Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"

2024-11-23T16:42:50Z

Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Nieuwe pagina

Hoewel het schaakspel door diverse generaties van de [[Oranjes]] is gespeeld, is de kennis over de historische relatie tussen '''de''' '''Oranjes en het schaakspel''' fragmentarisch en anekdotisch.

Van [[Willem van Oranje]] (1533–1584) is bekend dat hij in het najaar van 1559 in Gent te gast was bij de [[graaf van Egmond]], met wie hij een partijtje schaak speelde, toen een afgezant van koning [[Filips II van Spanje]] binnenkwam om de heren in diplomatieke termen te waarschuwen voor besluiten die in de [[Geheime Raad]] genomen waren. Dit zou aanleiding zijn van Willems "schaakpartij op het grote bord" tegen de [[Spaanse Rijk|Spaanse overheersing]].<ref name=":3">{{Citeer boek |titel=Oranje Nassau: leven en heldendaden van de vorsten uit dat stamhuis |achternaam=Andriessen |voornaam=Pieter Jacob |url=https://books.google.com.tr/books?id=RMJ5wJYUSVIC&dq=Prins%20Hendrik%20van%20Oranje%20schaak&pg=PA331#v=onepage&q&f=false |taal=nl |uitgever=Van Egmond & Heuvelink |datum=1873}}</ref><ref>P.C. Hooft, ''Nederlandsche Historiën'' (1559)</ref>
[[Bestand:Standbeeld_Maurits_van_Oranje_(IJzendijke)_06.jpg|miniatuur|[[Standbeeld van Maurits van Oranje]] in [[IJzendijke]].]]
Willem van Oranje leerde ook zijn drie zoons het schaakspel: prins [[Filips Willem van Oranje|Philips Willem]], prins [[Maurits van Oranje|Maurits]] (1567–1625) en prins [[Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik]] (1584–1647).<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=L.C.M Diepstraten |voornaam= |titel=Onder de loep |url=https://maxeuwe.nl/wp-content/uploads/2021/06/nummer59.pdf |jaargang= |tijdschrift=Nieuwsbrief MEC |datum=voorjaar 2002 |nummer=59}}</ref> [[Jacob Campo Weyerman]], auteur van de oudst bekende Nederlandse verhandeling over het schaakspel, schreef dat met name prins Maurits van het spelletje hield en dat hij het veelvuldig speelde gedurende het [[Twaalfjarig Bestand]]. Zijn vaste speelmaatje zou een Franse kapitein de la Caze zijn. Caze was de betere schaker die speelde om geld te verdienen, maar hij moest ook de band met de slecht tegen zijn verlies kunnende prins goed houden en zou om die reden nu een dan een partijtje bewust verliezen.<ref>{{Citeer boek |titel=Het leven en de daden van Maurits, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz |achternaam=Oudemans |voornaam=Anthonie Cornelis |url=https://books.google.com.tr/books?id=lFUyuTrIOCEC&lpg=PA275&ots=aULDXkHneK&dq=maurits%20kapitein%20%22de%20la%20Caze%22&pg=PA276#v=onepage&q&f=false |taal=nl |uitgever=Schalekamp en Van de Grampel |datum=1832 |pagina=pp. 275-276}}</ref><ref>{{Citeer boek |titel=Den ontleeder der gebreeken, zynde een aangenaam vertoog over de opperheerschende feilen dezer eeuw |achternaam=Weyerman |voornaam=Jacob Campo |url=https://books.google.com.tr/books?id=fN2siEsu8KAC&dq=%22Jacob%20Campo%20Weyerman%22%20%22Prins%20Maurits%22%20schaken&pg=PA108#v=onepage&q=%22Jacob%20Campo%20Weyerman%22%20%22Prins%20Maurits%22%20schaken&f=false |taal=nl |uitgever=Bosch |datum=1724}}</ref><ref>{{Citeer boek |titel=Het leven en de daden van Maurits, prins van Oranje-Nassau, handhaver van Neêrlands onafhankelijkheid: in gesprekken tusschen eenen vader en zijne kinderen |achternaam=Zeeman |voornaam=Henri |url=https://books.google.com.tr/books?id=xaRZAAAAcAAJ&dq=Prins%20Hendrik%20van%20Oranje%20schaak&pg=PA186#v=onepage&q&f=false |taal=nl |uitgever=Gebroeders Koster |datum=1831}}</ref> Maurits liefde voor het spel en zijn strategische daden in het veld zijn symbolisch samengevoegd in [[Standbeeld van Maurits van Oranje|zijn standbeeld te IJzendijke]].<ref>{{Aut|auteur=Rebecca van Wittene}}, [https://tijdschriftenbankzeeland.nl/issue/zet/2004-04-01/edition/0/page/48?query= Klein Parijs krijgt een schakende prins, Guido Metsers vat Maurits in brons], ''Zeeuws Tijdschrift'' (2004/3-4), blz. 46-51.</ref>
[[Bestand:19thCenturyDutchChessSet.jpg|miniatuur|19e eeuws Hollands schaakset met [[Frederik Hendrik van Oranje]] als de witte koning. (Collectie in het [[Metropolitan Museum of Art]] te New York)]]
De periode van Maurits broer, Frederik Hendrik, wordt beschouwd als de [[Gouden Eeuw (Nederland)|gouden eeuw]] van de [[Nederlandse Republiek|Nederlandse republiek]]. Hij zette de onafhankelijkheidsstrijd van zijn vader voort. Hij stierf echter enkele maanden voor de [[Vrede van Münster|voltooiing van het verdrag]] waarmee de [[Verenigde Provinciën]] in [[1648]] onafhankelijk van Spanje werden. Zijn rol wordt verbeeld in een Hollandse schaakspel uit de 19e eeuw dat zich thans in de collectie in het [[Metropolitan Museum of Art]] te New York bevindt: In dit spel stelt de witte koning vermoedelijk Frederik Hendrik voor, die tegen de zwarte koning strijdt, [[Keizer Karel V|Karel V van Spanje]], die de kroon van het [[Spaanse Rijk]] draagt. De witte stukken die het Hollandse leger voorstellen zijn gekleed in een [[17e eeuw|17e eeuwse]] kostuum. Er is sprake van [[anachronisme]] in het schaakspel, want de vroegere fase van de strijd wordt verbeeld door de zwarte stukken, het Spaanse leger die [[16e eeuw|16e eeuwse]] kostuums is gekleed.<ref>{{Citeer web |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/201508 |titel=European Sculpture and Decorative Arts/ Dutch Chess set |bezochtdatum=13 februari 2023 |werk=metropolean museum of Art |taal=en}}</ref>
[[Bestand:Castle_room_panorama_(38366259664).jpg|miniatuur|Slaapkamer van [[Willem III van Oranje|Willem III]] op [[Paleis Het Loo|Paleis het Loo]], met een [[schaakbord]] op de kamertafel.]]
[[Willem III van Oranje|Willem III]] (1650–1702) speelde eveneens een partijtje schaak, blijkens de inrichting van zijn slaapkamer in het [[Paleis Het Loo|Paleis het Loo]].<ref>{{Citeer web |url=https://mijngelderland.nl/inhoud/verhalen/de-bedgeheimen-van-gelderse-kastelen |titel=De bedgeheimen van Gelderse kastelen / Slaapkamers als ontvangstruimte |achternaam=Olga Spekman |voornaam= |datum=2022 |bezochtdatum= |werk=Mijn Gelderland |taal=}}</ref> Veel zal hij het echter niet gedaan hebben, want hij zou er geen plezier aan beleven.<ref name=":3" />
[[Bestand:ESteinLJDE.jpg|miniatuur|[[Elias Stein (schaker)|Steins]] [[Opdracht (eerbewijs)|opdracht]] aan de [[Oranjehuis|koninklijke prinsen]]]]
De laatste stadhouder, [[Willem V van Oranje-Nassau|Willem V]] (1748–1806), had voor zijn twee zoons, [[Willem I der Nederlanden|Willem I]] (1772–1843) en [[Willem George Frederik van Oranje-Nassau|Frederik]] (1774–1799) als schaakleraar [[Elias Stein (schaker)|Elias Stein]] in dienst genomen. Deze schreef de aan zijn koninklijke leerlingen opgedragen ''Nouvel essai sur le Jeu des Echecs, avec des reflexions militaires à ce jeu''.<ref name=":1">{{aut|Scholten, H.J.G.M}} (1999)[https://pure.uvt.nl/ws/portalfiles/portal/333340/81395.pdf , ''Het loopt ongenadiglijk mat: Het Schaakleven in Nederland in de negentiende eeuw. De sociaal-culturele achtergrond van het ontstaan van schaakverenigingen''], Bilthoven, p.27</ref>

[[Bestand:1874PaardensprongPuzzel.png|miniatuur|De paardensprongraadsel waarbij middels een [[paardenrondgang]] de verstopte huldebetuiging aan [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] opgespoord dient te worden. Oplossing in de noot.<ref>De oplossing luidt: "Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk Koning Willem III is geboren 19 Febr. 1817, Koning geworden 24 Maart 1849 en gehuldigd te Amsterdam 12 Mei 49. Dankb're hulde in 74, brengt 's Vorsten volk. Leve Willem 3 en s'Vorsten Huis!" De [[paardenrondgang]] begint en eindigt in het midden van het bord,ter symbolisering dat de Koning omringd is door zijn volk. ([https://books.google.com.tr/books?id=3XthAAAAcAAJ&pg=PA1#v=onepage&q&f=false Sissa 1874], p. 155)</ref>]]Behalve de eerdergenoemde Willem V van Oranje-Nassau en zijn oudste zoon c.q. troonopvolger Willem I der Nederlanden, stonden de Nederlandse koningen in de [[19e eeuw]] - na Willem V en I waren dat de respectievelijke koningen [[Willem II der Nederlanden|Willem II]], [[Willem III der Nederlanden|Willem III]] en [[Wilhelmina der Nederlanden|Wilhelmina]] - niet als schakers te boek. Alleen in 1874 werd ter viering van het 25-jarige koningschap van Willem III in het [[Sissa (schaaktijdschrift)|schaaktijdschrift Sissa]] een zogenaamde [[Hieroglyfen|hiëroglyfische]] hulde in de vorm van een paardensprongraadsel gepubliceerd.<ref>{{Aut|auteur=[[Willem Verbeek]]}}, [https://books.google.com.tr/books?id=3XthAAAAcAAJ&pg=PA1#v=onepage&q&f=false Paardensprongraadsel in ''Sissa'' (1874)]</ref> Het ging hier vermoedelijk slechts om een koningsgezinde geste in het [[Schaken in Nederland in de 19e eeuw|toenmalige Nederlandse schaakwereldje]].

[[Hendrik van Oranje-Nassau|Prins Hendrik van Oranje]] (1820–1879) volgde het spelletje echter wel met interesse en zou hij zelf ook een verdienstelijke speler zijn, hoewel hij in het algemeen weinig tot geen gelegenheid had om serieus te schaken.<ref>''[https://www.delpher.nl/nl/tijdschriften/view?coll=dts&identifier=MMKB07:001620008:00018&objectsearch=Oranje Tijdschrift van den Nederlandschen Schaakbond]'', jrg 21, no. 7 (01 juli 1913), p.146.</ref> Zijn belangstelling voor het spel verklaart wellicht zijn bereidheid om in 1873 als [[beschermheer]] voor de [[Nederlandse Schaakbond]] op te treden. In 1874 organiseerde de prins een ''soirée'' voor de Federatie en schakers in Den Haag als onderdeel van [[Joseph Blackburne]]<nowiki/>s bezoek aan Nederland. Blackburne gaf die avond zowel een gewone en een [[Simultaanspel|blindschaaksimultaan]]. Hij won toen tevens eens partijtje uit de pols met de prins. Daarna werd Blackburne op het paleis uitgenodigd om onder het toeziend oog van de prins nog een blindsimultaandemonstratie met vier tegenstanders te geven.<ref>[[Willem Jan Louis Verbeek|{{aut|Verbeek, W.J.L.}}]] (ed.) (1874), [[Sissa (schaaktijdschrift)|''Sissa'' schaaktijdschrift]], [[Wijk bij Duurstede]]</ref><ref>{{Citeer boek |titel=Joseph Henry Blackburne: A Chess Biography |achternaam=Harding |voornaam=Tim |url=https://books.google.com.tr/books?id=EAxeCgAAQBAJ&lpg=PP1&dq=Joseph%20Henry%20Blackburne%20A%20Chess%20Biography&pg=PP1#v=onepage&q=Joseph%20Henry%20Blackburne%20A%20Chess%20Biography&f=false |taal=en |uitgever=McFarland |datum=2015-08-21 |isbn=978-0-7864-7473-8}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caissa-eenhoorn.nl/wordpress/?p=15879 |titel=Blindschaken: een bijzondere vorm van schaken |achternaam=Buysman |voornaam=Co |datum=19 februari 2021 |bezochtdatum= |werk=Schaakvereniging Caïssa-Eenhoorn |taal=nl}}</ref> Prins Hendrik van Oranje bleef tot zijn dood beschermheer van de Nederlandse schaakbond. De bond herdacht de prins bij zijn overlijden met de woorden van Blackburne, die ooit geschreven had dat de Prins van Oranje een moedig en snel denkend schaker was.
{{Appendix}}
[[Categorie:Nederlands koningshuis| ]]
[[Categorie:Schaken]]

De Oranjes en het schaakspel - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"