Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-01-18T16:17:56Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:J.P. Menger en J.P.M. Menger - Groningen constant (1872) - vz.jpg|thumb|voorzijde]]
[[Bestand:J.P. Menger en J.P.M. Menger - Groningen constant (1872) - kz.jpg|thumb|keerzijde]]

'''Groningen constant''' is een Nederlandse [[Penning (medaille)|herdenkingspenning]], die in 1872 werd uitgegeven door [[Koninklijke Nederlandse Munt|'s Rijks Munt]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]].<ref>[https://www.teylersmuseum.nl/nl/collectie/munten-en-penningen/tmnk-03297-tweehonderdjarig-ontzet-van-groningen-van-de-belegering-van-de-bisschoppen-van-munster-en-keulen-door-rabenhaupt "Tweehonderdjarig ontzet van Groningen van de belegering van de bisschoppen van Munster en Keulen door Rabenhaupt"], collectie [[Teylers Museum]]. [https://web.archive.org/web/20200713230815/https://www.teylersmuseum.nl/nl/collectie/munten-en-penningen/tmnk-03297-tweehonderdjarig-ontzet-van-groningen-van-de-belegering-van-de-bisschoppen-van-munster-en-keulen-door-rabenhaupt Gearchiveerd] op 13 juli 2020.</ref>

== Achtergrond ==
In het [[rampjaar 1672]], het begin van de [[Hollandse Oorlog]], lag de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] onder vuur en werd zij aangevallen door [[Engeland]], [[Frankrijk]] en de bisdommen [[prinsbisdom Münster|Münster]] en [[keurvorstendom Keulen|Keulen]]. Op 21 juli 1672 werd de stad [[Groningen (stad)|Groningen]] door ''Bommen Berend'', de Münsterse bisschop [[Christoph Bernhard von Galen|Bernhard von Galen]], en zijn leger van ruim 22.000 man belegerd. De stad werd door hen gebombardeerd, maar wist met een klein leger onder leiding van [[Carl von Rabenhaupt]] de aanvallen te weerstaan. Op 28 augustus droop de bisschop met zijn manschappen af. Op die datum wordt sindsdien het [[Gronings Ontzet]] gevierd. Het behoud van de stad bleek van betekenis en leidde tot de spreuk: ''Groningen constant, behoudt van het land'',<ref>Ook: ''Groningen constant, beholt vant Landt, heeft door Godes kragt gebroken des viants maght''.</ref> die nog datzelfde jaar op Groningse, vierkante [[noodgeld|noodmunten]] werd gezet.<ref>Mr. J. Dirks (1884) [https://www.dbnl.org/arch/_nav001188401_01/pag/_nav001188401_01.pdf "Penningkundig repertorium"], ''De Navorscher''. Amsterdam: J.C. Loman jr.</ref>
[[Bestand:1872 Rabenhaupt-monument ter herinnering aan 200 jaar Gronings Ontzet - 02.jpg|thumb|left|Het Rabenhaupt-monument op de Ossenmarkt]]
;1872
In 1872 werd het tweede eeuwfeest van het Ontzet gevierd. Om de viering op te luisteren werd op de [[Ossenmarkt (Groningen)|Ossenmarkt]] tijdelijk een gedenkteken met [[Buste (kunst)|buste]] van Rabenhaupt geplaatst.<ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000094317:mpeg21:p002 "Groningen"], ''Provinciale Drentsche en Asser courant'', 30 augustus 1872.</ref><ref>Beno Hofman (2017) [http://www.staatingroningen.nl/referentie/679/355/tekstbord-stadsmonumenten "Tekstbord stadsmonumenten"], ''Staat in Groningen''. [https://web.archive.org/web/20200813150544/http://www.staatingroningen.nl/referentie/679/355/tekstbord-stadsmonumenten Gearchiveerd] op 13 augustus 2020.</ref> De Groninger boekhandelaar R.J. Schierbeek gaf een prent uit, naar een tekening van [[Otto Eerelman]], met daarop onder meer voorstellingen van het Gronings Ontzet en een beeltenis van Rabenhaupt tegen de achtergrond van de [[dubbelkoppige adelaar]] van het [[Wapen van Groningen (stad)|wapen van de stad]].<ref>[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001384035:mpeg21:p00003 "Binnenland"], ''[[Het Vaderland]]'', 9 augustus 1872.</ref>

Door 's Rijks Munt werd een bronzen herdenkingspenning geslagen, met een doorsnee van 54 millimeter. De penning werd ontworpen door de historieschilder [[Johannes Hinderikus Egenberger|J.H. Egenberger]], hoofdonderwijzer-directeur van [[Academie Minerva]] in de stad. Eerdere penningontwerpen van zijn hand waren een penning voor Groninger geneesheren en [[Kandidaats|kandidaten]], die zich inzetten bij de bestrijding van de [[cholera]]-epidemie (1866) en een prijspenning voor het 25e Landhuishoudkundig Congres in Groningen (1871). Samen met architect Pieter Schenkenberg van Mierop had Egenberger ook het [[Graaf Adolfmonument]] ontworpen, dat herinnert aan de [[Slag bij Heiligerlee (1568)|slag bij Heiligerlee]]. Voor de uitvoering van de herdenkingspenning bij de Munt waren vader en zoon Menger als [[Stempelsnijder|(hulp-)stempelsnijder]] verantwoordelijk, vader [[Johan Philip Menger|J.P. Menger]] verzorgde de voorzijde van de penning, zoon [[Johan Philip Matthias Menger|J.P.M. Menger]] de keerzijde.<ref name="Besier">L.W.A. Besier (1895) [https://jaarboekvoormuntenpenningkunde.nl/jaarboek/1894/1894a.pdf "De stempelsnijders van 's Rijks Munt te Utrecht in de laatste 50 jaren"], ''Tijdschrift van het Nederlandsch Genootschap Munt- en Penningkunde'', 2e jaargang, 1894. Amsterdam: G. Theod. Bom en zoon. [https://web.archive.org/web/20220613210552/https://jaarboekvoormuntenpenningkunde.nl/jaarboek/1894/1894a.pdf Gearchiveerd] op 13 juni 2022.</ref> Naast de Groningse [[stedenmaagd]] is op de penning het tijdelijk monument met de buste van Rabenhaupt te zien.

Pas in 1972 kreeg de stad definitief een buste van Rabenhaupt op een sokkel, die werd geplaatst bij het [[stadhuis van Groningen]]. Het beeld werd gemaakt door [[Willem Valk]], docent aan Academie Minerva en officieus stadsbeeldhouwer.

== Beschrijving ==
;Voorzijde
De Groningse stedenmaagd ten voeten uit, met op haar hoofd een [[muurkroon]]. In haar linkerhand houdt zij een vaandel met het wapen van de stad Groningen. Haar rechterhand houdt zij boven de [[sleutels van de stad]], die liggen op een kussen op een [[Sokkel (beeld)|voetstuk]] met aan de voorzijde het stadswapen. Achter de stedenmaagd ligt de [[Nederlandse leeuw]]. Het [[omschrift]] luidt: ONDER MIJNE HOEDE VEILIG. In de [[afsnede]]: GRONINGEN CONSTANT 1672. Signatuur in het veld aan weerszijden van de voorstelling, links J.H. EGENBERGER INV. en rechts J.P. MENGER F.

;Keerzijde
De keerzijde toont een triomfboog met vier pilaren, bekroond met leeuwtjes met wapenschilden. Binnenin staat een buste van Rabenhaupt op een sokkel. In een fries van de boog het jaartal MDCCCLXXII (1872), aan de onderzijde TER EERE VAN RABENHAUPT. Aan weerszijden zijn [[vaandel]]s, [[Kanon (geschut)|kanonnen]] en kanonskogels geplaatst. Het omschrift luidt: DOOR MOED EN BELEID. In de afsnede staat: HET TWEEDE EEUWFEEST VAN GRONINGENS ONTZET GEVIERD 28 AUG 1872. Signatuur in het veld rechts: J.P.M. MENGER F.

== Afbeeldingen ==
<gallery>
Gedenkplaat bij viering 200 jaar ontzet van Groningen 1672-1872, RP-P-OB-89.235.jpg|Prent door Eerelman (1872)
Rabenhaupt door Willem Valk Groningen.jpg|Buste van Rabenhaupt (1972)
</gallery>

{{Appendix}}

[[Categorie:Hollandse Oorlog]]
[[Categorie:Geschiedenis van Groningen (stad)]]
[[Categorie:Nederlandse munt]]

Groningen constant - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd