Colani op 30 okt 2024 om 18:20

2024-10-30T18:20:54Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Evangeliarum Maasland.jpg|thumb|Evangeliarium, Maasland, tweede helft twaalfde eeuw ([[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|KB]])]]
[[Bestand:Evangeliarum van Egmond.jpg|thumb|Evangeliarium van Egmond, negende eeuw ([[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|KB]])]]
{{Zijbalk liturgisch gerei}}
Het '''evangeliarium''' is de uit het [[Latijn]] afkomstige benaming voor het [[Handschriften van het Nieuwe Testament|handschrift]] of boek dat de vier canonieke [[Evangelie|evangeliën]] bevat of die gedeelten ([[Perikoop|perikopen]]) van de evangeliën die in de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] tijdens de [[mis]] gedurende het jaar worden voorgelezen of gezongen.<ref>[[Winkler Prins Encyclopedie]], 7e druk, 1968</ref><ref>[http://www.wnt.inl.nl/iWDB/search?actie=article_content&wdb=WNT&id=A006124 Evangeliarium], [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]]</ref> In het laatste geval wordt het ook '''evangelistarium''' genoemd.<ref>[[Microsoft Encarta]], 2002</ref>

Evangeliaria zijn vanwege hun belangrijke functie in de [[liturgie]] vaak kunstzinnig vormgegeven. Veel bekende [[Middeleeuwen|middeleeuwse]] handschriften zijn evangeliaria. Het evangeliarium wordt gezien als symbool van de aanwezigheid van [[Jezus (historisch)|Christus]], wiens leven in de evangeliën wordt beschreven en wordt daarom in de [[Katholicisme|katholieke]] liturgie met de grootste eerbied omgeven: het wordt [[wierook|bewierookt]] en de lezer van het evangelie kust het boek na de lezing.

Evangelistaria en [[epistolarium|epistolaria]] verdwenen ten gunste van het [[lectionarium]] dat zowel de lezingen uit de evangeliën als de ''epistolae'', de brieven van de apostelen, bevat.

==Bekende evangeliaria en evangelistaria==
===Evangeliaria===
*Garima-evangeliarium, [[Ge'ez|Ethiopisch]] (4e-7e eeuw, Abba Garima klooster, nabij [[Adwa (stad)|Adwa]])
*Fragment uit een evangeliarium uit [[Sinop (stad)|Sinope]] (6e eeuw, [[Bibliothèque nationale de France]], [[Parijs]])
*''[[Codex purpureus Rossanensis]]'' of Rossano-evangeliarium, in het [[Grieks]] (6e eeuw, bisschoppelijk museum van de [[kathedraal]] van [[Rossano]], [[Calabrië]])
*De Syrische [[Codex|codexen]] van [[Rabbula van Edessa|Rabbula]] (586, [[Biblioteca Medicea Laurenziana|Biblioteca Mediceo Laurenziana]], [[Florence (stad)|Florence]]) en [[Etschmiadzin]] ([[miniaturen]] 6e eeuw)
*Evangeliarium van [[Gregorius I van Antiochië|Gregorius I]] ([[Cambridge (Verenigd Koninkrijk)|Cambridge]])
*[[Book of Durrow]] (7e eeuw, [[Trinity College Library]], [[Dublin]])
*[[Durham-evangeliarium]] (eind 7e eeuw, [[Kathedraal van Durham]])
*[[Lindisfarne-evangeliarium]] (begin 8e eeuw, [[British Museum]], [[Londen]])
*[[Evangelieboek van Sankt Gallen]] (8e eeuw), een [[Iers]] werk
*[[Book of Kells]] (eind 8e, begin 9e eeuw, Trinity College Library, Dublin)
*[[Ada-evangeliarium]] (ca. 790-810, Stadtbibliothek, [[Trier]]); zie [[Ada-Groep]]
*[[Evangeliarium van Lorsch]] of ''Codex Aureus Laureshamensis'' (ca. 810, [[Vaticaanse Bibliotheek]], [[Rome (stad)|Rome]] en Biblioteca Documentara Batthyáneum, [[Alba Iulia]])
*Evangeliarium van Aken (begin 9e eeuw, [[Schatkamer van de Dom van Aken]])
*''[[Codex aureus van St. Emmeram]]'' (870, [[Bayerische Staatsbibliothek]], [[München]])
*Uta-codex, vervaardigd in opdracht van [[Uta van Ballenstedt]] (ca. 1002, München)
*Tetraevangeliarium van Ivan Alexander van [[Bulgarije]], in het Middel-[[Bulgaars]] (14e eeuw, [[British Library]], Londen)
*Peresopnytsia-evangeliarium, in het Oud-[[Oekraïens]] (vervaardigd vanaf 1556 tot 1561, Nationale Bibliotheek, [[Kiev]])

===Evangelistaria===
*Het [[Karolingen|Karolingische]] [[Godescalc-evangelistarium]] (ca. 782, in de Bibliothèque Nationale te Parijs)
*Codex Egberti, vervaardigd voor [[bisschop]] [[Egbert van Trier]] (Reichenau, 980–993)
*Het Perikopenboek van [[Keizer Hendrik II de Heilige|Hendrik II de Heilige]] (Reichenau, rond 1012)

===Nederlanden===
Voor de [[De Nederlanden in de Middeleeuwen|Nederlanden]] verdienen de volgende handschriften vermelding:
* [[Evangeliarium van Echternach]] (ca. 700, [[Bibliothèque nationale de France]], Parijs)
* ''[[Codex Eyckensis]]'' of Evangeliarium van [[Aldeneik]] (8e eeuw, schatkamer [[Sint-Catharinakerk (Maaseik)|St.-Catharinakerk]], [[Maaseik]])
* [[Evangeliarium van Egmond]] (9e/10e eeuw, [[Koninklijke Bibliotheek (Nederland)|Koninklijke Bibliotheek]], [[Den Haag|'s-Gravenhage]])
* Evangeliarium van [[Munsterbilzen]] (9e eeuw, bibl. [[Bollandisten]], [[Brussel (stad)|Brussel]])
* [[Lebuinus|Lebuinuscodex]] (Evangeliarium; 9e eeuw, [[Museum Catharijneconvent]], [[Utrecht (stad)|Utrecht]])
* [[Ansfried|Ansfriedcodex]] (Evangelistarium; 10e eeuw, Museum Catharijneconvent, Utrecht)
* [[Bernold|Bernulphuscodex]] (Evangelistarium; midden 11e eeuw, Museum Catharijneconvent, Utrecht)
* Evangeliarium van [[Susteren]] (11e eeuw, schatkamer [[Sint-Amelbergabasiliek]], Susteren)

==Literatuur==
* [[Henri Leclercq|H. Leclercq]], ''Evangéliaire'', in: F. Cabrol en H. Leclercq, Dict. d'archéologie chrétienne et de liturgie, v(1922), kol. 775-845.

==Galerij==
<gallery widths="154px" heights="200px" perrow="8">
Kroningsevangeliarium Karel de Grote (ca.800) omslag ca.1500 Hans von Reutlingen Schatkamer Hofburg Wenen 7-06-2023.jpg|Kroningsevangeliarium van [[Karel de Grote]] (ca. 800) in de [[schatkamer van de Hofburg]] te Wenen
MCC-61090 Evangelistarium (Ansfriduscodex) (327).jpg| Ansfriduscodex in [[Museum Catharijneconvent]]
MCC-61050 Evangeliarium (Lebuïnuscodex) (1).jpg|Lebuïnuscodex in Museum Catharijneconvent
</gallery>

==Externe links==
* {{en}}[https://www.newadvent.org/cathen/05640b.htm "Evangeliaria"], lemma in [[Catholic Encyclopedia]] (1913)
* [http://users.telenet.be/abdij.keizersberg/Castrum/WebShop/evangeliarium.html Voorbeeld van een hedendaags Nederlandstalig Evangeliarium], uitgegeven door de [[Abdij van Tongerlo]]

{{Appendix}}

[[Categorie:Liturgisch voorwerp in de katholieke kerk]][[Categorie:Latijn in de religie]][[Categorie:Boek naar type]]

Evangeliarium - Bewerkingsoverzicht

Colani op 30 okt 2024 om 18:20