https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=DuivelDuivel - Bewerkingsoverzicht2026-04-25T11:03:05ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Duivel&diff=182016&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2026-02-15T10:27:31Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Temptation-of-Christ-in-the-Wilderness.jpg|miniatuur|''De verleiding van [[Jezus (historisch)|Jezus Christus]] in de wildernis'', schilderij van [[Juan de Flandes]], ca. 1500]]<br />
De '''duivel''' is in meerdere religies een [[bovennatuurlijk]] wezen dat het [[Goed en kwaad|kwaad]] personifieert. Hij wordt vaak afgebeeld als een zwarte [[engel]] met bokkenpoten, [[Hoorn (anatomie)|hoorntjes]], puntige [[staart]], vleermuisvleugels en een [[Drietand (voorwerp)|drietand]]. In sommige religies wordt de duivel [[Satan]] genoemd.<br />
<br />
== Etymologie ==<br />
Het woord stamt van het [[Grieks]]e Διάβολος, ''Diábolos'', letterlijk "doorelkaargooier" in de betekenis van "iemand die zaken verwart", "iemand die de feiten verdraait", "lasteraar", samengesteld uit διά, ''dia'', "uit elkaar" en βάλλειν, ''bállein'', "gooien", samengevoegd tot διαβάλλειν, ''diabállein'', "uit elkaar halen", "door elkaar gooien" en als afgeleide "lasteren"; [[Latijn]]: ''Diabolus''.<br />
<br />
== Hebreeuwse Bijbel ==<br />
In de [[Hebreeuwse Bijbel]] komt de duivel niet voor. [[JHWH]] was de schepper van zowel goed als kwaad, zoals geformuleerd in [[Jesaja (boek)|Jesaja]] 45:6,7: "Ik ben de H<small>EER</small>, er is geen ander die het licht vormt en het donker schept."<br />
<br />
Als de aanduiding שָׂטָן ''śāṭān'', [[Satan]] in de Hebreeuwse Bijbel op mensen betrekking heeft, betekent het tegenstander, valse raadgever of in enkele gevallen potentiële deserteur. Als gepersonifieerd hemels wezen komt de aanduiding Satan in de Hebreeuwse Bijbel op vier plaatsen voor. In geen enkel geval wordt hij als personificatie van het kwaad afgebeeld, integendeel, in de meest uitgebreide beschrijving in [[Job (boek)|Job]] 1-2 is het een engel die als aanklager in het goddelijk gerechtshof fungeert en werkt in opdracht van [[God (jodendom)|God]]. In de [[Septuagint]] wordt Satan bijna altijd vertaald met (deels voorafgegaan door een lidwoord) διάβολος ''diabolos'' (Zacharia 3:1,2; Job 1-2; 1 Kronieken 21:1; Psalm 109:6), maar ook met διαβολή ''diabolē'' ([[Numeri]] 22:32) en met het werkwoord ε̉νδιαβάλλειν ''endiaballein'' (Numeri 22:22), termen die later werden toegepast op het concept van de duivel.<br />
<br />
== Christendom ==<br />
In het christendom is de duivel de belichaming van het kwaad. Hij wordt (afwijkend van het gebruik van deze namen in de Hebreeuwse Bijbel) Satan of [[Lucifer (religie)|Lucifer]] genoemd. De duivel wordt beschouwd als een [[gevallen engel]], die tegen [[God (christendom)|God]] rebelleerde, een interpretatie van Genesis 6:2-4.<br />
<br />
In de [[Traditie (christendom)|christelijke traditie]] wordt de slang in de [[paradijs]]vertelling ook vaak geïdentificeerd als de duivel. Deze gelijkstelling wordt al aangetroffen in de [[Openbaring van Johannes]]: "De grote draak ... is de slang van weleer, die duivel of Satan wordt genoemd en die de hele wereld misleidt. Samen met zijn engelen werd hij op de aarde gegooid" (Openbaring 12:9).<br />
<br />
In het [[Nieuwe Testament]] is de duivel de heerser van het rijk van de duisternis, dat de hele wereld omvat (Matteüs 4:1-11 en 1 Johannes 5:19) en de lucht en hemelsferen (Efeziërs 6:12). Wie gelooft in [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus Christus]] gaat over van de duisternis naar het licht, maar Satan verleidt mensen. Wie in zijn listen trapt, valt weer terug naar het rijk van de duisternis (1 Johannes 2:18,19).<br />
<br />
In het Nieuwe Testament wordt de duivel ook wel [[Belial]] (2 Korintiërs 6:15) genoemd of [[Beëlzebub]] (Matteüs 12:24; Marcus 3:22; Lucas 11:15).<br />
<br />
== Duiveluitdrijving ==<br />
[[Bestand:St. Francis Borgia Helping a Dying Impenitent by Goya.jpg|miniatuur|[[Exorcisme]], [[Francisco Goya|Francisco de Goya]]]]<br />
Volgens de Bijbel kunnen mensen door de duivel gebonden of bezeten raken. Het tweede geval is erger, omdat in dat geval de duivel, of een of meer van zijn [[demon]]en, daadwerkelijk in iemand wonen. Om hiervan af te komen is bevrijding noodzakelijk. Deze is slechts te verkrijgen wanneer deze plaatsvindt in de kracht van de [[Heilige Geest]] en in de Naam van Jezus Christus. De [[Rooms-Katholieke Kerk]] kent het [[exorcisme]] of duiveluitdrijving als een van de [[sacramentalia]], om bij een [[bezetenheid|bezetene]] de duivel uit te drijven. In andere Kerken, bijvoorbeeld [[Pinkstergemeente]]n komt duiveluitdrijving ook voor.<br />
<br />
== Het kwaad in andere religies ==<br />
Het kwaad keert ook in verschillende oude religies telkens terug.<br />
<br />
In veel [[polytheïsme|polytheïstische]] godsdiensten, zoals de Griekse, Chinese, Romeinse en Noordse pantheons, ontbreekt echter een duidelijk opperwezen van het kwaad. Reden is dat de goden vaak typisch menselijke trekjes vertonen en daardoor allemaal in zekere mate zowel goed als slecht zijn. Voorbeelden zijn de telkens vreemdgaande [[Zeus]], [[Hera (Griekse mythologie)|Hera]] wier jaloezie soms letterlijk dodelijk kan zijn, of [[Poseidon (mythologie)|Poseidon]] die [[Odysseus]] tien jaar lang tegenwerkte. Zowel het kwade als het goede zijn 'verspreid' over meerdere godheden.<br />
<br />
Uiteraard bestaan in deze godsdiensten monsters, demonen en goden van twijfelachtig allooi zoals [[Kerberos (Griekse mythologie)|Cerberus]], [[Kálii|Kali]], [[Eris (mythologie)|Eris]], de [[Erinyen]], [[Seth (mythologie)|Seth]], [[Mara (deva)|Mara]], [[Hel (godin)|Hel]], [[Yama (godheid)|Yama]], [[Loki]], [[Hades]] en anderen, maar deze goden en demonen vervullen stuk voor stuk een (onmisbare) functie in het pantheon of vertegenwoordigen een typisch menselijke eigenschap, en kunnen als zodanig dus absoluut niet als (puur) kwaadaardig worden gezien.<br />
<br />
=== Zoroastrisme ===<br />
In de [[Iraanse mythologie]] en het daarop geïnspireerde [[Zoroastrisme]] werd de eerste vrouw [[Jeh]] verondersteld samen met de duivel [[Ahriman]] te zijn geschapen. Door seksuele gemeenschap met deze demon was zij bezoedeld, en de vrouw bezoedelde daardoor ook de mannen.<br />
<br />
=== Azteekse religie ===<br />
In de [[Azteekse mythologie|Azteekse religie]] wordt het kwaad verbeeld in de godheid [[Tezcatlipoca]].<br />
<br />
== Kunst, de mythologie en de geschiedenis ==<br />
[[Bestand:El hechizado por fuerza, por Goya.jpg|thumb|De lamp van de duivel, [[Francisco Goya|Francisco de Goya]], 1797-1798]]<br />
In de beeldende [[kunst]] wordt de duivel meestal afgebeeld met een roodkleurige huid, bokkenpoten en horentjes bovenop zijn hoofd.<br />
Dit beeld is grotendeels ontleend aan de vrolijke [[Grieken|Grieks]]-[[Romeinse Rijk|Romeinse]] [[mythologie|mythologische]] figuren geïnspireerd op de [[Frygische mythologie|Frygische]] bos- en veldgod [[Pan (mythologie)|Pan]] en zijn schare [[sater]]s (gepersonifieerde natuurgeesten). De angst voor de "duivel" (in de verschijning als die van Pan) is nog steeds terug te vinden in een woord als [[paniek]]. Uiteraard was het associëren van de oude goden met de duivel ook een wijze om de concurrerende '[[heiden (geloof)|heidense]]' godsdiensten zwart te maken.<br />
<br />
In de late [[Middeleeuwen]] was de duivel een veelvoorkomend thema in beeldende kunst en literatuur. [[Hekserij|Heksen]] werden gezien als mensen die een verbond met de duivel hadden gesloten. Als tegenprestatie verschafte de duivel deze mensen (meestal vrouwen) een [[bovennatuurlijk]]e kracht, waardoor zij in staat zouden zijn veel kwaad te verrichten. In de [[16e eeuw|16e]] en [[17e eeuw]] werden veel mensen, vooral vrouwen, die verdacht werden van hekserij, publiekelijk verbrand. Men meende ook dat heksen bijeenkwamen om op [[Geit|bokken]] rond te rijden en wilde dansen uit te voeren, de zogenaamde [[heksensabbat]]. Bij de heksensabbat zouden de heksen ook [[Seksualiteit|seks]] hebben met de duivel en in het gewone leven (werden/waren) ze seksverslaafd.<br />
<br />
=== Duivel als attribuut ===<br />
In de beeldende kunst komt een duivelfiguur voor als [[attribuut (beeldende kunst)|attribuut]] van de H. [[Dymfna]]; een duivel, lelie, [[crucifix]], Jezuskind en karmelietenpij bij [[Albertus van Sicilië]]; De duivel geboeid, inktkoker, pen en papier zijn attributen van de H. [[Bernardus van Clairvaux]]; een duivel met [[blaasbalg]] van de H. [[Genoveva van Parijs|Genoveva]], patroonheilige van Parijs; een duivel die een kaars (of lantaarn) uitblaast is een attribuut van de H. [[Goedele van Brussel|Gudula]], patroonheilige van Brussel.<br />
<br />
== Bescherming ==<br />
Het Heiligwater en Het Heiligboek werden gebruikt tegen de duivel om zijn kwaad weg te houden van de mensheid.<br />
<br />
== Andere benamingen voor de duivel ==<br />
Meer gekscherende benamingen voor de duivel zijn: ''de duvel, Droes, Drommel, doivelke, Joos, Joosje, Joos pek, Joosje pek'' en ''Joost.''<ref>[http://books.google.nl/books?id=j4agOYY9Q5sC&pg=PA340 Woordenboek van de Brabantse dialecten]</ref><br />
<br />
Joost is mogelijk een [[verbastering]] van het [[Javaans]]e woord joos. Dit was een aanduiding voor een Chinese [[godheid]] en was waarschijnlijk een afkorting voor ''dejos'', dat weer van het Portugese ''deus'' (god) afkomstig was.<ref>[https://web.archive.org/web/20110702015421/http://www.onzetaal.nl/advies/joost.php Joost mag het weten (herkomst)], website [[Onze Taal]]</ref> Uitdrukkingen waarin deze naam gebruikt wordt:<br />
* Bij Joost<br />
* Dat Joost me/je mag halen<br />
* Iemand naar Joost zenden<br />
* Dat mag Joost weten<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Satanisme]]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
<br />
[[Categorie:Demon]]<br />
[[Categorie:Engel]]<br />
[[Categorie:Hebreeuwse Bijbel]]<br />
[[Categorie:Nieuwe Testament]]</div>Colani