Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2024-11-21T01:49:17Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Gela SNGANS 065.jpg|thumb|Griekse [[tetradrachme]] uit [[Gela]] op [[Sicilië]], ca. 450 v.Chr.]]
[[Bestand:Chinesisches-Spaten+Messergeld.jpg|thumb|Chinees mes- en spadegeld uit de 5e eeuw v.Chr.]]
[[Bestand:S-106 W Han banliang, Wudi, 140-87 BC, lead, prob private mint, 22-23mm.jpg|thumb|Chinese munt uit de vroege [[Han-dynastie]]]]
[[Bestand:MauryanCoin.jpg|thumb|Indiase munt van de [[Mauryadynastie]], ca. 320-180 v.Chr.]]
[[Bestand:Kroisos BMC 31.jpg|thumb|Lydische gouden [[stater]] uit de tijd van [[Kroisos]] (ca. 640 v.Chr.)]]
[[Bestand:Jiao zi.jpg|thumb|Een tiende-eeuws Chinees 'bankbiljet' uit [[Sichuan]]. Het eerste papiergeld dateert uit de [[Song-dynastie]].]]
De '''geschiedenis van het geld''' overspant duizenden jaren. De [[numismatiek]] is de wetenschappelijke studie van [[geld]] en zijn geschiedenis. Voor [[geld]] zijn veel materialen gebruikt, van schaarse [[edelmetaal|edelmetalen]], [[schelp]]en en [[bankbiljet|bedrukt papier]]. Geld is in essentie een symbolische voorstelling van een zekere waarde. Naast metalen munten wordt vooral papiergeld gebruikt. Sinds eind 20e eeuw is geld dat alleen als tegoed op een bankrekening bestaat (giraal geld) de belangrijkste vorm van geld. Toch hebben metalen zoals [[goud]] of [[zilver]] veel van de essentiële kenmerken van geld behouden. Deze edelmetalen hebben nog altijd een [[intrinsieke waarde]] die bepaald wordt door schaarste en begeerte.

== Opkomst van het geld ==
=== Functies ===
Geld heeft drie functies: het kan gebruikt worden als tussengoed bij [[overeenkomst (contract)|transactie]]s, het kan dienen als [[waarde]]meter voor andere goederen en het kan een [[sparen|spaarmiddel]] zijn voor latere tijden.

[[Karl Polanyi]] maakt onderscheid tussen "''general purpose''"- en "''special purpose''"-geld.<ref>The Economy as Instituted Process, in {{Aut|K. Polanyi - C.M. Arensberg - H.W. Pearson}} (ed.), ''Trade and Market in the Early Empires'', Glencoe, 1957, p. 264-266.</ref> De voorwaarden waaraan dit eerste soort geld moet voldoen volgens Polanyi zijn: ''portability'' (makkelijk te transporteren), ''divisibility'' (makkelijk op te delen in kleinere [[Coupure (waardepapier)|coupures]] en meerdere [[Valuta|denominaties]]), ''convertability'' (gemakkelijk inwisselbaar zijn), ''generality'' (algemeen aanvaard worden), ''anonimity'' (gebruikt kunnen worden zonder dat de eigenaar zich hoeft te identificeren) en ''legality'' (de garantie van de waarde door een overheidsinstantie).

== Pre-monetaire betalingsvormen ==
Vóór munten van metaal werden gemaakt werden andere waardevolle materialen gebruikt, zoals [[schelpengeld|schelpen]] en [[keukenzout|zout]].

== Eerste munten ==
{{Zie ook|Zie [[Munt (betaalmiddel)|Munt]] voor het hoofdartikel over dit onderwerp.}}
Er zijn in de loop van de geschiedenis drie onafhankelijke munttradities ontstaan in de wereld: de Chinese, de Indische en de Lydische traditie.

=== Chinese traditie ===
Het eerste Chinese geld werd vervaardigd rond 770 v.Chr. De oudste 'munten' waren in [[brons]] [[Gieten (metaalkunde)|gegoten]] modellen van [[Mes (voorwerp)|messen]] en [[spade]]n met Chinese [[letter|karakters]] erop; tegelijk daarmee begon het gebruik van [[Chinese kèpèng|kèpèngs]], ronde bronzen munten met een vierkant gat om er een touw doorheen te kunnen rijgen. Aan de hand van het opschrift zijn deze munten goed te identificeren. Ze werden vaak per streng verhandeld vanwege de geringe waarde van de individuele munten. Tot in het begin van de 20e eeuw bestond het Chinese muntverkeer hoofdzakelijk uit 'cash'.

=== Indische traditie ===
In India werden de eerste munten onafhankelijk van andere culturen vervaardigd rond het jaar 500 v.Chr. Het waren onregelmatige plakjes zilver met kleine stempeltjes die planten, dieren en andere figuren voorstellen. Deze Indiase uitvinding bleef in zwang tot ongeveer 100 v.Chr. Vanaf de tijd van [[Alexander de Grote]] kreeg het Griekse muntbeeld (en later het Romeinse) een sterke invloed op Indiase munten.

=== Westerse traditie ===
De 'westerse' traditie stamt waarschijnlijk uit [[Koninkrijk Lydië|Lydië]] in [[Anatolië|Klein-Azië]]. De eerste munten, die in de 7e eeuw v.Chr. werden vervaardigd, bestonden uit een druppel [[elektrum]], een natuurlijk mengsel van goud en zilver, waar aan twee kanten een [[Handstempel|stempel]] in werd [[Muntproductieproces|geslagen]]. In de loop van de 6e eeuw verspreidde de nieuwe uitvinding, die de handel sterk vergemakkelijkte, zich naar het [[Achaemeniden|Perzische Rijk]] in het oosten en de [[Griekenland|Griekse wereld]] in het westen. Deze munten vertonen gewoonlijk stads- en heerserssymbolen, die een hoge esthetische waarde kunnen hebben. Later werd een rond plakje metaal in een [[matrijs (mal)|matrijs]] gelegd, waarna er aan beide kanten onder hoge druk een afbeelding werd aangebracht door persen of slaan. Maar ook in de westerse wereld werden munten wel gegoten.

== Eerste papiergeld ==
{{Zie hoofdartikel|Papiergeld}}
Papiergeld, dat per definitie [[fiduciair geld]] is, werd voor het eerst gebruikt in het [[Chinees Keizerrijk|Chinese Keizerrijk]]. In de [[14e eeuw]] werd er reeds papiergeld gebruikt, maar het is mogelijk dat het op beperkte schaal ook al in de [[7e eeuw]] in zwang was.

== Eerste creditcard ==
{{Zie hoofdartikel|Creditcard}}
De mogelijkheid om te betalen met een kredietkaart (in Nederland wordt alleen de Engelse term 'credit card' gehanteerd) is in 1950 uitgevonden door Ralph Schneider en Frank X. McNamara. [[Diners Club]] produceerde het 'plastic geld' als eerste en introduceerde zijn ''club card'' in 1957 op de Nederlandse markt. De creditcard heeft een snelle vlucht genomen nadat andere bedrijven als [[American Express]], [[VISA International|VISA]] en [[MasterCard]] een uitgebreid wereldwijd netwerk van acceptatiepunten wisten op te bouwen.

{{Appendix|2=
* [http://www.exeter.ac.uk/~RDavies/arian/llyfr.html {{Aut|G. Davies}}, ''History of Money. From Ancient Times to the Present Day'', Cardiff, 2002<sup>3</sup>]
* {{Aut|K. Polanyi - C.M. Arensberg - H.W. Pearson}} (ed.), ''Trade and Market in the Early Empires'', Glencoe, 1957.
* [https://web.archive.org/web/20171107134417/http://www.metrum.org/money/index.htm {{Aut|L.C. Stecchini}}, ''The Origin of Money in Greece, diss. Harvard University, 1946] (gearchiveerd)
* [http://szabo.best.vwh.net/shell.html {{Aut|N. Szabo}}, Shelling Out -- The Origins of Money. New theories on the origins and nature of money, szabo.best.vwh.net (2002, 2005)]
----
{{References}}
}}
{{Commonscat}}

[[Categorie:Geldgeschiedenis| ]]
[[Categorie:Numismatiek]]

Geschiedenis van het geld - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"