Colani: /* Externe links */

2025-11-12T06:10:25Z

Externe links

Nieuwe pagina

{{Infobox chemische stof
| Naam = Dizuurstof
| afbeelding1 = Dioxygen-2D-dimensions.png
| afbeeldingbreedte1 = 150
| onderschrift1 = [[Structuurformule]] van dizuurstof
| afbeelding2 =
| onderschrift2 =
| afbeelding3 =
| onderschrift3 =
| afbeelding4 =
| onderschrift4 =
| Formule = O2
| Molgewicht = 31,9988
| SMILES = O=O
| InChI = 1/O2/c1-2
| IUPAC = dizuurstof
| AndereNamen = zuurstofgas, moleculaire zuurstof, LOX (in vloeibare vorm<ref>Noot: "LOX" is een afkorting van de Engelse woorden '''L'''iquid '''Ox'''igen. Deze term wordt in de ruimtevaartindustrie gebruikt voor vloeibare zuurstof.</ref>)
| CAS = 7782-44-7
| EINECS = 231-956-9
| PubChem = 977
| Beschrijving = Kleurloos gas
| Vergelijkbaar =
| AfbWaarsch = {{Pictogram GHS|O|D}}
| TekstWaarsch = Gevaar
| Carcinogeen =
| Hygroscopisch =
| Rzinnen = {{H270}}
| EUHzinnen = ''geen''
| Szinnen = {{P220}}
| Omgang =
| Opslag =
| EG = 008-001-00-8
| VN = 1072 (gas onder druk) 1073 (vloeibaar)
| ADR =
| MAC =
| LethaalRat =
| LethaalKonijn =
| LethaalMuis =
| MSDS =
| Aggregatie = gasvormig
| Kleur = kleurloos
| Dichtheid = (bij 0°C) 1,429 × 10−3<ref name="GESTIS">{{Link GESTIS|ZVG=7080|CAS=7782-44-7|label=dizuurstof|datum=15 december 2008}}</ref>
| Smeltpunt = −218,79
| Kookpunt = −182,95
| Vlampunt =
| Zelfontbranding =
| Dampdruk =
| Oplosbaarheid = 39 × 10−3<ref name="GESTIS"/>
| GoedOplIn =
| MatigOplIn =
| SlechtOplIn = water
| OnoplIn =
| LogPow =
| Viscositeit =
| Brekingsindex =
| Kristalstructuur = kubisch
| Dipoolmoment = 0
| fG0g =
| fG0l =
| fG0s =
| fH0g =
| fH0l =
| fH0s =
| S0g =
| S0l =
| S0s =
| Cpm0 =
| Evenwicht =
| KlassiekeAnalyse =
| Spectra =
| NutrientType =
| Essentieel =
| Voorkomen =
| ADI =
| AdditiefType =
| E-nummer = 948
}}
[[Bestand:RDU-Komplekte_devices_in_bunker_17-5001,_Prenden,_Brandenburg,_Germany_-_20081012.jpg|260px|thumb|Apparaat om zuurstof uit lucht te winnen in een bunker.]]

'''Dizuurstof''' of '''moleculaire zuurstof''' (O2) is de belangrijkste [[enkelvoudige stof]] van het element [[Zuurstof (element)|zuurstof]]. Het is bij kamertemperatuur een kleurloos, reukloos en smaakloos [[Gas (aggregatietoestand)|gas]]. Het wordt ook wel '''zuurstofgas''' genoemd en vormt een belangrijk bestanddeel van [[lucht]]. Dizuurstof wordt ook gewoon zuurstof genoemd. Uit de context moet dan blijken of het element dan wel de diatomaire molecule bedoeld wordt.

== Eigenschappen ==
Dizuurstof, oftewel zuurstofgas, maakt 20,95% van het volume en 23,2 % van de massa van de [[Aardatmosfeer|atmosfeer]] van de aarde uit. Het komt voor in twee toestanden: de [[grondtoestand]] (''[[tripletzuurstof]]'') en twee [[aangeslagen toestand]]en (''[[singletzuurstof]]'').

:[[Bestand:O2 orbitali molecolari.jpg|250px|Triplettoestand voor dizuurstof.]] [[Bestand:O2 eccitato orbitali molecolari.jpg|250px|Singlettoestand voor dizuurstof.]]
De meeste vormen van dizuurstof zijn [[paramagnetisme|paramagnetisch]]. Dit wordt veroorzaakt door de moleculaire elektronische structuur. Het molecuul heeft een dubbele binding. Als we de as van het molecuul als de z-as kiezen, kunnen de pz een sigmabinding aangaan. De px- en py-orbitalen moeten echter zijdelings overlappen in een combinatie met π-symmetrie. Iedere interactie leidt tot een bindende en een antibindende moleculaire orbitaal. Omdat bij het vullen van de orbitalen de antibindende orbitalen (die in totaal vier elektronen kunnen bevatten) maar met twee elektronen gevuld worden, zullen de twee elektronen met gelijke [[Spin (elementair deeltje)|spin]] deze toestanden opvullen. Dit leidt tot een totale spin van S = 1/2 + 1/2 = 1 met drie waarden (−1,0,1) voor het spin[[kwantumgetal]]. Deze triplettoestand heeft een lagere energie dan de singlettoestand waar de spins gepaard worden. De ongepaarde elektronen van de triplettoestand maken de molecule een paramagnetisch [[radicaal (scheikunde)|diradicaal]]. Singletzuurstof kan onder bepaalde omstandigheden ook in kleine hoeveelheden gevormd worden; het is vooral voor levende wezens een gevaarlijke stof, die tot allerlei ontsporingen in de stofwisseling, mogelijk ook tot [[kanker]], kan leiden. Daar staat tegenover dat [[witte bloedcel]]len zelf singletzuurstof maken om ongewenste cellen te vernietigen. Ook voor energiecycli is omzetting van triplet naar singlet nodig.

== Bereiding ==
Op industriële schaal wordt dizuurstof gewonnen uit [[Destillatie van lucht|gefractioneerde destillatie van vloeibare lucht]].

Synthese kan gebeuren via [[elektrolyse]] van [[water]] in een [[toestel van Hoffman]], maar deze methode is tijdrovend en duur. Oplossen van [[natriumperoxide]] in water kan gebruikt worden om grotere hoeveelheden dizuurstof vrij te stellen. Ook de ontbinding van [[waterstofperoxide]] met behulp van [[mangaan(IV)oxide]] als [[katalysator]] wordt toegepast.

In de natuur is dizuurstof een belangrijk product van de [[fotosynthese]].

== Toepassingen ==
[[Bestand:Zuurstofleiding.jpg|thumb|left|220px|Zuurstofgastoediening kan een slechte [[gaswisseling]] in de longen compenseren.]]
Dizuurstof is essentieel voor de [[celademhaling]] in alle [[aeroob|aerobe]] organismen. Het wordt opgenomen in het lichaam via de [[long (orgaan)|longen]], waar het bindt aan de [[Heemverbinding|heemgroep]] van [[hemoglobine]].

Dizuurstof is essentieel voor alle [[verbranding]]sreacties en is een belangrijke speler in [[corrosie]].

Zuurstofgas is een [[industrieel gas]] en wordt in zuivere vorm veel toegepast in [[lassen|lasapparatuur]] en in de medische wereld voor de behandeling van mensen met ademhalingsproblemen. Ook in de luchtvaart en bij het (diep)[[duiksport|duiken]] is het niet meer weg te denken ([[nitrox]] en [[trimix]]).

Dizuurstof kan vrij eenvoudig [[Vloeistof|vloeibaar]] gemaakt worden. De vloeistof en de vaste stof die bij nog iets lagere temperaturen stabiel zijn, hebben een lichtblauwe kleur. Vloeibare zuurstof vindt toepassing in de ruimtevaart waar men het dan vaak met de Engelse afkorting LOX ('''L'''iquid '''OX'''igen) benoemt en bij grootverbruikers. Als chemische grondstof is het ook bijzonder belangrijk, bijvoorbeeld voor de gecontroleerde [[oxidatie]] van [[ethyleen]] naar [[ethyleenoxide]] (over een [[zilver]]katalysator). Dit industriële proces levert een belangrijke grondstof voor de [[polymeer]]industrie.

== Andere planeten ==
Zuurstof is een tamelijk reactieve stof die zich langzaam verbindt met [[gesteente]]n. Daardoor kan zuurstof niet langdurig in de [[Atmosfeer (astronomie)|atmosfeer]] van een [[planeet]] voorkomen, tenzij er [[planten]]groei is die zuurstof produceert.

Men zegt weleens dat er op een bepaalde planeet geen leven kan voorkomen omdat er in de atmosfeer geen zuurstof is. Dat is een vrij gewaagde veronderstelling, want het leven op die andere planeet kan best van een heel andere vorm zijn dan het leven op aarde. Bovendien is niet al het leven op aarde afhankelijk van zuurstof. Er zijn veel organismen die energie produceren middels andere mechanismen.

De omgekeerde veronderstelling is beter te verdedigen; als er zuurstof in de atmosfeer van een planeet is, dan moet die planeet plantaardig leven hebben.

== Zie ook ==
* [[Ozon (stof)|Ozon]]
* [[Zuurstofvergiftiging]]
* [[Zuurstofelektrode]]
* [[Zuurstofsaturatiemeter]]

== Externe links ==
* {{Link International Chemical Safety Card|id=0138|label=zuurstofgas}}
* {{Link International Chemical Safety Card|id=0880|label=vloeibare zuurstof}}
{{Appendix}}
{{Navigatie diatomische elementen}}

[[Categorie:Zuurstof]][[Categorie:Oxidator]][[Categorie:Radicaal]]

Dizuurstof - Bewerkingsoverzicht

Colani: /* Externe links */