https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=EinhardEinhard - Bewerkingsoverzicht2026-04-23T13:44:33ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Einhard&diff=152996&oldid=prevColani: Tekst vervangen - "17e" door "17<sup>e</sup>"2024-11-23T16:45:05Z<p>Tekst vervangen - "17e" door "17<sup>e</sup>"</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zie artikel|Eginhard verwijst hierheen. Voor de bisschop zie [[Eginhard van Utrecht]]}}<br />
{{Infobox auteur<br />
| naam = Einhard<br />
| afbeelding = Einhard.jpg<br />
| onderschrift = Einhard als schrijvende monnik<br />
| citaat = <br />
| volledige naam = <br />
| pseudoniem = <br />
| beter-bekend-als = Eginhard<br />
| bijnaam = <br />
| genoemd = <br />
| geboren = ca. [[770]]<br />
| geboorteplaats = omgeving [[Mainz]]<br />
| overleden = [[14 maart]] [[840]]<br />
| overlijdensplaats = [[Seligenstadt]]<br />
| land = [[Frankische Rijk]]<br />
| beroep = geleerde, [[dichter]] en [[geschiedschrijver]], geestelijke<br />
| jaren-actief = <br />
| genre = [[hagiografie]], [[biografie]]<br />
| stroming = [[Middeleeuwse literatuur]], [[Latijnse literatuur]]<br />
| invloeden = [[Gaius Suetonius Tranquillus|Suetonius]], [[Marcus Tullius Cicero|Cicero]], [[Publius Cornelius Tacitus|Tacitus]]<br />
| thema = [[Karel de Grote]]<br />
| bekende-werken = ''[[Vita Karoli Magni]]''<br />
| uitgeverij = <br />
| onderscheiding = <br />
| dbnl = <br />
| handtekening = <br />
| website = <br />
| lijst = <br />
| ander portaal = Middeleeuwen<br />
| portaal2 = Christendom<br />
| portaal3 = <br />
}}<br />
[[Bestand:Eginhard écrivant.jpg|thumb|Einhard in een 15e-eeuws handschrift]]<br />
'''Einhard''' of '''Eginhard''' (omgeving [[Mainz]], ca. [[770]] - [[Seligenstadt]], [[14 maart]] [[840]]) was een [[Franken (volk)|Frankisch]] geleerde, [[dichter]] en [[geschiedschrijver]]. Hij was een toegewijd dienaar van [[Karel de Grote]] en [[Lodewijk de Vrome]]. Zijn belangrijkste werk is de ''[[Vita Karoli Magni]]'', de biografie van [[Karel de Grote]]. De Vita Karoli Magni is de eerste [[biografie]] van een Europese vorst die leefde na de Klassieke Oudheid.<br />
<br />
== Levensloop ==<br />
[[Bestand:Seligenstadt 1638.jpg|thumb|Klooster [[Seligenstadt]] (in 1638)]]<br />
Einhard kwam uit het oostelijke, Duitstalige deel van het [[Frankische Rijk]] en kreeg zijn opleiding tussen 788 en 791 in de [[abdij van Fulda]], in die tijd een belangrijk geestelijk centrum. In 794 stuurde [[Abt (abdij)|abt]] [[Baugulf van Fulda]] hem naar het hof van Karel de Grote in [[Aken (stad)|Aken]], waar hij een leerling werd van de [[Engeland|Engelse]] geleerde [[Alcuinus|Alcuin]]. Later gaf hij samen met Alcuin leiding aan de Akense hofschool. Einhard was de bouwmeester van een aantal belangrijke bouwwerken en gaf tevens leiding aan de zogenaamde Akense werkplaatsen, waar belangrijke producten van [[Karolingische renaissance|Karolingische]] edelsmeedkunst en ivoorkunst ontstonden. Zijn leerling Brun Candidus van Fulda werkte als schrijver-biograaf en schilder-[[miniatuur (handschrift)|miniaturist]].<br />
<br />
Einhard behoorde tot de kring van vertrouwelingen rond Karel de Grote en begeleidde de keizer op een aantal reizen. Hij was er ook bij toen Karel de Grote op 25 december in het jaar 800 door [[paus Leo III]] tot keizer gekroond werd. Einhard kreeg als vertrouweling van Karel de opdracht zijn jaarboek bij te houden.{{Bron?|Wat is het jaarboek van Karel de Grote en waar is deze informatie op gebaseerd?|2019|12|05}} In 806 was hij Karels gezant in [[Rome (stad)|Rome]]. In 813 zou hij het geweest zijn die Karel ertoe bewoog om zijn zoon [[Lodewijk de Vrome]] te benoemen tot keizer. Na de dood van Karel in 814 werd hij [[secretaris]] van diens zoon Lodewijk. Omstreeks 830, tijdens de disputen tussen Lodewijk de Vrome en zijn zonen over diens opvolging, trok hij zich terug naar zijn [[eigenklooster]] [[Abdij van Seligenstadt|Seligenstadt]].<br />
<br />
Einhard was gehuwd met Emma, een zuster van bisschop Bernhard van [[Prinsbisdom Worms|Worms]]. Volgens sommige bronnen zou Emma actief hebben deelgenomen aan de bedrijfsvoering van Einhards vele eigendommen. Na haar dood op 13 december 835 schreef hij aan een vriend dat hij haar elke dag miste in elk aspect van zijn leven.<br />
<br />
Hij ontving nooit een [[priesterwijding]], maar was wel [[lekenabt]] van diverse kloosters, onder andere van de door hemzelf gestichte [[Basiliek van Sint-Marcellinus en Petrus (Seligenstadt)|abdij van Sint-Marcellinus en Petrus]] in Seligenstadt, de [[Sint-Servaasbasiliek (Maastricht)|Sint-Servaasabdij]] in [[Maastricht]] (ca. 819-839), de [[Sint-Baafsabdij]] en/of de [[Sint-Pietersabdij (Gent)|Sint-Pietersabdij]] in [[Gent]],{{Refn|group=noot|Het is niet duidelijk of Einhard abt was van beide Gentse kloosters, of slechts één ervan. In een oorkonde die Lodewijk de Vrome op 13 april 819 uitvaardigde, worden beide namen genoemd: "''quia uir uenerabilis einhardus abba ex monasterio quod dicitur ganda quod est situm in pago bracbantinse constructum in honore sti petri principis apostolorum ubi etiam [...]s bauo confessor xpi corpore requiescit''".<ref>Oorkonde in het Rijksarchief te Gent.</ref>}} de [[abdij van Saint-Wandrille|abdij van Fontenelle]] en het klooster van [[La Celle-Saint-Cloud]].<br />
<br />
Einhard stierf te Seligenstadt in 840 en werd daar ook begraven. In de [[sacristie]] van de kerk bevindt zich een [[sarcofaag]] met het gebeente van Einhard en zijn vrouw Emma. In 2005 toonde wetenschappelijk onderzoek aan dat de menselijke resten in de sarcofaag dateren uit de Karolingische tijd. De tekst op zijn [[epitaaf]] is van [[Hrabanus Maurus]], ook een leerling van Alcuin, die wel Einhards religieuze en kunstzinnige nalatenschap memoreerde, maar niet zijn literaire.<ref>[https://web.archive.org/web/20130729193854/http://www.dmgh.de/de/fs1/object/display/bsb00000832_00244.html?sortIndex=050:010:0002:010:00:00 Latijnse tekst van Hrabanus Maurus van het epitaaf voor Einhard op ''Monumenta Germaniae Historica'']</ref><br />
<br />
== Werken ==<br />
[[Bestand:Michelstadt frumezepoka Einhardsbasilika 1.jpg|thumb|Einhardsbasilica [[Michelstadt]]]]<br />
[[Bestand:Paris, Bibliotheque Nationale, Drawing Arcus Einhardis, 17th c.jpg|thumb|[[Einhardsboog|Arcus Einhardi]] (17<sup>e</sup>-eeuwse tekening)]]<br />
[[Bestand:2018 Maastricht Heiligdomsvaart, reliekentoning St-Servaasbasiliek, voorbereiding 08a (cropped).jpg|thumb|Relieken [[Marcellinus en Petrus]], Maastricht]]<br />
=== Bouwwerken ===<br />
Einhard wordt beschouwd als de bouwmeester van een aantal belangrijke bouwwerken uit de Karolingische periode, waaronder de (niet meer bestaande) [[Rijn]]brug in [[Mainz]] en de [[palts (verblijfplaats)|koningspaltsen]] van Aken en [[Ingelheim]]. Daarnaast ontwierp hij de [[Paltskapel (Aken)|Paltskapel te Aken]] en nog zeker twee andere kerken: de Einhardsbasilica in Steinbach-[[Michelstadt]] (voltooid in 827) en de [[Basiliek van Sint-Marcellinus en Petrus (Seligenstadt)|kerk van Sint-Marcellinus en Petrus]] in [[Seligenstadt]], waarvan de Karolingische kerk alleen nog te herkennen is in het interieur van de huidige kerk. Het is niet helemaal zeker of hij deze bouwwerken zelf ontwierp of alleen als [[bouwheer]] optrad. Voor de laatstgenoemde kerk zond hij zijn dienaar Ratleic naar Rome om daar [[relikwie|relieken]] voor de nieuwe kerk te halen. Ratleic stal de relieken van de heilige martelaren [[Marcellinus en Petrus]] uit een [[Catacomben van Rome|catacombe]]. Nadat de relieken een ware zegetocht langs verschillende belangrijke kerken gemaakt hadden en in Steinbach waren aangekomen, maakten zijzelf duidelijk (volgens Einhards beschrijving) daar niet te willen verblijven, maar in Seligenstadt. Tussen 831 en 834 stichtte hij daar een [[benedictijnen]]klooster, waarvan hijzelf tot zijn dood abt was.<br />
<br />
=== Kunstvoorwerpen ===<br />
Einhard voerde ook het bewind over de werkplaatsen van de Akense koningspalts. In hoeverre hij zelf kunstenaar was, is niet duidelijk.<br />
<br />
In de [[kerkschat]] van de Maastrichtse Sint-Servaaskerk bevond zich bijna duizend jaar lang een bijzonder voorwerp in de vorm van een romeinse [[triomfboog]], dat volgens het opschrift door de zondaar Einhard geschonken was. Deze [[Einhardsboog]] ('Arcus Einhardi'), een zilveren [[reliekhouder]] versierd met afbeeldingen uit het [[Nieuwe Testament]], koninklijke ruiterfiguren en soldatenheiligen van het [[Thebaanse Legioen]], is waarschijnlijk ontstaan in de keizerlijke werkplaatsen te Aken en is daarmee een belangrijk voorbeeld van edelsmeedkunst uit de [[Karolingische renaissance]]. Het voorwerp werd vermoedelijk bij de opheffing van het [[kapittel van Sint-Servaas]] in de [[Franse tijd in Nederland|Franse tijd]] omgesmolten. Een gedetailleerde 17<sup>e</sup>-eeuwse tekening verschaft veel informatie over dit bijzondere geschenk van Einhard aan de Sint-Servaasabdij, in die tijd een eigen klooster van de Karolingen. Ook de door Einhard in 828 geschonken relieken van Marcellinus en Petrus zijn te Maastricht bewaard gebleven, hoewel niet in de oorspronkelijke reliekhouder. In dezelfde [[schatkamer van de Sint-Servaasbasiliek]] bevindt zich mogelijk een ander geschenk van Einhard, de zogenaamde [[sleutel van Sint-Servaas]]. De zilveren sleutel is eveneens een 9e-eeuws werkstuk uit de Akense werkplaatsen.<ref>Koldeweij (1985), pp. 74-82.</ref><ref>Panhuysen (2011), pp. 33-46.</ref><br />
<br />
De [[abdij van Sint-Mauritius]] in [[Zwitserland]], de laatste rustplaats van de martelaren van het Thebaanse legioen, bezit eveneens een aantal Karolingische schatten, die wellicht door een schenking van Einhard daar terechtgekomen zijn, onder andere de gouden schenkkan ('aiguière') van Karel de Grote en een vroeg-romeinse beker in een Karolingisch zilverbeslag.<br />
<br />
=== Literaire werken ===<br />
Van Einhard zijn talrijke brieven en geschriften bewaard gebleven. Zijn bekendste werk is de [[biografie]] van [[Karel de Grote]], de ''[[Vita Karoli Magni]]'' ('Leven van Karel de Grote'). Deze vita werd tussen 817 en 830 geschreven in opdracht van Karels zoon [[Lodewijk de Vrome]]. Voor de vormgeving baseerde Einhard zich op [[Gaius Suetonius Tranquillus|Suetonius]], de biograaf van enkele Romeinse keizers; voor de inhoud kon hij beschikken over de rijks[[annalen]], de geschiedenis van het Frankische rijk, zoals die jaar na jaar bijgehouden werd. De biografie wordt gezien als een redelijk betrouwbare weergave van het leven van Karel de Grote, gezien het feit dat Einhard de keizer lange tijd persoonlijk gekend had. Aangezien het werk tevens bedoeld was als een lofprijzing op de grote keizer - wat gezien de opdrachtgever nauwelijks anders had gekund - geeft het geen objectief beeld van de regeerperiode van Karel de Grote. Einhard sloot (bewust?) zijn ogen voor misstanden, met de [[Genocide|volkerenmoord]] op de [[Saksen (volk)|Saksen]] als frappant voorbeeld. Ook had hij de neiging dingen te vergoelijken, zoals het voor die tijd twijfelachtige gedrag van Karels dochters.<br />
<br />
Belangrijk is ook zijn werk ''Translatio et Miracula Sancti Marcellini et Petri'', een verslag van de overbrenging der [[relikwie]]ën van deze twee heiligen van [[Rome (stad)|Rome]] naar [[Seligenstadt]]. Het eerste deel is een waar avonturenverhaal, waarin de roof van de relieken uit de Romeinse catacomben wordt beschreven. Het tweede deel beschrijft de enthousiaste ontvangst van de relieken in diverse steden (onder andere [[Maastricht]]), waarbij veel [[wonder]]en gebeurden. Van de verdere literaire werken kunnen nog genoemd worden de theologische verhandeling ''De adoranda cruce'' en een bloemlezing van psalmen. Ook andere werken zijn aan hem toegeschreven, maar zonder overtuigend bewijs. Zo zou hij medeauteur zijn geweest van onder andere de ''[[Annales Fuldenses]]'' en de ''[[Annales regni Francorum]]''.<br />
<br />
Van historisch belang is de verzameling brieven van Einhard (71 in totaal, waarvan 58 van Einhard zelf).<br />
<br />
== Blijvende nalatenschap ==<br />
In Seligenstadt is van het oorspronkelijke klooster nog maar weinig te herkennen. In deze plaats bevindt zich ook het zogenaamde Einhardshuis, maar dat stamt uit de 16e eeuw. De Einhardsbasilica in Steinbach bij Michelstadt is daarentegen nog vrijwel in authentieke vorm behouden.<br />
<br />
In het [[Walhalla (Donaustauf)|Walhalla]] bij [[Regensburg (stad)|Regensburg]] bevindt zich een plaquette voor Einhard. In Seligenstadt en [[Eschweiler (Duitsland)|Eschweiler]] (nabij Aken) zijn monumenten voor hem opgericht. Een groot aantal scholen, gebouwen en straten (met name in [[Duitsland]]) zijn naar Einhard vernoemd.<br />
<br />
De Eginhard-stichting te [[Seligenstadt]] reikt sinds 1999 elke twee jaar de Einhardprijs voor biografische literatuur uit. Tot dusver zijn de werken van Otto Pflanze (1999), Brian Boyd (2001), [[Joachim Fest]] (2003), Irene Heidelberger-Leonard (2005), Eberhard Weis (2007), Margot Friedlander (2009), Hugh Barr Nisbet (2011), John C.G. Röhl (2013), Joachim Radkau (2015) en Albrecht Schöne (2017) bekroond.<ref>Zie website [http://www.einhardpreis.de Einhard-Preis]. [https://web.archive.org/web/20120723124252/http://www.einhardpreis.de:80/ Gearchiveerd] op 23 juli 2012.</ref><br />
<br />
<gallery widths="150" heights="200"><br />
Bestand:Aachener1723aDom.jpg|[[Paltskapel (Aken)|Paltskapel Aken]]<br />
Bestand:Denkmal Einhard Eschweiler.jpg|Einhardmonument Eschweiler<br />
Bestand:Éginhard Vita Caroli magni imperatoris-Lettrine V historiée Charlemagne assis.jpg|''[[Vita Karoli Magni]]'' (handschrift ca. 1050)<br />
Bestand:Einhard 1521.jpg|''Vita Karoli Magni'' (titelblad uitgave 1521)<br />
</gallery><br />
<br />
== Externe links ==<br />
* [http://www.thelatinlibrary.com/ein.html ''Vita Karoli Magni''] – Einhards ''Vita Karoli Magni'' (Latijnse tekst)<br />
* [https://www.fordham.edu/halsall/basis/einhard.html ''Life of Charlemagne''] – ''Vita Karoli Magni'' (19e-eeuwse Engelse vertaling)<br />
* [http://www.einhardpreis.de Einhard-Preis] - website van de Eginhard-stichting, die de Einhardprijs uitreikt<br />
<br />
== Bronvermelding ==<br />
{{Appendix||2=<br />
;Bronnen{{Refn|group=noot|Mogelijk is niet alle literatuur geraadpleegd bij de totstandkoming van dit lemma. Alleen bij de vermelde referenties kan men daarvan uitgaan.}}<br />
* {{de}} {{aut|Beumann, H.}}, ''Ideengeschichtliche Studien zu Einhard und anderen Geschichtsschreibern des früheren Mittelalters''. Darmstadt, 1962<br />
* {{de}} {{aut|Hauck, K. (ed.)}}, ''Das Einhardkreuz. Vorträge und Studien der Münsteraner Diskussion zum arcus Einhardi'' (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, Dritte Folge #87). Göttingen, 1974<br />
* {{aut|Koldeweij, A.M.}}, ''Der gude Sente Servas'', Van Gorcum, Assen/Maastricht 1985<br />
* {{de}} {{aut|Levison, W., W. Wattenbach, R. Buchner}}, 'Die Karolinger vom Anfang des 8. Jahrhunderts bis zum Tode Karis des Grossen', in: ''Deutschlands Geschichtsquellen im Mittelalter, Vorzeit und Karolinger'', 1952 ([http://books.google.nl/books?id=Yi7TAAAAMAAJ&q=%22Libellus+de+adoranda+cruce%22+1885&dq=%22Libellus+de+adoranda+cruce%22+1885&redir_esc=y on-line tekst])<br />
* {{de}} {{aut|Müller, B.}}, ''Persönlichkeit Karl des Großen nach Einhards Vita Karoli Magni''. Norderstedt, 2009 ([http://books.google.nl/books?id=4X1V8S2ajkgC&pg=PA4&lpg=PA4&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false online tekst])<br />
* {{aut|[[Titus Panhuysen|Panhuysen, T.]]}}, 'Sleutelfiguren uit de vroegste geschiedenis van de Sint-Servaasabdij van Maastricht'. In: ''[[Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg]]'' (PSHAL #147), pp. 33-62. Maastricht, LGOG, 2011 ([https://www.academia.edu/26930344/Sleutelfiguren_uit_de_vroegste_geschiedenis_van_de_Sint_Servaasabdij_te_Maastricht online tekst])<br />
* {{de}} {{aut|Patzold, S.}}, ''Ich und Karl der Grosse. Das Leben des Höflings Einhard'', 2013. {{ISBN|9783608947649}}<br />
* {{de}} {{aut|Schefers, H. (uitg.)}}, ''Einhard. Studien zu Leben und Werk''. Darmstadt, 1997 ([http://www.mgh-bibliothek.de/da/da542/da542.pl?seite=765.gif&start=765 on-line recensie])<br />
* {{en}} {{aut|Stofferahn, S.}}, 'Knowledge for Its Own Sake? A Practical Humanist in the Carolingian Age', in: ''The Heroic Age. A Journal of Early Medieval Northwestern Europe'', #13, 2010 ([http://www.heroicage.org/issues/13/stofferahn.php online tekst])<br />
----<br />
;Noten<br />
{{References|group=noot}}<br />
----<br />
;Referenties<br />
{{References|2}}<br />
}}<br />
{{Bibliografische informatie}}<br />
{{Commonscat|Einhard}}<br />
<br />
[[Categorie:Duits geestelijke]]<br />
[[Categorie:Duits biograaf]]<br />
[[Categorie:Hagiograaf]]<br />
[[Categorie:Latijns schrijver]]<br />
[[Categorie:9e-eeuws schrijver]]<br />
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 9e eeuw]]<br />
[[Categorie:Proost van Sint-Servaas]]</div>Colani