https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=GrachtGracht - Bewerkingsoverzicht2026-04-24T17:36:59ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Gracht&diff=79212&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2024-03-28T16:37:57Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zie dp}}<br />
[[Bestand:Amsterdam airphoto.jpg|thumb|[[Grachtengordel]] van Amsterdam.]]<br />
[[Bestand:Brugge_Goudenhandrei_R03.jpg|thumb|[[Gouden-Handrei]] in [[Brugge]].]]<br />
[[Bestand:Hansegracht-Duisburg.jpg|thumb|De Hansegracht in [[Duisburg]] (Duitsland)]]<br />
[[Bestand:Oudegracht_bij_Ledig_Erf.jpg|thumb|[[Oudegracht (Utrecht)|Oudegracht]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]].]]<br />
<br />
Een '''gracht''' of '''[[Singel (gracht)|singel]]''' is een aangelegde [[Vaarweg|waterweg]]. Vaak is het een langs de oevers bebouwd [[Kanaal (waterweg)|kanaal]] om of door een stad. In [[Belgisch-Nederlands]] wordt met een gracht ook een [[sloot (watergang)|sloot]] bedoeld.<ref>{{Citeer web |url = https://vrttaal.net/taaladvies-taalkwestie/gracht |titel = gracht |bezochtdatum = 19-11-2022 |uitgever = vrttaal.net |archiefurl=https://web.archive.org/web/20221119024909/https://vrttaal.net/taaladvies-taalkwestie/gracht|archiefdatum=2022-11-19}}</ref> Ten slotte kan de term duiden op een al dan niet met water gevulde verdedigingsgreppel rond een versterking.<br />
<br />
== Etymologie ==<br />
Het woord komt van graft, waarin het woord ''graven'' duidelijk te herkennen is. De klankverschuiving waarbij de f-klank verschoof naar een ch-klank is typisch voor het Nederlands en is ook terug te vinden in woorden als zacht (vgl. [[Duits]]: sanft, [[Engels]] soft, [[Westerlauwers Fries|Fries]]: sêft) en lucht (vgl. Duits: Luft, Fries: loft). <br />
<br />
== Plaatsen met grachten ==<br />
Grachten zijn te vinden in veel [[Holland]]se steden. Het meest bekend zijn de [[Amsterdamse grachten]] (vooral de [[Grachtengordel (Amsterdam)|Grachtengordel]]), maar ook in [[Alkmaar]], [[Delft]], [[Dordrecht (Nederland)|Dordrecht]], [[Gouda]], [[Leiden]], [[Zwolle]] en [[Utrecht (stad)|Utrecht]] vormen de grachten een essentieel deel van het stadsbeeld. De [[Haagse grachtengordel]] is deels gedempt. Ook steden elders in [[Nederland]], zoals [[Amersfoort]], [[Coevorden (stad)|Coevorden]], [[Groningen (stad)|Groningen]] (de [[Diepenring|diepen]]), [[Haarlem]], [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]] en [[Meppel]], hebben of hadden grachten. Diverse [[Vlaanderen|Vlaamse]] steden, zoals [[Brugge]] (de [[Brugse reien|reien]]), [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] (de [[Antwerpse ruien|ruien]]) en [[Gent]], kennen of kenden grachten, evenals [[Duisburg]] en [[Hamburg]] in [[Duitsland]].<br />
<br />
=== Kop van Overijssel ===<br />
In de [[Kop van Overijssel]] wordt de term gracht ook gebruikt voor waterwegen buiten de steden en dorpen. Zo loopt de [[Arembergergracht]] van [[Zwartsluis]] naar de [[Belterwijde]] en de [[Thijssengracht]] van [[Giethoorn]] naar het [[Giethoornsche Meer]]. Er liggen ook grachten binnen de dorpen zoals de Dorpsgracht in Giethoorn en in [[Dwarsgracht]] de Dwarsgracht, die ook zo heet. De Thijssengracht was in de [[middeleeuwen]] een sloot, maar is in de [[17e eeuw]] verbreed tot een gracht. Ook kwam het voor dat een gracht als een nieuwe waterloop werd gegraven.<ref>Niek van den Sigtenhorst: Gieters Gevaer van botie tot bok. Sporen van een puntercultuur. Giethoorn 2007 ISBN 978-90-902205-5-0, blz. 68 en 69.</ref><br />
<br />
== Functies ==<br />
Belangrijke redenen voor de aanleg en instandhouding van de grachten zijn en waren: [[afwatering]], transport, verdediging en [[open riool|riolering]]. Het [[schuren van grachten]] was, waar mogelijk, een manier om ze open te houden. Nadat de steden hun functie als [[Vesting (verdedigingswerk)|vesting]] in de tweede helft van de [[19e eeuw]] verloren, zijn veel grachten die deel uitmaakten van de vestingwerken gedempt. In de loop der tijden zijn ook binnen diverse steden grachten gedempt of overwelfd (zoals de [[Antwerpse ruien|ruien in Antwerpen]]), veelal om [[hygiëne|hygiënische]] redenen en om het [[wegverkeer]] meer ruimte te bieden. Soms worden er initiatieven genomen om grachten weer te herstellen, zoals in [[Breda (stad)|Breda]], Utrecht, [[Meppel]], Gent, Wageningen en [[Zaandam (hoofdbetekenis)|Zaandam]].<br />
<br />
=== Verdediging ===<br />
[[Bestand:Kooikersgracht Centrum Leusden.jpg|thumb|[[Kooikersgracht]] in het centrum van het Utrechtse dorp [[Leusden]]]]<br />
Een natte gracht kon gebruikt worden voor de verdediging van een stad, burcht, herenboerderij of fort. Bij een kasteel spreekt dan van een [[slotgracht]]. In een droge gracht staat geen water. Voorbeelden van een droge gracht: [[Linie van Du Moulin]] ([[Maastricht]]), [[Forten rond Luik|19e-eeuwse forten]] van [[Luik (stad)|Luik]] (zoals Lantin, Loncin, Grâce-Hollogne, Flémalle, Liers). Na de komst van de [[Tank (voertuig)|tank]] als gevechtswapen werden in oorlogsgebieden vaak [[Tankgracht|anti-tankgracht]]en aangelegd.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde]]<br />
* [[Lijst van Belgische grachten]]<br />
* [[Lijst van Nederlandse grachten]]<br />
* [[Singel (gracht)]]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
{{Navigatie vaktermen vestingbouwkunde}}<br />
{{Navigatie landschapselementen}}<br />
<br />
[[Categorie:Gracht| ]]<br />
[[Categorie:Scheidingsbarrière]]<br />
[[Categorie:Stedelijke natuur]]</div>Colani