Erdal (chemiebedrijf) - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

2026-08-05T14:16:43Z

Tekst vervangen - ".JPG" door ".jpg"

← Oudere versie		Versie van 5 aug 2026 16:16
Regel 12:		Regel 12:
	===Naar Amersfoort<ref>{{Citeer tijdschrift \|achternaam=n \|voornaam=n \|titel=Herinnering bij een veertigjarig jubileum in Amersfoort \|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSHCL02:017736007:00024 \|jaargang=1960 \|tijdschrift=Nederlandse industrie \|datum=15-03-1960}}</ref>===		===Naar Amersfoort<ref>{{Citeer tijdschrift \|achternaam=n \|voornaam=n \|titel=Herinnering bij een veertigjarig jubileum in Amersfoort \|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSHCL02:017736007:00024 \|jaargang=1960 \|tijdschrift=Nederlandse industrie \|datum=15-03-1960}}</ref>===
	[[Bestand:20160422-E3 - Prodentfabriek, Amersfoort - 17.jpg\|thumb\|De fabriek in Amersfoort aan de Brabantsestraat]]		[[Bestand:20160422-E3 - Prodentfabriek, Amersfoort - 17.jpg\|thumb\|De fabriek in Amersfoort aan de Brabantsestraat]]
	[[Bestand:Erdal Weerbestendig Poetsextract flesje, foto 3.~~JPG~~\|thumb\|Erdal Weerbestendig Poetsextract]]		[[Bestand:Erdal Weerbestendig Poetsextract flesje, foto 3.jpg\|thumb\|Erdal Weerbestendig Poetsextract]]
	Erdal breidde in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw snel uit, mede door diversificatie (tandpasta, 1934 vliegenvangers). De productieruimte in Amsterdam bleek te beperkt. In juni [[1936]] werd een nieuwe fabriek met kantoor aan de Brabantsestraat 17 te [[Amersfoort]] aanbesteed die in mei 1937 in gebruik kwam. Dit complex werd ontworpen door [[Philip Anne Warners\|Ph.A. Warners]] en is nu een industrieel monument<ref>{{Citeer tijdschrift \|achternaam=WATTJES \|voornaam=J. G. \|titel=ERDAL-FABRIEK TE AMERSFOORT ARCH. F. A. WARNERS \|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHNI01:000429015:00001 \|jaargang=15 \|tijdschrift=Het Bouwbedrijf \|datum=08-07-1938}}</ref>. Er waren diverse afdelingen, zoals de blikdrukkerij en de wassmelterij. In 1940 kwam een complete tubefabriek in gebruik, waar van stukken lood [[tube (verpakking)\|tubes]] werden gemaakt. Een aparte afdeling maakte op grote schaal vliegenvangers ('Vlido'), in 1940 circa twee miljoen per maand. Erdal had toen in totaal ongeveer 300 werknemers.		Erdal breidde in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw snel uit, mede door diversificatie (tandpasta, 1934 vliegenvangers). De productieruimte in Amsterdam bleek te beperkt. In juni [[1936]] werd een nieuwe fabriek met kantoor aan de Brabantsestraat 17 te [[Amersfoort]] aanbesteed die in mei 1937 in gebruik kwam. Dit complex werd ontworpen door [[Philip Anne Warners\|Ph.A. Warners]] en is nu een industrieel monument<ref>{{Citeer tijdschrift \|achternaam=WATTJES \|voornaam=J. G. \|titel=ERDAL-FABRIEK TE AMERSFOORT ARCH. F. A. WARNERS \|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHNI01:000429015:00001 \|jaargang=15 \|tijdschrift=Het Bouwbedrijf \|datum=08-07-1938}}</ref>. Er waren diverse afdelingen, zoals de blikdrukkerij en de wassmelterij. In 1940 kwam een complete tubefabriek in gebruik, waar van stukken lood [[tube (verpakking)\|tubes]] werden gemaakt. Een aparte afdeling maakte op grote schaal vliegenvangers ('Vlido'), in 1940 circa twee miljoen per maand. Erdal had toen in totaal ongeveer 300 werknemers.

Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-07-17T09:24:04Z

1 versie geïmporteerd

← Oudere versie	Versie van 17 jul 2026 11:24
(geen verschil)

mw>Glatisant: Zie informatie bij Purol

2026-06-26T12:20:18Z

Zie informatie bij Purol

Nieuwe pagina

De '''NV Maatschappij voor Waschverwerking Erdal''', later de NV Maatschappij voor Wasverwerking, kortweg '''Erdal''', was een bedrijf dat chemische producten, vooral poetsmiddelen, vervaardigde (zoals schoensmeer en tandpasta). De onderneming bestond van [[1915]]-[[1983]] en was het grootste deel van haar bestaan gevestigd te [[Amersfoort]].

==Geschiedenis==
Erdal werd gesticht tijdens de Eerste Wereldoorlog door Bertus Kitselaar (1874-1966) en C.E. Jacobs. Kitselaar was al sinds 1907 [[Agent (vertegenwoordiger)|vertegenwoordiger]] van de door de Duitse firma Werner & Mertz te Mainz geproduceerde Erdal-schoensmeer. Werner & Mertz, in 1867 gesticht als fabriek van [[Was (substantie)|wasproducten]] door de broers Friedrich Christoph en Georg Werner, octrooieerde in 1901 Erdal, een nieuw soort schoencrème ontwikkeld door de chemicus Philipp Adam Schneider. De naam is afgeleid van de straat waar Werner & Mertz aanvankelijk gevestigd was, de Erthalstrasse. Bertus Kitselaar leerde in de zomer van 1905 het artikel Erdal-schoencrème kennen als Duits fabricaat.

De in 1915 opgerichte nv Maatschappij voor Waschverwerking was bedoeld voor de productie in Nederland van Erdal-schoensmeer. De aandelen waren voor een kwart in handen van Kitselaar, de overige driekwart was bij de firma Werner & Mertz. De fabriek te Hilversum produceerde op 29 april 1915 de eerste doos Erdal. In 1927 werd de hele onderneming overgeplaatst naar [[Omval (Amsterdam)|De Omval]] te Amsterdam. Ondertussen ontstond concurrentie van onder meer de in 1918 opgerichte nv Nederlandsche Fabriek van Waschproducten ''De Amstel'' te Amsterdam. In 1928 kwam het tot een fusie, de nieuwe combinatie kwam onder leiding te staan van de directeur van De Amstel, Johan Wolbers (1890-1966).

[[Bestand:Kitselaar, Erdalauto.jpg|thumb|Bestelauto voor Erdal, rond 1916]]

Het symbool van de Erdal-fabrieken was een rode [[Pelikanen|pelikaan]], naar de merknaam ''Peli''. De pelikaan werd ook op andere producten afgebeeld.

===Naar Amersfoort<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=n |voornaam=n |titel=Herinnering bij een veertigjarig jubileum in Amersfoort |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSHCL02:017736007:00024 |jaargang=1960 |tijdschrift=Nederlandse industrie |datum=15-03-1960}}</ref>===
[[Bestand:20160422-E3 - Prodentfabriek, Amersfoort - 17.jpg|thumb|De fabriek in Amersfoort aan de Brabantsestraat]]
[[Bestand:Erdal Weerbestendig Poetsextract flesje, foto 3.JPG|thumb|Erdal Weerbestendig Poetsextract]]
Erdal breidde in de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw snel uit, mede door diversificatie (tandpasta, 1934 vliegenvangers). De productieruimte in Amsterdam bleek te beperkt. In juni [[1936]] werd een nieuwe fabriek met kantoor aan de Brabantsestraat 17 te [[Amersfoort]] aanbesteed die in mei 1937 in gebruik kwam. Dit complex werd ontworpen door [[Philip Anne Warners|Ph.A. Warners]] en is nu een industrieel monument<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=WATTJES |voornaam=J. G. |titel=ERDAL-FABRIEK TE AMERSFOORT ARCH. F. A. WARNERS |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHNI01:000429015:00001 |jaargang=15 |tijdschrift=Het Bouwbedrijf |datum=08-07-1938}}</ref>. Er waren diverse afdelingen, zoals de blikdrukkerij en de wassmelterij. In 1940 kwam een complete tubefabriek in gebruik, waar van stukken lood [[tube (verpakking)|tubes]] werden gemaakt. Een aparte afdeling maakte op grote schaal vliegenvangers ('Vlido'), in 1940 circa twee miljoen per maand. Erdal had toen in totaal ongeveer 300 werknemers.

Na de Tweede Wereldoorlog ontstond het Erdal-concern met meerdere dochterondernemingen:

*NV Cosmetische Fabriek Prodenta
*NV Valma, Fabriek van Auto-onderhoudsmiddelen
*NV Tana Maatschappij
*Medinos Laboratoria

Ook waren er twee productiemaatschappijen in het buitenland:

*NV Prodenta Fabrieken Indonesia met een tandpastafabriek te [[Soerabaya]]
*As Prodenta, Kopenhagen, met een tandpastafabriek

In 1970 kocht Erdal de farmaceutische fabriek Mijnhardt te Zeist op ([[Purol]], [[Dampo]]). Dertien jaar later werd Erdal door het industrieconcern [[Sara Lee Corporation|Sara Lee]] overgenomen en ondergebracht bij de divisie ''Household and Body Care''. Het Amersfoortse bedrijf werd een [[tandpasta]]fabriek. Het merk ''Prodent'' bleef behouden. In [[2009]] werd het doorverkocht aan [[Unilever]].

==Merken==
*''Erdal'' schoencrème
*''Peli'' wrijfwas
*''Tana'' schoenpasta
*''Duc'' schuurpoeder
*''Ridder'' poetsextract
*''Vlido'' vliegenvangers
*''[[Prodent]]'' tandpasta (merknaam geregistreerd in [[1935]])
*''Medinos'' tandpasta
*''Erdalin'' [[Kachelpotlood|kachelpoets]]
*''Kek'' tapijtreiniger
*''Tolet''

Het merk ''Erdal'' bestaat in Nederland niet meer, de schoenpasta ''Tana'' nog wel. Het logo was vroeger een grote zwarte haan met rode kam, nu een bescheiden, roodgekleurd figuurtje. De productie kwam in handen van de ''Bama''-fabrieken te [[Mosbach]], die ook door [[Sara Lee Corporation|Sara Lee]] werden overgenomen. Sinds 2004 wordt Tana voor Bama vervaardigd in het Poolse [[Gorzów Wielkopolski (stad)|Gorzów Wielkopolski]].

In Duitsland bestaat Erdal nog als merknaam van de onderneming Erdal-Rex Gmbh, een onderdeel van de Werner & Mertz Gruppe te Mainz die aan de wieg stond van Erdal-Nederland. Erdal Duitsland voert als logo een kikker met een kroontje. Ook bij andere gevoerde merknamen komt de kikker in het logo voor.

==Externe links==
*[https://web.archive.org/web/20070526213829/http://www.kb.nl/coop/geheugen/extra/tentoonstellingen/nra_nl/tentoon12.html ''Tana for shoes that shine all the time'']
*[https://www.usine-utrecht.nl/erdal-prodent-de-nieuwe-stad-amersfoort/De Prodentfabriek]

{{Appendix}}

[[Categorie:Geschiedenis van Amersfoort]]
[[Categorie:Nederlands chemiebedrijf]]
[[Categorie:Voormalig Nederlands bedrijf]]
[[Categorie:Huishouden]]
[[Categorie:Schoeisel]]
[[Categorie:Unilever]]