Colani op 1 aug 2024 om 11:44

2024-08-01T11:44:18Z

Nieuwe pagina

{{Infobox heilige
| naam = Filippus
| geboortedatum = [[1e eeuw]]
| geboorteplaats =
| sterfdatum =
| sterfplaats = [[Frygië]]
| etniciteit =
| feestdag = [[3 mei]] en [[14 november]] (Oosters-orthodoxen)
| vereerd_bij = [[Rooms-Katholieke Kerk]], [[Oosters-orthodoxe kerken]]
| afbeelding = Rubens apostel philippus.jpg
| onderschrift = ''St. Philippus'', door [[Peter Paul Rubens]], uit zijn serie Twaalf Apostelen (ca. 1611), [[Museo del Prado]] ([[Madrid (stad)|Madrid]])
| titels = [[Apostel]] en [[Martelaar (christendom)|martelaar]]
| zaligverklaring_datum =
| zaligverklaring_plaats =
| zaligverklaring_door =
| heiligverklaring_datum = [[1 mei]] [[570]]
| heiligverklaring_plaats =
| heiligverklaring_door =
| attributen = lang (meestal T-vormig) kruis, brood en vis, Marsbeeldje, draak, slang, boek of rol (met de tekst ''descendit ad inferna'', "hij daalde af in de hel")
| beschermheilige_voor = [[patroonheilige]] van [[Uruguay]], [[Dieppe (Frankrijk)|Dieppe]], [[Philippeville]], [[Sint Philipsland (eiland)|Sint Philipsland]], [[Speyer]], [[Sorrento (Campania)|Sorrento]] en [[Provincie Brabant|Brabant]], en verder van de hoedenmakers, marktkramers en banketbakkers
| schrijn = [[Santi XII Apostoli]]
| oppressie_datum =
| oppressie_door =
| controverse =
}}
[[File:Trevi - ss Apostoli cripta - filippo e giacomo 1120713.jpg|thumb|Graf van de apostelen Filippus en Jacobus in de [[Santi XII Apostoli]] te [[Rome (stad)|Rome]]]]

'''Filippus''' ([[Grieks]]: Φίλιππος; [[Aramees]]: ܦܝܠܝܦܘܣ; [[Koptisch (taal)|Koptisch]]: ⲫⲓⲗⲓⲡⲡⲟⲥ, ''Philippos'') was een van [[de twaalf apostelen]] van [[Jezus (traditioneel-christelijk benaderd)|Jezus]].
Sommige [[kerkvader]]s namen aan dat de apostel Filippus dezelfde persoon was als de [[Filippus (evangelist)|Filippus de Evangelist]] uit [[Handelingen van de Apostelen|Handelingen]], maar dat is niet zeker.<ref>''[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Philip_%22the_Evangelist%22 Philip the Evangelist]'' in de [[Encyclopedia Brittanica]] (1911)</ref>

== Filippus in het Nieuwe Testament ==
Alle [[evangelie|evangeliën]] noemen Filippus in de opsomming van de twaalf apostelen, maar hij treedt alleen op in het [[Evangelie volgens Johannes]]. Hierin nodigde Jezus Filippus als een van de eersten uit zijn leerling te worden. Filippus woonde in Betsaïda, net als de broers [[Andreas (apostel)|Andreas]] en [[Petrus]]. Hij introduceerde Jezus aan [[Natanaël (Bijbel)|Natanaël]] (waarvan soms werd gedacht dat hiermee [[Bartolomeüs (apostel)|Bartolomeüs]] werd aangeduid).<ref>Johannes 1:43-51</ref>

Jezus stelde Filippus op de proef door te vragen waar ze brood konden kopen voor 5000 mensen. Filippus dacht hierbij alleen aan de prijs en antwoordde dat dit het loon van een jaar zou zijn.<ref>Johannes 6:5-7</ref>

Filippus zorgde ervoor dat een aantal Grieken Jezus kon ontmoeten.<ref>Johannes 12:20-22</ref>

Tijdens het [[Het Laatste Avondmaal (Jezus)|Laatste Avondmaal]] vroeg Filippus Jezus de [[God de Vader|Vader]] te tonen, waarop Jezus antwoordde: "Wie mij gezien heeft, heeft de Vader gezien".<ref>Johannes 14:8-21</ref>

In Handelingen 1:13 wordt hij nog genoemd in een lijst van apostelen.

== Buitenbijbelse overlevering ==
Volgens de overlevering werkte Filippus verder in Griekenland en in het Nabije Oosten en verrichtte hij wonderen. Zo riep hij in [[Scythië]] een draak op wanneer de heidenen hem wilden verplichten aan een beeldje van Mars te offeren. De draak doodde de zoon van de bisschop die het offervuur aanstak, en de dienaren die Filippus vasthielden. Filippus zei dat als het volk het Marsbeeldje zou vernietigen en een Jezusbeeld in de plaats zou zetten, de doden zouden herrijzen en de zieken genezen zouden worden.

=== Marteldood ===
[[Bestand:José de Ribera 054.jpg|thumb|[[Het martelaarschap van de apostel Filippus]] door [[José de Ribera]]]]
Filippus stierf de [[kruisdood]] (aan een T-vormig kruis) nadat hij in [[Frygië]] het evangelie verkondigde samen met Bartolomeüs. In een tempel gewijd aan slangenverering doodde hij een reuzenslang en heelde hij de slangenbeten bij de bevolking door middel van gebed. De priester van de tempel en de gouverneur van de stad zorgden ervoor dat Filippus gekruisigd werd. Terwijl Filippus en Bartolomeüs aan het kruis{{Bron?||2015|01|12}} gehangen werden, deed zich een aardbeving voor, die Filippus tegenhield door te bidden. Daarop eiste het volk zijn vrijlating. Iedereen wist te ontsnappen, enkel Filippus, de priester en de gouverneur kwamen om.

Een afwijkend martelverhaal is te vinden in de 4e-eeuwse ''[[Handelingen van Filippos]]'', waarvan in 1974 een nagenoeg volledige versie is teruggevonden in het [[Xenofontosklooster]]. Volgens dit verhaal bekeerde Filippus door zijn prediking en miraculeuze genezingen de vrouw van de [[proconsul]] van Hierapolis. De proconsul was kwaad en liet Filippus, zijn zus Mariamne en zijn gezel Bartholomeüs martelen. De twee mannen werden ondersteboven gekruisigd, terwijl Filippus bleef prediken. Dit had tot gevolg dat de menigte Bartholomeüs bevrijdde van het kruis, maar Filippus drong aan hem te laten hangen en stierf zo de kruisdood.

== Heiligenverering ==
Op 1 mei 570 werden de relieken van Filippus begraven in Rome in de kerk die later werd herbouwd als de [[Santi XII Apostoli]]. Dat werd in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] de [[feestdag]] van de heilige. Nadat de socialisten op 1 mei de [[Dag van de Arbeid]] begonnen te vieren, plaatste [[paus Pius XII]] [[Jozef van Nazareth|Sint-Jozef Werkman]] op 1 mei en verschoof Filippus naar 11 mei. Uiteindelijk kwam de viering van zijn feestdag terecht op [[3 mei]]. In de [[Oosters-orthodoxe kerken|orthodoxe kerken]] is het op [[14 november]]. Hij is de [[patroonheilige]] van [[Uruguay]], [[Dieppe (Frankrijk)|Dieppe]], [[Philippeville]], [[Sint Philipsland (eiland)|Sint Philipsland]], [[Speyer]], [[Sorrento (Campania)|Sorrento]] en [[Provincie Brabant|Brabant]], en verder van de hoedenmakers, marktkramers en banketbakkers.

== Evangelie van Filippus ==
In 1945 werd onder de [[Nag Hammadigeschriften]] een [[Koptisch (taal)|Koptische]] vertaling aangetroffen van een [[Evangelie van Filippus]]. De oorspronkelijke, nooit gevonden, Griekse tekst dateert van de tweede helft van de tweede eeuw. De naam van de apostel wordt in de tekst maar een maal benoemd.

Er is consensus op het vakgebied dat een aanzienlijk deel van de tekst ontleend moet zijn aan het gedachtegoed van het [[valentinianisme]], dat in de [[Romeinse oudheid]] de meest verbreide en invloedrijke stroming binnen de [[gnostiek]] was.
Veel van de tekst van dit evangelie is gerelateerd is aan een vorm van [[catechese]] inzake de [[sacrament]]en die bij het valentinianisme gebruikelijk waren. Er worden in de tekst vijf sacramenten genoemd. In de tekst staat "De Heer heeft alles volbracht in een geheimenis: [[Doop (sacrament)|doop]], [[zalving]], [[eucharistie]], [[Verlossing (christendom)|verlossing]] en bruidsvertrek". Bij elkaar wordt dat "het mysterie" genoemd waardoor "de Heer alles volbracht". De eerste drie sacramenten waren algemeen christelijke rituelen. De laatste twee, verlossing en bruidsvertrek, waren kenmerkend voor het valentinianisme.

== In de kunst ==
In de [[iconografie]] heeft Filippus de volgende attributen: lang (meestal T-vormig) kruis, brood en vis, Marsbeeldje, draak, slang, boek of rol (met de tekst ''descendit ad inferna'', "hij daalde af in de hel").

Beroemde schilderijen van de H. Filippus zijn:
*[[El Greco]]: ''De apostel St. Filippus'', 1606, olieverf op doek, 97 × 77 cm, Museo del Greco, Toledo
*[[Antoon van Dyck]]: ''De apostel Filippus'', ca. 1619-1621, [[Kunsthistorisches Museum]], Wenen
*[[José de Ribera]]: ''[[Het martelaarschap van de apostel Filippus]]'', 1639, [[Museo del Prado]], Madrid

== Literatuur ==
* [https://www.dbnl.org/tekst/goos020vana02_01/goos020vana02_01_0014.php Filippus de Apostel], in: Louis Goosen, ''Van Andreas tot Zacheüs. Thema's uit het Nieuwe Testament en de apocriefe literatuur in religie en kunsten'', 1997, p. 56-58
<br><br>
Digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]
<br>
{{Appendix}}

{{Navigatie apostelen}}

[[Categorie:Apostel]]
[[Categorie:Martelaar]]
[[Categorie:Persoon in de 1e eeuw]]

Filippus (apostel) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 1 aug 2024 om 11:44