Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:29:33Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

{{Infobox plaats in Nederland
| detailkaart = Map NL - Werkendam - Dussen.svg
| detailkaartbijschrift = Locatie in de toenmalige gemeente Werkendam
| naam = Dussen
| gemeente = {{NL-vlag|Altena}}
| lat_deg = 51
| lat_min = 44
| lon_deg = 4
| lon_min = 58
| opp =
| provincie = {{NL-vlag|Noord-Brabant}}
| woonplaatscode = 2214
| web =
| bestandsnaam vlag = Dussen vlag.svg
| bestandsnaam wapen = Dussen wapen.svg
| vlagartikel = Vlag van Dussen
| wapenartikel = Wapen van Dussen
| image =
| caption =
}}
'''Dussen''' is een dorp in de [[Nederland]]se provincie [[Noord-Brabant]] en maakt deel uit van de gemeente [[Altena (Nederlandse gemeente)|Altena]].

==Toponymie==
Het dorp Dussen is vernoemd naar het gelijknamige riviertje. De naam zou afgeleid zijn van het Oudgermaanse ''dosôn'', dat ruisen of stromen betekent. Aldus werd het riviertje aanvankelijk met ''Dussan'' of ''Dusna'' aangeduid.

==Geschiedenis==
Dussen behoort tot het [[Land van Altena]] en behoorde al sinds 1200 tot het [[Graafschap Holland]]. Het dorp Dussen bestaat eigenlijk uit drie voormalige heerlijkheden: ''Munsterkerk'', ''Muilkerk'' en ''Heeraartswaarde''. [[Aartswaarde|Heeraartswaarde]] is tijdens de [[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint-Elisabethsvloed]] door de golven verzwolgen. Eeuwen later is op deze plaats het dorp [[Hank (Werkendam)|Hank]] verrezen. Munsterkerk lag ten zuiden van het riviertje de [[Dussen (rivier)|Dussen]], en Muilkerk ten noorden ervan. De oudste schriftelijke vermeldingen stammen uit [[1276]] (Mulekerke) en [[1330]] (Munsterkerk). De naam Munsterkerk (eerst Monasterium) duidt op een [[klooster (gebouw)|klooster]]. Opvallend in Dussen is het kasteel, het domein van de Heren van Munsterkerk, die zich graag de Heren van Dussen noemden. Daar waren de Heren van Muilkerk niet blij mee. Merkwaardig is de ligging van het kasteel: strikt genomen zou het zich op grondgebied van Muilkerk bevinden.

In Muilkerk bevond zich de parochiekerk, terwijl in Munsterkerk een [[kapittel]]kerk was te vinden. Muilkerk werd voor het eerst vermeld in [[1156]].

===Voormalige gemeente===
[[Bestand:1866 Dussen.png|thumb|Kaart gemeente Dussen, Munster en Muilkerk (1866)]]
De gemeente ''Dussen, Munster en Muilkerk'' werd in 1908 officieel hernoemd tot de gemeente Dussen maar werd daarvoor soms ook al aangeduid als de gemeente Dussen. In 1997 ging deze gemeente op in de gemeente Werkendam en sinds 1 Januari 2019 ging de gemeente op in de gemeente Altena.

{{Zie ook|Zie ook [[Lijst van burgemeesters van Dussen]]}}

===Munsterkerk===
De kerk van Munsterkerk was gewijd aan de heiligen Filippus en Jacobus. Ze heeft vermoedelijk tussen de huidige Oude Straat en de Kalversteeg gestaan. De kerk werd gesticht door [[Willem van Wijtvliet]], ambachtsheer van Voornsate. Deze heeft ook het kapittel van Munsterkerk opgericht, in [[1306]] of iets eerder. In [[1316]] werd het kapittel door [[Gerard van Voorne]] naar [[Brielle]] overgebracht. Deze overbrenging vloeide voort uit een conflict tussen de heren van Voorne en die van Putten. Willem van Wijtvliet was leenman van de heer van Strijen, en na diens dood vervielen deze aan de heer van Putten, die op zijn beurt leenplichtig was van de heer van Voorne. De heer van Putten had echter verzuimd leenhulde te brengen aan de heer van Voorne, waardoor zijn goederen aan Voorne vervielen. Hij kon die pas terugkrijgen door een schadevergoeding te betalen. Het kapittel van Munsterkerk -en de bijbehorende rechten- maakten daar mogelijk deel van uit.

Veel schade ondervond het gebied van de [[Sint-Elisabethsvloed (1421)|Sint-Elisabethsvloed]] van [[1421]]. Munsterkerk verdween in de golven en ook Muilkerk ondervond veel schade. In [[1461]] werd de ''Kornsedijk'' aangelegd en begonnen de inpolderingen. In [[1680]] kwam de ''Zuidhollandse Polder'', ten westen van Dussen, gereed. In [[1634]] werd reeds opgemerkt dat dat ''ook buijten dijcks gestaen heefft de parochiekercke van munsterkerk ende dat soo wij altijd gehoort hebben, op seeker stuk lands tegenwoordelijk sijnde wijland genaemt het kerkckhof''. Deze plaats, gelegen tussen de Kalversteeg en de Oude Straat in de Zuidhollandse polder, is waarschijnlijk de plaats waar de Munsterkerk heeft gestaan.

===Muilkerk===
De eerste bakstenen kerk van Muilkerk dateert van ongeveer 1200. [[Tufsteen]] werd niet aangetroffen en aan te nemen valt dat de voorganger van deze kerk -indien ooit bestaand- van hout geweest is. Nadat de kerk van Muilkerk in 1421 was verwoest, werd op de fundamenten ervan een nieuwe kerk gebouwd. Deze lag enigszins excentrisch, omdat door de Sint-Elisabethsvloed de loop der Dussen sterk was gewijzigd.

In de [[Tachtigjarige Oorlog]] bleven de heren van Dussen, die de meeste invloed hadden in Munsterkerk, aanvankelijk het katholicisme steunen, terwijl in Muilkerk de Reformatie meer invloed had. Dat veranderde toen Baron Walraven Gent in 1609 het kasteel kocht; hij was de Reformatie zeer toegedaan. Meer waarschijnlijk hebben paters jezuïeten, die in de westelijke Langstraat en het Land van Heusden en Altena actief bleven rondtrekken, in deze fase van de Contrareformatie een veel grotere rol gespeeld voor het katholicisme in Dussen. Het was pas in 1711 dat er met steun van de toenmalige kasteelheer Jean Louis van der Schueren van Hagoort (en katholieke rentmeester Couwenberg) een "R.K. pastorie tevens kerk- en vergaderplaats" in gebruik genomen werd “buitendijks aan de Dussensche Sluis”. Als gevolg hiervan bleef een groot deel van de inwoners van Dussen, evenals van het naburige [[Hank (Werkendam)|Hank]] katholiek. De komst van de eerste predikant, in [[1610]], markeerde het begin van de Hervormde Gemeente. Deze kerkte in het historische kerkje, dat echter in 1944-'45 door oorlogsgeweld werd verwoest. Een nieuwe kerk werd in [[1952]] gebouwd.

De katholieken kerkten in de Maria Geboortekerk uit [[1892]]. Deze werd eveneens in 1944 verwoest, waarop in [[1953]] een nieuwe kerk werd gebouwd. Ook beschikten de katholieken over een klooster van de [[Zusters van Liefde van Jezus en Maria, Moeder van Goede Bijstand|Zusters van Liefde]]. In [[1861]] betrokken zij het ''Huis van Sint-Petrus Stoel'' aan de Kerkstraat. Ze begonnen een meisjesschool, in [[1872]] een gasthuis voor weeskinderen, en vanaf [[1873]] werden ook zieken en bejaarden opgenomen. Dit was een vervolg op de eerdere traditie van meisjes die zich sinds omstreeks 1850 als ''Bruid van Christus'' bonden aan een congregatie. Vanuit Dussen werd ook een vestiging in [[Hank (Werkendam)|Hank]] gesticht. Het klooster werd in [[1944]] door oorlogshandelingen verwoest, maar de zusters kwamen terug en betrokken de verbouwde pastorie. In [[1955]] echter werd het klooster opgeheven en de vijf zusters vertrokken naar Hank. In [[1960]] sloot ook Hank en vertrokken de zusters naar [[Geertruidenberg (plaats)|Geertruidenberg]]. Wél bleven een aantal zusters nog geruime tijd werkzaam in Dussen, waarheen gependeld werd. Uiteindelijk betrokken een aantal zusters een rijtjeshuis in Dussen en legden het habijt af.

Het gebied ten zuiden van Dussen kwam soms, door de werking van de [[Beerse Overlaat]], onder water te staan. In [[1942]] kwam hier een einde aan. De Tweede Wereldoorlog noopte de bevolking tot evacuatie, aangezien Dussen tijdens de winter van 1944-1945 in het frontgebied lag, en ook de [[Watersnood van 1953]] bracht een evacuatie met zich mee.

==Bezienswaardigheden==
[[Bestand:P1070447Kasteel van Dussen.jpg|thumb|250px|[[Kasteel Dussen]]]]

===Kasteel===
Dussen beschikt al sinds [[1331]] over een eigen [[kasteel Dussen]]. In [[1378]] werd de oorspronkelijk donjon door [[Arend van der Dussen]] verbouwd tot een slot, dat in het Hollands-Brabants grensgebied lag en voor die tijd zeer modern werd aangelegd. In de [[Tweede Wereldoorlog]] werd het kasteel zwaar beschadigd. Na de restauratie in [[1953]] deed het kasteel lange tijd dienst als gemeentehuis van de nu opgeheven gemeente Dussen. Een van de bekendste bewoners van het kasteel was [[Rolina Suringar]], een bijzonder excentrieke vrouw. Ze liet zich gedurende de nacht bewaken door zes mannen uit het dorp Dussen, die in de galerij de wacht moesten houden. Voor haar ezel was een torenkamer beschikbaar. De schrijver [[Antoon Coolen (1897-1961)|Antoon Coolen]] schreef over haar het boek ''De Vrouw met de Zes Slapers''.

{{Zie hoofdartikel|Kasteel Dussen}}

===Overige bezienswaardigheden===
[[Bestand:P1070462Maria Geboortekerk.jpg|thumb|250px|[[Onze-Lieve-Vrouw-Geboortekerk (Dussen)|Maria Geboortekerk]]]]
* [[Noordeveldse Molen]], een [[wipmolen]] uit [[1795]], in gebruik als [[poldermolen]], aan de Korn Boezem, 2 km ten noorden van Dussen.
* [[Hervormde kerk (Dussen)|Hervormde kerk]], aan Zuidveldlaan 10, uit [[1952]], in modernistische stijl.
* [[Onze-Lieve-Vrouw-Geboortekerk (Dussen)|Maria Geboortekerk]], aan het Vrijheidsplein, een bakstenen kerk in basilicale stijl uit [[1953]]. Architect was [[C.H. Holt]].
*Diverse ''boerderijen'', deels uit de 18<sup>e</sup> eeuw, onder andere van het [[Altenase dwarsdeeltype]].

==Economie==
Omstreeks 1900 lag het belangrijkste bestaansmiddel in de landbouw. Daarnaast werd [[vlas (gewas)|vlas]] verwerkt. In [[1907]] waren er negen dergelijke bedrijven waar in totaal 37 mensen werkten. In [[1909]] telde het dorp 16 klompenmakerijen waar in totaal 47 mensen hun brood verdienden. In [[1913]] werd bovendien nog de klompenmakerij Merxs uit [[Ammerzoden]] opgericht. De sigarenfabriek van Willem Hofmans brandde in [[1888]] af, waarna er nog sigarenmakers in thuisarbeid waren. In [[1861]] was er nog een [[steenfabriek]] waar 15 mensen waren, maar die werd na een aantal jaren gesloten. De [[N.V. Papierfabriek Maasmond|papierfabriek]] gaf in [[1904]] aan 104 Dussenaren werk.

Voorts was er vanaf [[1866]] een zogeheten botermijn in Hotel van Beurden. Er werd 12 ton boter per jaar omgezet. Omstreeks [[1910]] kwam er een stoom-roomboterfabriek in [[Nieuwendijk (Werkendam)|Nieuwendijk]].

Later kwam er een schoenatelier van Blenzo, en een fabriek van betontegels (Schellevis beton) welke laatste nog steeds bestaat.

==Natuur en milieu==
Dussen ligt op de rechteroever van de [[Bergsche Maas]], die in [[1904]] gereedkwam en het [[Land van Altena]] van de [[Langstraat (streek)|Langstraat]] scheidde. Sinds [[1891]] was er een [[veerboot|veerpont]] tussen Dussen en [[Capelle (Noord-Brabant)|Capelle]] over deze rivier. Oorspronkelijk werd deze met de hand voortbewogen en sinds [[1895]] met stoomkracht. Dit is het ''Capelse Veer''.

Het riviertje Dussen is aan de ruilverkaveling van de jaren 60 van de 20e eeuw ontsnapt, en een kronkelige straat, Muilkerk geheten, loopt er langs van [[Meeuwen (Aalburg)|Meeuwen]] tot een kilometer ten westen van Dussen.

Ten noorden van Dussen ligt het natuurgebied [[Kornse Boezem]]. Hier loopt ook de Kornse Dijk naar het noorden.

==Voorzieningen==
[[Bestand:P1070456Bs de Peppel.jpg|thumb|250px|Basisschool de Peppel]]
[[Bestand:20e Timmerdorp Dussen was een groot Circus - Altena TV.webm|miniatuur|250px|Zomeractiviteiten voor de kinderen van Dussen]]
* R.K. Basisschool de Peppel
* Prot. Chr Basisschool De Sprankel
* Ouderenvoorziening de Molenwiek
* De Fuik
* Bibliotheek
* Kinderopvang Hoppas
* MFA De Dussenaar

==Sportieve Dussenaren==
* [[Anton Verhoeven]] (1920-1978), schaatser<ref>Zie ook: [http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/anton1954.html Anton Verhoeven 1954]</ref>
* [[Leo van der Pluym]] (1935-2020), wielrenner<ref>Zie ook: [http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/tour1956.html Tour de France 1956]</ref>
* [[Daniël Mensch]] (1978), olympische medaillewinnaar Holland Acht (roeien)<ref>Zie ook: [http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/mensch2004.html Daniël Mensch]</ref>
* [[Peter Schalken]] (1983), wegracecoureur

==Nabijgelegen kernen==
[[Hank (Altena)|Hank]], [[Capelle (Noord-Brabant)|Capelle]], [[Meeuwen (Altena)|Meeuwen]], [[Almkerk]], [[Nieuwendijk (Altena)|Nieuwendijk]]

==Zie ook==
* [[Lijst van rijksmonumenten in Dussen]]
* [[Lijst van gemeentelijke monumenten in Dussen]]

==Externe bron==
* [http://members.ziggo.nl/tonlensvelt/Publiek/lezing3.pdf Geschiedenis van Dussen]
* [https://web.archive.org/web/20111118041634/http://breda-en-alles-daaromheen.nl/dussen%20in%20beeld.htm Dussen in beeld]

{{Appendix}}

[[Categorie:Geografie van Altena (Nederland)]]
[[Categorie:Plaats in Noord-Brabant]]
[[Categorie:Voormalige gemeente in Noord-Brabant]]

Dussen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"