Colani: 1 versie geïmporteerd

2023-11-23T14:57:52Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox auteur
| naam = Gerard van Velsen
| afbeelding = Gerard van velsen.jpg
| onderschrift = Gerard van Velsen.
| citaat =
| volledige naam = Gerard van Velsen
| pseudoniem =
| beter-bekend-als = Gerard van Velzen
| bijnaam =
| genoemd =
| geboren = Onbekend
| geboorteplaats = Onbekend
| overleden = [[1296]]
| overlijdensplaats = [[Leiden]]
| land =
| beroep = [[Heer (middeleeuwse titel)|Heer]]
| jaren-actief = [[1275]]-[[1296]]
| genre = [[Geschiedenis]]
| stroming =
| invloeden =
| thema =
| bekende-werken =
| uitgeverij =
| onderscheiding =
| dbnl = velz011
| handtekening =
| website =
| lijst =
| ander portaal = Middeleeuwen
| portaal2 =
| portaal3 =
}}
'''Gerard van Velsen''' of '''Geeraerd van Velsen'''; ook '''Gerard van Velzen''' (overl. [[Leiden]], [[1296]]) was heer van [[Beverwijk]], [[Noordwijk (Zuid-Holland)|Noordwijk]] en [[Velsen|Velzen]].

==Levensloop==
Van Velsens geboorteplaats en -datum zijn onbekend. Zijn woning, vermoedelijk rond 1215 gebouwd door zijn grootvader Albert Banjaart, is gevonden onder de fundamenten van het 14e-eeuwse kasteel Adrichem in Beverwijk.<ref>Floris V, E.H.P.Cordfunke, Walburg Pers, Zutphen, 2011, p. 25</ref> Hij was een zoon van [[Albrecht van Velsen]] en Hildegonde. Hij was (vermoedelijk) gehuwd met [[Machteld van Woerden]], een zuster van [[Herman VI van Woerden]]. Volgens een andere versie trad Gerard van Velsen omstreeks 1285 in het huwelijk met [[Hildegonde van Woerden]], de oudste dochter van Herman van Woerden.<ref>E.H.P.Cordfunke (2011). ''Floris V'', Walburg Pers, Zutphen, p. 79</ref> In [[1275]] werd hij tot [[schout]] van [[Wijk aan Zee]] benoemd.

In 1296 beraamde Van Velsen samen met Herman van Woerden, [[Gijsbrecht IV van Amstel]], [[Jan I van Cuijk|Jan van Kuyk]] en Arnold van Benschop een complot om graaf [[Floris V van Holland]] te ontvoeren. Direct motief voor de overval was hem te dwingen af te treden ten gunste van zijn minderjarige zoon, maar daarachter gingen waarschijnlijk allerlei politieke en wellicht ook persoonlijke redenen schuil. Uiteindelijk werkten Van Woerden en Van Amstel mee aan deze daad en sloten de graaf op in het [[Muiderslot]]. Na een ontsnappingspoging stak Van Velsen met handlangers de graaf met 22 steken dood, waarna Van Velsen naar [[Kronenburg (kasteel)|kasteel Kronenburg]] nabij [[Loenen aan de Vecht]] vluchtte. Na een belegering van enkele dagen werd hij opgepakt om te worden berecht in [[Leiden]]. Daar werd hij volgens latere geschiedschrijvers drie dagen lang gefolterd en vervolgens [[Vierendeling (straf)|gevierendeeld]] of in een vat met spijkers bekleed door de straten gerold. Toch is het onzeker of Gerard van Velsen na zijn bekentenis werd terechtgesteld: In een oorkonde van 31 mei 1303 beloven een aantal edelen aan graaf [[Jan II van Avesnes|Jan II]] om onder meer Gerard van Velsen buiten het land te houden.<ref>E.H.P.Cordfunke (2011), ''Floris V'', Walburg Pers, Zutphen, p. 108</ref>

Het klassieke motief van Van Velsen om Floris V te vermoorden zou zijn geweest dat graaf Floris Gerards vrouw Machteld zou hebben verkracht. Zij kon er niet mee leven en zou enkele jaren later zelfmoord hebben gepleegd. Er bestond in de 15e eeuw een historielied over, dat in 1591 werd gedrukt als 'de moort van Graef Floris/ ende Gherrit van Velsens wedervaren/ zangs gewys':

:'7. Sy riep so luyt: kraft en ghewelt/
:Wat doet ghy mijn edele Landshere? (..)
:8. Krijten en karmen mocht haer baten niet.
:Haer eer most sy daer laten. (..)
:9. Gheraert van Velsen had een soete lief/
:Van Woerden tot eenen wijue/
:Daer meenden hy me vrolik te syn/
:Maer t' most den Graef syn boeltgen blijuen.'<ref>J.W.Verkaik (1996), ''De moord op graaf Floris V'', Verloren, Hilversum, p. 63</ref>

Dit motief werd onder meer door [[Pieter Corneliszoon Hooft]] gebruikt in zijn toneelstuk ''[[Geeraerdt van Velsen]]'' ([[1613]]). Voor moderne historici ligt de aanleiding tot de moord veeleer in de internationale politiek. Tijdens de Engels-Franse oorlog van [[1294]]-[[1296]] had graaf Floris aanvankelijk de kant van [[Eduard I van Engeland|Edward I]] gekozen, maar omdat deze zijn beloften niet nakwam liep Floris begin 1296 over naar het kamp van [[Filips IV van Frankrijk|Filips de Schone]], waarna de Engelsen een samenzwering op touw zouden hebben gezet om graaf Floris te laten afzetten ten gunste van diens aan het Engelse hof opgevoede zoon [[Jan I van Holland|Jan]].<ref>[https://web.archive.org/web/20080507054240/http://www.nederlandseliteratuur.info/pagina10.html Marjolein Gommers ''PC Hooft en de moord op Floris V'']</ref><ref>''De moord op graaf Floris V - Jan Willem Verkaik blz. 95-96", ISBN 9065502580 (eerste uitgave 1993)''</ref>

Gerard had een dochter, genaamd Clarisse Gerardsdochter van Velsen, die in [[1325]] een jaarlijkse lijfrente kreeg van tienpond Hollandse florijnen van [[Willem III van Holland]], als ze beloofde geen man te huwen<ref>Matthijs Balen, beschrijvingen der stad Dordrecht, 1677, blz 734</ref>. Het kwam erop neer dat de graaf geen nageslacht in de familie Van Velsen wenste.

{{Appendix|2=
* De Nederlandsche Leeuw, 1965, deel I.
{{References}}
}}

[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 13e eeuw|Velsen, G]]

Gerard van Velsen - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd