Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

2026-04-11T11:08:04Z

Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

← Oudere versie		Versie van 11 apr 2026 13:08
Regel 7:		Regel 7:
	[[Bestand:Self-portrait with Mask, 1928.jpg\|thumb\|left\|Zelfportret met masker (1928)]]{{Dubbele afbeelding		[[Bestand:Self-portrait with Mask, 1928.jpg\|thumb\|left\|Zelfportret met masker (1928)]]{{Dubbele afbeelding
	\| 1=left/center/right		\| 1=left/center/right
	\| 2=Pasfoto Felix Nussbaum, 1937.~~PNG~~		\| 2=Pasfoto Felix Nussbaum, 1937.png
	\| 3=80		\| 3=80
	\| 4=Pasfoto Felka Platek, 1937.~~PNG~~		\| 4=Pasfoto Felka Platek, 1937.png
	\| 5=80		\| 5=80
	\| 6=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)		\| 6=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2026-04-11T11:06:38Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

← Oudere versie		Versie van 11 apr 2026 13:06
Regel 15:		Regel 15:
	\| 8=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)		\| 8=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)
	}}		}}
	[[Bestand:OSNussbaumVilla.~~JPG~~\|thumb\|Nussbaum-Villa in Osnabrück (1922). Het atelier van de jonge Felix Nussbaum bevond zich op de zolderverdieping.]]		[[Bestand:OSNussbaumVilla.jpg\|thumb\|Nussbaum-Villa in Osnabrück (1922). Het atelier van de jonge Felix Nussbaum bevond zich op de zolderverdieping.]]
	[[Bestand:FelixNussbaumHaus.jpg\|thumb\|Het [[Felix-Nussbaum-Haus]] in Osnabrück]]Nussbaum was de tweede zoon van de ijzerhandelaar Philip Nussbaum en zijn vrouw Rachel van Dijk. In de familie waren kunst en muziek belangrijk en de vader was een amateurschilder, die graag kunstschilder was geworden. Vooral het werk van [[Vincent van Gogh]] werd vereerd. De vakanties bracht het gezin door op het Duitse eiland [[Norderney]] en in het mondaine Belgische [[Oostende]]. Vader Nussbaum heeft de belangstelling van zijn zoon voor de schilderkunst sterk gestimuleerd en hem aangemoedigd te gaan studeren.		[[Bestand:FelixNussbaumHaus.jpg\|thumb\|Het [[Felix-Nussbaum-Haus]] in Osnabrück]]Nussbaum was de tweede zoon van de ijzerhandelaar Philip Nussbaum en zijn vrouw Rachel van Dijk. In de familie waren kunst en muziek belangrijk en de vader was een amateurschilder, die graag kunstschilder was geworden. Vooral het werk van [[Vincent van Gogh]] werd vereerd. De vakanties bracht het gezin door op het Duitse eiland [[Norderney]] en in het mondaine Belgische [[Oostende]]. Vader Nussbaum heeft de belangstelling van zijn zoon voor de schilderkunst sterk gestimuleerd en hem aangemoedigd te gaan studeren.

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:22:25Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox kunstenaar}}

'''Felix Nussbaum''' ([[Osnabrück]], [[11 december]] [[1904]] – [[Auschwitz-Birkenau]], [[9 augustus]] [[1944]]) was een [[Joden|Joods]]-[[Duitsland|Duitse]] [[kunstschilder|schilder]].

== Leven en werk ==
=== Jeugd en opleiding ===
[[Bestand:Self-portrait with Mask, 1928.jpg|thumb|left|Zelfportret met masker (1928)]]{{Dubbele afbeelding
| 1=left/center/right
| 2=Pasfoto Felix Nussbaum, 1937.PNG
| 3=80
| 4=Pasfoto Felka Platek, 1937.PNG
| 5=80
| 6=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)
| 7=
| 8=Pasfoto van Felix Nussbaum en Felka Platek (1937)
}}
[[Bestand:OSNussbaumVilla.JPG|thumb|Nussbaum-Villa in Osnabrück (1922). Het atelier van de jonge Felix Nussbaum bevond zich op de zolderverdieping.]]
[[Bestand:FelixNussbaumHaus.jpg|thumb|Het [[Felix-Nussbaum-Haus]] in Osnabrück]]Nussbaum was de tweede zoon van de ijzerhandelaar Philip Nussbaum en zijn vrouw Rachel van Dijk. In de familie waren kunst en muziek belangrijk en de vader was een amateurschilder, die graag kunstschilder was geworden. Vooral het werk van [[Vincent van Gogh]] werd vereerd. De vakanties bracht het gezin door op het Duitse eiland [[Norderney]] en in het mondaine Belgische [[Oostende]]. Vader Nussbaum heeft de belangstelling van zijn zoon voor de schilderkunst sterk gestimuleerd en hem aangemoedigd te gaan studeren.

In 1922 begon Nussbaum zijn studie aan de ''Hamburger Kunstgewerbeschule'' in [[Hamburg]], maar al in de zomer van 1923 schreef hij zich in aan de [[Berlijn]]se ''Vereinigten Staatsschulen für Freie und Angewandte Kunst'' (thans de [[Universiteit van de Kunsten in Berlijn]]). Hij studeerde onder anderen bij [[Paul Plontke]] en [[César Klein]] en rondde de studie als ''Meisterschüler'' in 1928 af bij [[Hans Meid]]. In datzelfde jaar had hij zijn eerste solo-expositie in de Berlijnse Galerie Casper. In zijn werk oriënteerde hij zich eerst nog sterk op de stijl van Van Gogh (bijvoorbeeld in ''Selbstbildnis mit grünem Hut'' uit 1927), maar allengs verlegde hij zijn aandacht meer naar [[Henri Rousseau]], [[Giorgio de Chirico]] en [[Carl Hofer]]. Ook leerde hij zijn toekomstige echtgenote [[Felka Platek]], een Poolse schilderes, kennen.

In 1928 nam hij afstand van zijn ''voorbeelden'' en bezocht, als een soort afscheidsreis van Van Gogh, [[Zuid-Frankrijk]]. In dit jaar bezocht hij ook [[Oostende]] uit bewondering voor het werk van [[James Ensor]]. Hij schildert in Oostende zijn "Zelfportret met masker". Dit masker is waarschijnlijk een artistieke groet aan Ensor.

Hierna werkte hij in een eigen atelier aan de Xantener Straße in [[Berlin-Wilmersdorf]] en vestigde hij zich als vrij kunstenaar.

=== 1930 tot 1939 ===
Nussbaum kreeg in 1932 als een bekroning op de snelle ontwikkeling in zijn carrière een [[stipendium]], de ''[[Villa Massimo]]-Preis'', in [[Rome (stad)|Rome]]. Met enige tegenzin, daar voor hem [[Parijs]] de toekomst in de kunst was en Rome het verleden, reisde hij in oktober 1932 naar Italië. [[Adolf Hitler]] kwam aan de macht in Duitsland in 1933 en Nussbaum zou nooit meer terugkeren naar Duitsland. Ook Felka Platek volgde hem in de vrijwillige emigratie. Hij krijgt uit Berlijn het bericht dat zijn atelier met alle opgeslagen schilderijen is afgebrand. Vanuit Rome begint een lange zwerftocht via San Remo, Bazel en Parijs. Uit Parijs komend troffen de twee elkaar, voorzien van een toeristenvisum, in het Belgische Oostende. Hij brengt er vier jaar door en schildert er 35 havengezichten. In 1935 schildert hij een aantal werken waarop een of meerdere maskers voorkomen. De strijd om verblijfsvergunningen en de steeds wisselende pensions waar zij verbleven, liet het paar al snel kennismaken met de status van ongewenst emigrant. Hij maakte vanaf 1936 een serie zelfportretten, die zijn eigen identiteit als Duitser en als Jood onderstreepten. De schilderijen die hij vervaardigde waren vooral gemaakt vanuit zijn ''toerist''-zijn: haven- en stadsgezichten. De thema's werden snel donkerder, eentoniger en de dreiging werd sterker.

In september 1937 verlieten Felix en Felka Oostende en verhuisden naar [[Brussel (stad)|Brussel]], waar zij in oktober trouwden. Zij betrokken een huis aan de [[Molièrelaan]] te Vorst. Nussbaum sloot vriendschap met de Belgische beeldhouwer [[Dolf Ledel]] en slaagde er via hem in nog de mogelijkheid te krijgen aan tentoonstellingen deel te nemen. In 1938 was hij aanwezig in Parijs, als deelnemer aan de expositie ''Freie Deutsche Kunst'', die was gericht tegen de in hetzelfde jaar in München gehouden tentoonstelling ''[[Entartete Kunst]]''. De werken waarmee Nussbaum zich wilde presenteren waren uitgesproken politiek van karakter, tegen oorlog en schilderverbod gericht. Tot zijn teleurstelling konden deze werken wegens problemen met de douane niet worden getoond en Nussbaum zag er in het vervolg van af ''te'' expliciete, politieke schilderijen te maken. Vanaf 1939 ondervond hij steeds sterker een ''ongewenste buitenlander'' en een ''vervolgde jood'' te zijn. Zijn werk ''La nature morte de Felix Nussbaum'' van 16 april 1940 ontstond kort voor de Duitse inval in België op 10 mei.

{| style="border:0; max-width:180px"
|-
| [[Bestand:Remembering Grüßau.jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:The Desolate Street.jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:Felix nussbaum, masquerade (gruppo carnevalesco), 1939 ca (cropped).jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:Das Geheimnis - Le secret.jpg|center|280x180px]]
|- style="font-size: 87%; text-align: center; vertical-align: top;"
| ''Herinnering aan Grüßau'', 1925 ||width="40px"| || ''De verlaten straat'', 1928 ||width="40px"| ||''Maskerade'', 1939 ||width="40px"| || ''Het geheim'', 1939
|}

=== 1940 tot 1945 ===
Op 10 mei 1940 werd hij door de Belgische autoriteiten, samen met alle andere weerbare Duitse mannen, aangehouden en gedeporteerd naar het Zuid-Franse [[interneringskamp van Saint-Cyprien]]. Vermoedend dat hij daar tot elke prijs weg moest, diende Nussbaum in augustus 1940 een verzoek in om naar Duitsland te mogen reizen: ''Rückführung ins Reich''. Dit verzoek werd toegestaan en Nussbaum slaagde erin, tijdens een oponthoud in een kazerne in [[Bordeaux (stad)|Bordeaux]], samen met een schoolvriend uit Osnabrück, te ontsnappen. Hij keerde onmiddellijk terug naar Brussel, waar zijn echtgenote hem opwachtte. Nussbaum ging weer aan het werk en verwerkte zijn kampervaringen en de oorlog in zijn schilderijen, zoals in ''Der Sturm'' en ''St. Cyprien''.

Toen in 1942 de eerste deportatie van joden plaatsvond, verliet Nussbaum halsoverkop zijn atelier, met achterlating van een paar grote doeken. Het echtpaar vond een onderduikadres bij de beeldhouwer Ledel, waar zij tot maart 1943 konden blijven. De familie Ledel besloot toen naar de [[Ardennen]] uit te wijken en stelde de Nussbaums voor mee te komen. Felka had niet de kracht meer en Felix besloot in Brussel te blijven. Zij keerden terug naar hun eigen woning waar een schuilplaats was ingericht door de verhuurder. Aan de [[Gestapo]] werd tijdens razzia's steeds een lege woning getoond. Op 10 juni 1944 werden de twee, na verraad, gericht opgepakt en via [[Mechelen (stad)|Mechelen]] op 31 juli 1944, met het laatste transport uit België, gedeporteerd naar het vernietigingskamp [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]], waar Felix op 2 augustus aankwam. Een week later, naar wordt aangenomen op 9 augustus 1944, werd hij vermoord. Brussel werd minder dan een maand later, op 6 september 1944, door de geallieerden bevrijd.

{| style="border:0; max-width:180px"
|-
| [[Bestand:'Self-portrait' by Felix Nussbaum.jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:Solitude - Felix Nussbaum - Musée juif de Berlin.jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:Soir (Felix Nussbaum, 1942).jpg|center|280x180px]] ||width="40px"| || [[Bestand:'Triumph des Todes (Die Gerippe spielen zum Tanz)', 1944 by Felix Nussbaum.jpg|center|280x180px]]
|- style="font-size: 87%; text-align: center; vertical-align: top;"
| ''Zelfportret'', 1940 ||width="40px"| ||''Eenzaamheid'', 1942 ||width="40px"| || ''Soir'', 1942 ||width="40px"| || ''[[Triomf van de dood (De geraamten spelen ten dans)|Triomf van de dood]]'', 1944
|}

[[Bestand:Berlin_GTafel_Nussbaum.jpg|thumb|Een Berlijnse gedenksteen in [[Berlin-Wilmersdorf]]]]

== Felix-Nussbaum-Haus ==
De inmiddels 200 werken grote ''Sammlung Felix Nussbaum'' wordt sinds 1998 gepresenteerd in een permanente expositie in de nieuwbouw van het [[Felix-Nussbaum-Haus]] in Osnabrück. Het ontwerp voor dit museum is van de Amerikaanse architect [[Daniel Libeskind]].

== Literatuur ==
* Fritz Steinfeld, ''Vergast – nicht vergessen. Erinnerungen an den Malerfreund Felix Nussbaum'', 1984, {{ISBN|3922469167}}
* Rosamunde Neugebauer, ''Zeit im Blick. Felix Nussbaum und die Moderne'', tent.cat, Bramsche, Rasch, 2005, {{ISBN|389946043X}}
* Mark Schaevers, ''Orgelman. Felix Nussbaum, een schildersleven'', De Bezige Bij, 2014, {{ISBN|9789023488279}}

== Externe links ==
* [https://d-nb.info/gnd/118589059 Deutsche Nationalbibliothek: Felix Nussbaum]
* [https://web.archive.org/web/20110719003307/http://www.felix-nussbaum.de/werkverzeichnis/ Felix-Nussbaum-Werkverzeichnis]
* [http://www.exil-archiv.de/Joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=873&Itemid=66 Exil-Archiv: biografie]{{dode link|datum=september 2017 |bot=InternetArchiveBot}}
* [http://www.osnabrueck.de/fnh/10508.asp Felix-Nussbaum-Haus]
* [http://arquivo.pt/wayback/20090714092846/http://www1.yadvashem.org/exhibitions/nussbaum/home_nussbaum.html Online-tentoonstelling Yad Vashem: werken van Nussbaum]
* [https://web.archive.org/web/20090107022220/http://www.kunstpedia.com/articles/246/1/De-werkelijkheid-waargenomen-in-Belgie-Felix-Nussbaum/Page1.html De werkelijkheid, waargenomen in België]

{{Appendix|2=
{{References}}
}}
{{Commonscat}}
{{Bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Nussbaum, Felix}}
[[Categorie:Duits Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Duits kunstschilder]]
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]

Felix Nussbaum - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

Colani: 1 versie geïmporteerd