|Schepenhuis]] van [[Mechelen (stad)|Mechelen]] en vanaf 1616 in het [[Hof van Savoye]] aan de Keizerstraat.<br />
<br />
== Ontstaan en ontwikkeling ==<br />
[[Bestand:Schepenhuis Mechelen.jpg|thumb|Het [[Schepenhuis (Mechelen)|schepenhuis]] te Mechelen, zetel van het parlement tussen 1473 en 1477 en van de Grote Raad tussen 1504 en 1616]]<br />
[[Afbeelding:Gerechtshof Mechelen.jpg|thumb|Het [[Hof van Savoye]] te Mechelen, zetel van de Grote Raad tussen 1616 en 1792]]<br />
<br />
In de [[middeleeuwen]] lieten vorsten zich bijstaan door raadgevers, die vaak samen met de vorst een [[hofraad]] (in [[latijn]] ook ''consilium'' of ''curia'' genoemd) vormden. Binnen de hofraad van de [[Bourgondische hertogen]] ging zich vanaf het midden van de 15e eeuw een aparte groep specialiseren in het recht en de rechtspraak.<br />
<br />
De Hofraad reisde aanvankelijk mee met de hertog. In [[1473]] gaf [[Karel de Stoute]] zijn gerechtelijke raad een permanente zetel in Mechelen; dit besliste hij in het [[Edict van Thionville]]. De vast residerende hofraad kreeg de benaming ''Parlement van Mechelen''. Zij was bevoegd als hoogste rechtbank en als Rekenkamer. Na zijn dood in [[1477]] schafte zijn opvolger [[Maria van Bourgondië (hertogin)|Maria van Bourgondië]] het centrale parlement af ten gunste van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal der Nederlanden]], bestaand uit vertegenwoordigers van de hoge standen van de burgerij, bezegeld in het [[Groot Privilege]]. De hofraad werd opnieuw een reizende instelling, die de hertogin raadgevend begeleidde.<ref>{{Citeer web | url = http://archivesdepartementales.lenord.fr/?id=recherche_guidee_plan_detail&doc=accounts%2Fmnesys_ad59%2Fdatas%2Fir%2FEtat%20des%20fonds%2FFRAD059_etat_fonds_publiques.xml&page_ref=656 | titel = Grand Conseil de Malines | bezochtdatum = | auteur = | achternaam = | voornaam = | auteurlink = | medeauteurs = | datum = | formaat = | werk = | uitgever = Archieven van het [[Noorderdepartement]] | paginas = | taal = fr | archiefurl = | archiefdatum = | dodeurl = | citaat = }}</ref><br />
<br />
De slinger ging telkens heen en weer tussen de centralisatiedrang van de vorsten en het particularisme van de [[Staten]]. Ook de Franse koning zag een parlement in Mechelen, als tegenhanger van het [[Parlement van Parijs]], niet zitten. Niettemin liet [[Filips I van Castilië|Filips de Schone]] de ''Grote Raad'' vanaf [[1504]] opnieuw permanent in Mechelen verblijven, maar zonder er nog de naam parlement aan te verbinden. De Grote Raad was enkel nog een rechtbank, geen politieke instelling meer.<br />
<br />
In de zestiende eeuw groeide de territoriale bevoegdheid van de Grote Raad van Mechelen. Door de vestiging van het gezag van [[keizer Karel V]] over [[Doornik en het Doornikse]], [[heerlijkheid Utrecht|Utrecht]], [[Friesland]], [[heerlijkheid Overijssel|Overijssel]] en [[Hertogdom Gelre|Gelre]] omvatte het gebied nu het geheel van de [[zeventien Provinciën]].<br />
<br />
Daarna verloor de Raad alleen maar terrein. Na de [[Tachtigjarige Oorlog]] werden de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden|Verenigde Provinciën]] onafhankelijk. In de Noordelijke Nederlanden werd de rechterlijke macht weer overgenomen door de provinciale raden en door de [[Hoge Raad van Holland, Zeeland en West-Friesland]] ([[1582]]). De Grote Raad van Mechelen behield alleen een rol in de overblijvende [[Zuidelijke Nederlanden]], waarvan Frankrijk dan weer de meest zuidelijke provincie [[Graafschap Artesië|Artesië]] en delen van [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]], [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]] en [[Hertogdom Luxemburg|Luxemburg]] annexeerde.<br />
<br />
Een aantal provinciale raden verklaarden zich soeverein: in het begin van de 16e eeuw deden de raden van [[Hertogdom Brabant|Brabant]] en [[Graafschap Henegouwen|Henegouwen]] dat al; op het einde (1782) ook nog de justitieraden van Luxemburg en Doornik. Zo bleven alleen nog [[Graafschap Vlaanderen|Vlaanderen]], [[Heerlijkheid Mechelen|Mechelen]], [[Graafschap Namen|Namen]] en [[Opper-Gelre]] over.<br />
<br />
De Grote Raad ging ten onder bij de [[Franse Revolutie]]. Bij de eerste Franse inval in [[1792]] week de Raad uit naar [[Roermond (stad)|Roermond]], waar hij nog kon waken over het laatste niet bezette gebiedsdeel, de twaalf overblijvende gemeenten van [[Oostenrijks Gelre]].<br />
Bij de tweede Franse inval in [[1794]] vertrok een deel van de raadsleden naar [[Regensburg (stad)|Regensburg]] en [[Augsburg (stad)|Augsburg]], in keizerlijk gebied; een ander deel koos voor het nieuwe regime en ging in de nieuwe gerechtelijke instellingen zetelen.<br />
<br />
== Samenstelling ==<br />
[[File:Charles Philippe de Patin with Mare Liberum books - archive Declercq de Silva.jpg|thumb|[[Charles-Philippe de Patin|Charles Philippe de Patin]], Nederlands jurist, regent-raadsheer Hoge Raad van Mechelen vanaf 1721, vanaf 1733 Raadsheer Hoge Raad der Nederlanden in Wenen.|297x297px]]<br />
<br />
De samenstelling van de Grote Raad bleef al die tijd opmerkelijk stabiel. Men treft één voorzitter of president aan, vijftien of zestien [[rechter|raadsheren]], één [[procureur-generaal]], één substituut-procureur-generaal, één [[advocaat-fiscaal]], een tiental bezoldigde secretarissen, twee of drie [[griffier (rechtbank)|griffiers]], advocaten en ten slotte ook [[gerechtsdeurwaarder|deurwaarders]].<br />
<br />
Alle raadsleden werden benoemd door de vorst uit een kandidatenlijst van de Raad zelf. Zij moesten [[licentiaat]] of [[doctor]] in de rechten zijn van een van de universiteiten van de vorstelijke landen. Bij de in het rood geklede raadsheren waren er traditioneel een viertal geestelijken, later verminderd tot twee.<br />
<br />
Onder meer de volgende personen zijn lid geweest van de Grote Raad van Mechelen:<br />
*[[Jan I Carondelet]]<br />
*[[Jan II Carondelet]]<br />
*[[Jeroen van Busleyden]]<br />
*[[Viglius]]<br />
*[[Arnold Baert]]<br />
*[[Filips Wielant]]<br />
*[[Joachim Hoppers]]<br />
*[[Petrus Govarts]]<br />
*[[Charles-Philippe de Patin]]<br />
<br />
Luisterrijke woningen in Mechelen herinneren nog aan hun verblijf, zoals het [[Hof van Busleyden]], het [[Hof van Palermo]] en het [[Hof van Prant]].<br />
<br />
== Voorzitters ==<br />
[[File:Portret van Nicolaes Everaerts Nicolavs Everardvs (titel op object) Portretten van beroemde Nederlandse en Vlaamse geleerden (serietitel) Illustrium Galliae Belgicae scriptorum icones et elogi (serietitel), RP-P-1906-668.jpg|thumb|[[Nicolaas Everaerts|Nicolaes Everaerts]], Vlaams geleerde, Voorzitter Hoge Raad van Mechelen|321x321px]]<br />
*1503-1521: Joannes Peeters, heer van Catz <br />
*1521-1528: Judocus Lauwerys <br />
*1528-1532: [[Nicolaas Everaerts]] <br />
*1532-1557: [[Lambert van den Briaerde|Lambert de Briaerde]]<br />
*1557-1562: Nicolas II Everaerts<br />
*1562-1584: Jan van Glymes, heer van [[Waterdijk]]<br />
*1584-1598: Jan vander Burcht <br />
*1598-1604: [[Igram van Achelen]] <br />
*1605-1622: [[Jacques Liebart]]<br />
*1622-1628: Ranunce de France, heer van Noyelles<br />
*1628-1637: Zeger Coulez <br />
*1637-1651: Henri de Vicq, heer van Meuleveldt <br />
*1651-1661: Antoine l'Hermite <br />
*1661-1669: Adrien de France, heer van Noyelles<br />
*1669-1686: [[Jan Antoon Locquet]] <br />
*1686-1690: [[André del Marmol]]<ref>http://dbe.rah.es/biografias/58072/andres-del-marmol</ref><br />
*1690-1690: [[Willem Filips van Herzele]]<br />
*1690-1699: [[Willem Albert van Grysperre]] <br />
*1699-1707: Hyacinthe-Marie de Brouchoven <br />
*1707-1714: Jacques Jean Baptiste Stalins, heer van Poppenrode<br />
*1716-1725: Christophe Ernest, graaf van [[Huis de Baillet Latour|Baillet]]<br />
*1726-1738: Pierre-Primitive van Volden <br />
*1739-1756: Eugène Joseph d'Olmen, baron van [[Poederlee]]<br />
*1756-1773: Guillaume-Ignace Pycke, heer van [[Idegem]]<br />
*1773-1794: [[Goswin de Fierlant]]<br />
<br />
== Bevoegdheden ==<br />
[[File:Willem van Overbeke († 1529) ambassadeur.png|thumb|Willem van Overbeke (Guillaume d'Overbeke) 1474–1529, secretaris van de Grote Raad van Mechelen.<!--in 1474 van [[Karel de Stoute]] en in 1496 van [[Filips I van Castilië]]-->|247x247px]]<br />
<br />
De competentie van de Grote Raad kon sterk verschillen van periode tot periode en van provincie tot provincie. In de kleine [[heerlijkheid Mechelen]] oefende hij nagenoeg alle [[wetgevende macht|wetgevende]] en [[rechterlijke macht]] uit.<br />
<br />
Hij was ook rechtbank in [[eerste aanleg en beroep|eerste en laatste aanleg]] voor personen en instellingen die onder de vorstelijke bescherming vielen. Leden van de hofhouding, ridders van het [[Orde van het Gulden Vlies|Gulden Vlies]], en iedereen die door zijn titel of functie het [[privilegium fori]] had, kon enkel en alleen voor de Grote Raad gedaagd worden.<br />
<br />
Voor het overige fungeerde de Raad als [[Hof van Beroep (België)|hof van beroep]] of [[Hof van Cassatie|hooggerechtshof]] ten overstaan van alle [[vonnis]]sen van provinciale [[justitieraad|justitieraden]] en andere, lagere, rechtbanken in de [[XVII Provinciën]] (of wat daar later van overbleef). Hij oordeelde over zaken als [[privilege (recht)|privilege]]s, [[mandement]]en, benoemingsbrieven, [[kaper (kapitein)|kaper]]sbrieven, schenkingen van ambten en goederen, [[bede (belasting)|beden]] en andere belastingen, [[bezitsvordering]]en, bevoegdheidsconflicten tussen verschillende besturen, vaak ook grensconflicten. Zaken van familierecht en [[erfrecht]] daarentegen behoorden veelal tot de bevoegdheid van de [[kerkelijke rechtbank]]en.<br />
<br />
Archivalia over de Grote Raad van Mechelen bevinden zich met name in het [[Rijksarchief (België)|Algemeen Rijksarchief]] te Brussel en de Archives Départementales du Nord te [[Rijsel]]. Door de [[rechtspraak]] over vele streken en over zaken van allerlei aard gedurende drie eeuwen neemt de Grote Raad een belangrijke plaats in de [[rechtsgeschiedenis]] van Nederland en België.<br />
<br />
== Zetel ==<br />
Aanvankelijk was de Grote Raad gevestigd in het [[Schepenhuis (Mechelen)|Schepenhuis]] van [[Mechelen (stad)|Mechelen]]. Door de [[Tachtigjarige Oorlog]] verhuisde hij in 1580 naar [[Namen (stad)|Namen]]. De zittingen vonden plaats in het huis van schepen Jean Rifflart op de Place Saint-Aubain. De Raad keerde in 1585 terug naar Mechelen en huisde er vanaf 1616 in het [[Hof van Savoye]] aan de Keizerstraat. Een nieuwe exodus vond plaats tijdens de [[Oostenrijkse Successieoorlog]], toen de instelling via Namen naar [[Echternach (stad)|Echternach]] vluchtte.<br />
<br />
== Archief ==<br />
Terwijl de archieven van andere belangrijke gerechtshoven als het [[Parlement van Parijs]] en het [[Hof van Holland]] grotendeels verloren gingen, zijn veel uitspraken van de Grote Raad van Mechelen met de onderliggende stukken bewaard gebleven. Ze zijn van groot belang om inzicht te krijgen in de laat-middeleeuwse en vroegmoderne rechtsvorming.<ref>Neerlandia. Jaargang 78 pp. 47-48</ref><br />
<br />
== Literatuur ==<br />
*An Verscuren, ''The Great Council of Malines in the 18th century. An Aging Court in a Changing World?'', 2014, ISBN 9783319096377<br />
*Louis-Theo Maes, ''De geschiedenis van het Parlement en de Grote Raad van Mechelen'', 2009, ISBN 9789059273269<br />
*Jacques Lorgnier, ''Malines. Source foraine d'histoire de France'', 2000, ISBN 9782908510300<br />
*C.H. van Rhee, ''Litigation and legislation. Civil procedure at first instance in the Great Council for the Netherlands in Malines (1522-1559)'', 1997, ISBN 9057460017<br />
*A.J.M. Kerckhoffs-de Heij, ''De Grote Raad en zijn functionarissen, 1477-1531'', proefschrift Universiteit van Amsterdam, 1980<br />
*[[Hugo de Schepper]], [https://web.archive.org/web/20180720133047/https://www.bmgn-lchr.nl/articles/10.18352/bmgn-lchr.2047/galley/2101/download/ De grote raad van Mechelen, hoogste rechtscollege in de Nederlanden?], in: ''Bijdragen en mededelingen betreffende de geschiedenis der Nederlanden'', 1978, nr. 3, p. 389-410<br />
*''Consilium Magnum (1473-1973). Herdenking van de 500e verjaardag van de oprichting van het Parlement en Grote Raad van Mechelen'', Brussel, 1977<br />
*Jan Van Rompaey, ''De Grote Raad van de hertogen van Boergondië en het parlement van Mechelen'', 1973<br />
*Louis-Theo Maes en Willy Godenne, ''Iconografie van de leden van de Grote Raad van Mechelen'', 1951<br />
*Louis-Theo Maes, ''De bibliotheek van de Grote Raad te Mechelen'', 1949<br />
*Arthur Gaillard, [https://www.persee.fr/doc/bcrh_0770-6707_1896_num_65_6_2213 L'origine du Grand Conseil et du Conseil Privé], in: ''Compte-rendu des séances de la Commission Royale d'Histoire ou Recueil des ses Bulletins'', 5e serie, deel 6, 1896, p. 267-324<br />
*Jules Frederichs, [https://www.persee.fr/doc/bcrh_0770-6707_1890_num_59_17_2537 Le Grand Conseil ambulatoire des ducs de Bourgogne et des archiducs d'Autriche (1446-1504)], in: ''Bulletin Commission Royale d'Histoire de l'Académie Royale de Belgique'', 4e serie, deel 17, 1890, p. 423-499<br />
*Firmin Brabant, [https://www.persee.fr/doc/bcrh_0770-6707_1878_num_47_5_2674 Note sur le Grand Conseil de Philippe le Bon], in: ''Bulletin Commission Royale d'Histoire de l'Académie Royale de Belgique'', 4e serie, deel 5, 1878, p. 145-160<br />
<br />
== Externe links ==<br />
*[http://balat.kikirpa.be/results.php?linkthrough=ip&linkval=Vergadering+van+de+Grote+Raad+van+Mechelen Iconografie van de Grote Raad] (BALaT)<br />
*[http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/Repertorium/app/instellingen/150/# Grote Raad (te Mechelen) (1473-1582)] (Repertorium van ambtsdragers en ambtenaren 1428-1861 - Instituut voor Nederlandse Geschiedenis)<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Geschiedenis]][[Categorie:Historie]]</div>Colani