Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:37:27Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Execution Lincoln assassins.jpg|thumb|19e-eeuwse galgen in de Verenigde Staten]]
[[Bestand:Hieronymus Bosch 071.jpg|thumb| [[Hooiwagen-drieluik]] (detail), [[Jheronimus Bosch]]]]
[[Bestand:Hamburger Stadtrecht (1497).jpg|thumb|Verschillende toepassingen van de doodstraf met rechtsboven de galg. Afbeelding uit het Hamburger Stadtrecht (1497)]]
[[Bestand:17e eeuws kaart met galgpaal.jpg|thumb|Omgeving van [[Haarmühle]] met galg op een 17e-eeuwse kaart]]
[[Bestand:Ostermo.jpg|thumb|Voorbereiding van ''Ostermobrenna'' (een [[vreugdevuur]]) in [[Fahrenzhausen]]; een stropop hangt aan een galg]]
Een '''galg''' is een stellage waarmee veroordeelden door middel van [[ophanging (doodstraf)|ophanging]] ter dood worden gebracht. In het verleden was buiten de stadsmuren vaak een vaste of stadsgalg, vaak opgetrokken uit steen, waar de stoffelijke resten van geëxecuteerden werden 'tentoongesteld'. Deze tentoonstellingsplek werd vaak [[Galgenveld (algemeen)|galgenveld]], galgenbelt, of galgenberg genoemd.

== Voltrekking ==
De galg wordt ook wel ''schavot'' genoemd. Het [[schavot]] is de gehele (tijdelijke) stellage (inclusief galg) waarop ten overstaan van een verzamelde menigte de [[doodstraf]] voltrokken werd. Dit was meestal op het centrale marktplein van een stad.

Ook de aanduiding ''wip'' of ''wipstrik'' komt voor. De wip is het luik waarop de veroordeelde stond en dat werd geopend om hem te laten vallen, een verbetering die in de [[18<sup>e</sup> eeuw]] werd ingevoerd. De uitdrukking "op de wip staan" betekent dus eigenlijk: op het punt staan opgehangen te worden.

Voorheen stond de veroordeelde soms op een stoel, die onder hem vandaan werd geschopt. Hij stond dus "op de schopstoel". Een variant was het onder de galg vandaan rijden van een kar waar de ter dood veroordeelde op was geplaatst. Bij een andere methode stond de veroordeelde op een ladder om er vervolgens, met de [[strop (beulsknoop)|strop]] om de nek, door de [[beul]] vanaf geduwd te worden.

Ook het ophijsen kwam voor, maar dat stond garant voor een langzame en pijnlijke dood. Vaak trokken de beul en zijn beulsknechten dan met alle kracht aan het spartelende lichaam om de nek van hun slachtoffer te breken en zo het intreden van de dood te bespoedigen.

== Tentoonstelling ==
De vaste of stadsgalg stond meestal op een opvallende plek aan de rand van de plaats of van het rechtsgebied. Plaatsen in [[heuvel (landvorm)|heuvelachtig]] gebied hadden vaak een [[galgenberg (algemeen)|galgenberg]]. Hier werd het stoffelijk overschot na executie opgehangen als afschrikwekkend voorbeeld. Dit was bedoeld om bewoners en bezoekers duidelijk te maken dat handhaving van de wet serieus werd genomen. Het lijk bleef hangen totdat het volledig was vergaan of door vogels kaalgegeten.<ref>{{Citeer web|url=https://arneym.nl/thema/galgenberg/index.html|titel=Galgenberg|bezochtdatum=2016-04-23|achternaam=Vries|voornaam=Jan de|werk=arneym.nl|archiefdatum=2016-03-04|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160304140905/http://arneym.nl/thema/galgenberg/index.html|dodeurl=ja}}</ref>

In [[1795]] werd in Nederland, met de komst van de Fransen en de instelling van de [[Bataafse Republiek]], deze vernederende gewoonte, het tentoonstellen van lijken aan de galg, afgeschaft.<ref>{{Citeer web|url=https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Gerechtshoven/Gerechtshof-Arnhem-Leeuwarden/Over-het-gerechtshof/Paginas/Gebouwen.aspx|titel=Geschiedenis paleis van justitie Arnhem|bezochtdatum=2016-04-23|werk=www.rechtspraak.nl}}</ref> De lichamen van terechtgestelden werden sindsdien begraven.<ref>{{Citeer web|url=https://www.blokhuispoort.nl/blokhuis/straffen/protesten-straffen/|titel=Protesten - Straffen|bezochtdatum=2016-04-23|werk=www.blokhuispoort.nl|archiefdatum=2016-05-05|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160505105407/http://www.blokhuispoort.nl/blokhuis/straffen/protesten-straffen/|dodeurl=ja}}</ref>

<gallery>
Bestand:Hinrichtung Joseph Süss 1.jpg|[[Joseph Süß Oppenheimer]] op weg naar de galg
Bestand:Galgen02.jpg|Overblijfselen van een galg bij [[Herbstein]]
Bestand:Gezicht op de stad Utrecht met onder meer molen De Meiboom en de aanbouw zijnde Rijn en Son.jpg|Galg bij de stad [[Utrecht (stad)|Utrecht]] (1745)
Bestand:Tante Keetjes prentenboek - PPN 864448554 - Image 11.jpg|De tentoonstelling van een dief, afgebeeld in een [[prentenboek]] voor kinderen; ''Tante Keetje's prentenboek'', 1854
</gallery>

== Geografische vernoeming ==
Veel steden en dorpen in Nederland en België hadden lange tijd een galgenberg of galgenveld, uiteraard buiten de (toenmalige) stad. Dat is vaak nog terug te vinden in huidige geografische benamingen.

*de wijk [[Wipstrik (Zwolle)|Wipstrik]] in [[Zwolle (hoofdbetekenis)|Zwolle]];
*Galgenveld in [[Koning Albertpark (Antwerpen)|Antwerpen]] en [[Galgenveld (Nijmegen)|Nijmegen]];
* [[Galgenweel]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] op de [[Linkeroever (Antwerpen)|Linkeroever]]
* [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]] had aan de overkant van het [[IJ (water)|IJ]] op de Volewijck het Galgenveld, de Galgenstraat op [[Prinseneiland]] keek hierop uit;
* Galgenberg o.a. in [[Arnhem]], [[Galgenberg (Brussel)|Brussel]], [[Bocholt (België)|Bocholt]], [[Rhenen]], [[Galgenberg (Montferland)|Montferland]], [[Galgenberg (Heerde)|Heerde]];
* [[Galgenwaard]] in [[Utrecht (stad)|Utrecht]], destijds een open ruimte buiten de stadsmuren waar de stadsgalg stond opgesteld<ref>[http://groniek.eldoc.ub.rug.nl/FILES/root/1974/V_74/Calengalin_2/article.pdf Marc Westerman, Galgenbergen en galgenvelden in Nederland, Groniek - Rijksuniversiteit Groningen, 1974] geraadpleegd 28-06-2012</ref>
* [[Galgewater]] in [[Leiden (hoofdbetekenis)|Leiden]];
* [[Galglaan]] in [[Leiden (hoofdbetekenis)|Rijnsburg]];
* [[Galgeland (Sneek)|Galgeland]] in [[Sneek (stad)|Sneek]];
*De Galgenbocht in de Westerdijk bij [[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]];
*De Galgweg in [[Vlissingen (hoofdbetekenis)|Vlissingen]]. Deze galg moest ook aan [[Zeerover|piraten]] duidelijk maken dat zij in de stad niet welkom waren.
*De Galgenkampsweg in [[Meppel]]. Hier stond de galg en ook was hier het (openlucht)[[graf (hoofdbetekenis)|graf]].
*De Galgenberg in [[Well (Limburg)|Well]]. Op deze berg liet de Wellse kasteelheer zijn gevangenen executeren.
*De [[Galgebossen]] van [[Vlamertinge]]
*Het [[Galgenwiel]] tussen [[Loon op Zand (plaats)|Loon op Zand]] en [[Waalwijk (stad)|Waalwijk]]

== Andere betekenis ==
De [[hefboom|wip]] (de hefboom) van een brug of put wordt ook wel galg genoemd. De (verdwenen) ''Galgtil'' bij [[Zuidwolde (Groningen)|Zuidwolde]] verwijst hiernaar.

== Trivia ==
*Inwoners van [[Leeuwarden (stad)|Leeuwarden]] werden ook wel ''galgelappers'' genoemd<ref>[https://web.archive.org/web/20070618165043/http://www.historischcentrumleeuwarden.nl/html/nl/347/Sagen_-_Bijnaam_Leeuwarders Bijnaam Leeuwarders]</ref><ref>[http://www.lc.nl/friesland/regio/leuk-een-ophanging-op-monumentendag-11400671.html Ophanging op Monumentendag 2010]</ref>
* Inwoners van [[Gent]] worden ook wel stroppendragers genoemd. Een verwijzing naar een straf die de Gentenaren na een mislukte opstand tegen het gezag van [[Keizer Karel V|Keizer Karel]] was opgelegd. De leiders van de opstand moesten toen immers met een strop om hun hals door de stad lopen.

== Zie ook ==
* [[Galgje]]
* [[Schopstoel]], schupstoel of wipgalg
* [[Hangen met honden]]

{{Appendix|2=
{{References}}
'''Externe link'''
* [https://archive.today/20071208161530/http://www.amsterdam.nl/stad_in_beeld/inhoud/typisch_amsterdams?ActItmIdt=8986 Het Galgenveld op amsterdam.nl] (via [[archive.today]])
}}
{{Navigatie landschapselementen}}
{{Zusterproject
| commons =
| commonscat = Gallows
| wikiatlas =
| wikispecies =
| wiktionary = galg
| wikibooks =
| wikisource =
| wikiquote =
| wikinews =
| wikinewscat =
| wikivoyage =
}}

[[Categorie:Doodstraf]]

Galg - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"