Colani op 20 jan 2024 om 15:14

2024-01-20T15:14:16Z

Nieuwe pagina

In het [[christendom]] is een '''dogma''' ([[Oudgrieks]]: {{Polytonic|δόγμα}}, ''dógma'') een [[Geloof (religieus)|geloofsartikel]] dat wordt beschouwd als door goddelijke [[Openbaring (concept)|openbaring]] ontvangen en vastgesteld door de [[Kerk (instituut)|Kerk]]. Een dogma wordt onderscheiden van een [[doctrine]], want een dogma moet plechtig worden vastgesteld, zoals in de [[Rooms-Katholieke Kerk]] door een zogenoemd 'buitengewoon magisterium' (zoals een [[concilie]]).<ref>''[https://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=1&id=996 Catechismus van de Katholieke Kerk]'' deel 1, artikel 3.84-90 op rkdocumenten.nl</ref>

== Het begrip dogma ==
Dogma is een woord uit de [[Hellenisme|hellenistische]] [[onderwijs]]wereld: het [[Oudgrieks]]e δόγμα, ''dógma'' betekende letterlijk "wat juist schijnt" en kon enerzijds het (bijvoorbeeld keizerlijke) [[Decreet (staatsrecht)|decreet]], besluit, verordening of gebod aanduiden, anderzijds de mening, leerstelling of het principe,<ref>Bauer & Aland (1988): ''Griechisch-deutsches Wörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments und der frühchristlichen Literatur'', De Gruyter, 6e druk, Berlin / New York, pag. 404f</ref> namelijk de bindende zin van een filosofische, juridische of medische school. In de [[Stoa]] werd de term dogma gedefinieerd als "(a) universele verklaring van een niet-zintuiglijke kennis van de aard van de wereldgebeurtenissen en de mensheid (b) met onmisbare oriëntatiekracht voor de manier van leven (c) en onaantastbare geldigheid."<ref>Eilert Herms (1999): ''Dogma'', in: ''Religion in Geschichte und Gegenwart (RGG)'', 4e druk, deel 2, Mohr-Siebeck, Tübingen, pag. 895–899</ref> [[Flavius Josephus]] nam dit stoïcijnse gebruik over toen hij schreef dat de [[Tenach]] in het Oudgrieks δόγματα των Ἰουδαίων, ''dógmata tōn Ioudaíōn'', "dogma's van de Judeeërs" bevatte.<ref>Flavius Josephus: ''Contra Apionem'' I 8.</ref>

Het wordt in de zin van de eerstgenoemde betekenis in het [[Nieuwe Testament]] bijvoorbeeld gebruikt in [[Evangelie volgens Lucas|Lucas]] 2:1, [[Handelingen van de apostelen|Handelingen]] 17:7, [[Brief aan de Hebreeën|Hebreeën]] 11:23, [[Brief van Paulus aan de Kolossenzen|Kolossenzen]] 2:14,20 en [[Brief van Paulus aan de Efeziërs|Efeziërs]] 2:15.

In Handelingen 16:4 werd een nieuw gebruik geïntroduceerd, namelijk om de uitkomst van het [[concilie van Jeruzalem]] aan te duiden. De [[apostolische vaders]] gebruikten het vervolgens om de leer van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]] aan te duiden.<ref>G. Kittel (1985): ''Theological Dictionary of the New Testament'', Eerdmans, pag. 178</ref>

Vanaf de 2e eeuw werd het gebruikt om het geheel van de christelijke leer aan te duiden en om het christendom aan tijdgenoten te presenteren als een [[Filosofie|filosofische]] [[Stroming (school)|school]] respectievelijk als de ware filosofie. De [[oecumenische concilie]]s voegden vervolgens aan het christelijke dogmaconcept het element toe dat bepaalde vraagstukken op de concilies definitief en bindend waren verklaard. De verslagen van de concilies gebruikten voor hun leerstellige beslissingen echter niet het woord ''dógma'', maar noemden het eerder "het geloof (van de [[Orthodoxie|orthodoxen]] of van de [[kerkvader]]s)".<ref name="Elze">Martin Elze (1964): ''Der Begriff des Dogmas in der Alten Kirche'', in: ''Zeitschrift für Theologie und Kirche'' 61/4, pag. 421–438</ref> Hoewel ''dógma'' in de zin van kerkleer graag gebruikt werd door de kerkhistoricus [[Sozomenus]], was dit volgens Martin Elze niet representatief voor de Griekssprekende vroege kerk. In plaats daarvan introduceerde [[Basilius van Caesarea]] het gebruik van het Oudgriekse κήρυγματα, ''kḗrygmata'' om expliciet geformuleerde kerkleringen aan te duiden, terwijl het Oudgriekse δόγματα, ''dógmata'' de gemeenschappelijke overtuigingen en riten aanduidde die niet schriftelijk zijn geformuleerd. De kerkschrijvers uit de 4e eeuw die in het Latijn schreven ([[Ambrosius van Milaan]], Rufinus, [[Hiëronymus van Stridon|Hiëronymus]]) gebruikten de filosofisch geladen term ''dogma'' vaak en in drie betekenissen: voor filosofische, [[Ketterij|ketterse]] en fundamentele leerstellingen.<ref name="Elze" />

==Vroege conciliaire dogma's==
In de vroege Kerk werd het Griekse woord dogma in zijn betekenis van besluit gebruikt. Het was in die tijd nog niet als een bijzondere theologische vakterm in gebruik. Na de [[apostolische geloofsbelijdenis]] werden [[theologie|theologische]] geschillen beslecht in [[Oecumenische_concilies#Overzicht_van_de_eerste_zeven_oecumenische_concilies|de eerste zeven oecumenische concilies]].

De belangrijkste conciliebesluiten ([[Grieks]]: ''dogmata'') uit de vierde en vijfde eeuw betreffen het trinitarisch dogma handelend over de Goddelijke [[drie-eenheid]] en het [[christologie|christologisch]] dogma handelend over de goddelijke en menselijke natuur van [[Jezus (historisch-kritisch)|Jezus Christus]], de zogenaamde [[twee-naturenleer]]. Deze besluiten vulden reeds algemeen aanvaarde geloofswaarheden aan, zoals het geloof in [[God (christendom)|God]] als Schepper en het geloof in de [[verrijzenis]] van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus]].

==Leerstellingen en geloofsbelijdenissen==
===Katholieke kerk===
Gedurende de eerste eeuwen van het christendom werd het woord dogma niet als een theologisch-technische term gebruikt. Ten tijde van de [[kerkvader]]s werd over waarheid gesproken, in de [[scholastiek]] over geloofsartikelen. Het leerstuk van de [[transsubstantiatie]] in 1215 uitgesproken door [[paus Innocentius III]] wordt wel als het eerste pauselijk afgekondigde dogma gezien. Vanaf het [[Concilie van Trente]] werd van een geloofsdogma ([[Latijn]]: ''dogma fidei'') gesproken, het staat dan voor wat overal, altijd en door iedereen geloofd wordt (''quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est'', ontleend aan [[Vincentius van Lérins]], 5e eeuw). De tegenwoordig in gebruik zijnde definitie van de officiële leerstellingen van de [[Rooms-Katholieke Kerk]] dateert uit de 19e eeuw.

Het [[Eerste Vaticaans Concilie]] (1870) legde vast dat een dogma een door de Kerk verwoorde waarheid van Gods openbaring is, die vast te geloven is. Dit kan vastgesteld worden door een plechtige definitie door een paus of een concilie (op bijzondere wijze) of door dagelijks onderricht in de wereldomspannende kerk (op normale wijze). In zijn populaire betekenis wordt het begrip dogma veel vaker gebruikt onder de eerste variant, die van het buitengewone pauselijke of conciliaire leergezag. Daarnaast werd geconstateerd dat verschillende geloofswaarheden in een onderlinge hiërarchie staan. In de strikte zin kent de Rooms-Katholieke Kerk alleen de dogma's van de [[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]] (1854), de [[onfeilbaarheid|pauselijke onfeilbaarheid]] (1870) en de [[Maria-Tenhemelopneming]] (1950). Van alle andere dogma's, die dateren uit de tijd voor 1870 toen de term dogma niet nauw omlijnd was, moet bepaald worden of de uitspraken absolute geldigheid hebben. Niet alle uitspraken van concilies, synoden en pausen zijn immers dogma's volgens de definitie uit 1870.

Een katholiek dogma is altijd beperkt, omdat het Gods woord in menselijke taal vervat. Het kan alleen geformuleerd worden met een beroep op het kerkelijk leergezag en moet in relatie staan tot de [[Bijbel (christendom)|Schrift]] en de [[Traditie (christendom)|Traditie]]. Een dogma brengt weliswaar een absolute waarheid onder woorden, de articulatie vindt echter in een historische context plaats. Daarom is een dogma altijd onderwerp van [[interpretatie]] en betreft het geen statische uitspraak. Dogma's proberen immers een waarheid onder woorden te brengen, maar niet te conditioneren. Elk dogma moet daarom [[hermeneutiek|hermeneutisch]] onderzocht worden op het tekstuele, auteursbiografische, culturele en historisch-politieke karakter of omstandigheid van de uitspraak om de mate van geldigheid vast te kunnen stellen.

Zo kon volgend op het dogma van het westerse [[filioque]], dat vanaf de 9e eeuw aanleiding tot twist tussen de katholieke en Orthodoxe Kerk gaf, in de bul ''Laetentur Caeli'' (1439) gezegd worden dat er geen wezenlijk verschil bestond tussen de opvattingen van beide Kerken. Op dezelfde wijze sloot het dogma van God als Schepper van de wereld de onveranderlijkheid van de soorten in, terwijl later de [[evolutietheorie]] geaccepteerd kon worden in overeenstemming met hetzelfde dogma.

Van gewone katholieken wordt verwacht dat zij deze stelling (zonder twijfel) aannemen als waarheid. Het verwerpen van dogma's kan leiden tot excommunicatie.

===Oosterse kerken===
In het [[oosters christendom]] zijn dogma's vastgelegd in de [[geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel]] en de eerste twee, drie of zeven [[oecumenische concilies]]. De [[Assyrische Kerk|Nestorianen]] aanvaarden alleen de eerste twee concilies, de [[miafysitisme|miafysieten]] de eerste drie en de [[oosters-orthodoxe kerken]] enkel de eerste zeven concilies. Daarnaast tellen deze kerken sommige besluiten van synodes als dogma's. De onveranderlijke liturgie kan eventueel ook als dogma beschouwd worden.

===Reformatie===
Protestanten erkennen in verschillende mate delen van deze dogma's en hebben dikwijls een confessie-specifieke [[Openbare belijdenis van het geloof|belijdenis]] die een samenvatting vormt van de door hen gekozen dogma's.

Belangrijke dogma's in de Kerken van de [[Reformatie]] zijn het [[Sola fide]] (''alleen door het geloof'' in Jezus Christus kan men zalig worden), [[Sola gratia]] (''alleen de genade'' redt), [[Sola scriptura]] (''alleen de Schrift'' heeft gezag, niet de traditie of het leergezag) en [[Solus Christus]] (''alleen Christus'' mag vereerd worden, niet Maria of de heiligen).

==Zie ook==
* [[Gereformeerde Dogmatiek]]
* [[Doctrine]]
* [[Dogmatiek]]
* [[Dogmageschiedenis]]
* [[Fideïsme]]

{{Appendix|2=
* Kittel e.a., ''Theological Dictionary of the New Testament''
* ''Prisma's Handwoordenboek Grieks-Nederlands''
* Schmöller, ''Handkonkordanz zum Griechischen Neuen Testament''
----
{{References}}
}}
{{Navigatie christendom}}

[[Categorie:Dogmatiek| ]]

Dogma (christendom) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 20 jan 2024 om 15:14