Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-06-15T22:35:36Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

Een '''cordon sanitaire''' is een techniek waarbij men een ongewenste of gevaarlijke situatie probeert te isoleren door er een beschermende kring rond te leggen. Men gebruikt in Vlaanderen ook het woord '''schut(s)kring'''.

== Cordon sanitaire (infecties) ==
{{Zie hoofdartikel|Cordon sanitaire (infecties)}}
In de [[veeteelt|veehouderij]] gebeurt zoiets wanneer ergens een besmettelijke ziekte, bijvoorbeeld [[varkenspest]] of [[vogelpest]], uitgebroken is. Niemand mag dan nog dieren van en naar dat bedrijf vervoeren en andere contacten worden ook tot het [[quarantaine|strikte minimum]] beperkt.

== Cordon sanitaire (internationale relaties) ==
In de internationale politiek wordt soms een handels[[embargo]] als ''cordon sanitaire'' uitgevaardigd. Diplomatieke contacten en internationale handel worden dan tot een strikt minimum teruggeschroefd. Een voorbeeld was het [[Irak]] van [[Saddam Hoessein]] na de aanval op [[Koeweit]].

== Cordon sanitaire (politiek) ==
In de binnenlandse politiek spreekt men van een cordon sanitaire als men een groep of een initiatief consequent negeert en weigert bij zaken te betrekken. Hoewel het hetzelfde beoogt, is het het tegenovergestelde van [[repressieve tolerantie]]. De bedoeling is die persoon of groep buitenspel te zetten. Volgens sommigen is deze tactiek niet [[democratie|democratisch]]. Om diverse redenen wordt hiernaar teruggegrepen, bijvoorbeeld:
* Men heeft met onderhandelingen geen akkoord kunnen bereiken;
* De meningen liggen te ver uit elkaar;
* Toepassing van dezelfde methoden als de tegenpartij, om deze te laten aanvoelen dat de houding of mening niet op prijs gesteld wordt.

=== België ===
In [[België (hoofdbetekenis)|België]] werd in [[1989]] een cordon sanitaire tegen het [[Vlaams Blok]] in het leven geroepen door de overige [[Vlaanderen (hoofdbetekenis)|Vlaamse]] partijen van dat ogenblik: [[Christelijke Volkspartij (België)|CVP]], [[Socialistische Partij (België)|SP]], [[Partij voor Vrijheid en Vooruitgang|PVV]], [[Volksunie|VU]] en [[Agalev]]. De extreemrechtse partij [[Vlaams Blok]] haalde toen bij de [[gemeenteraad]]sverkiezingen in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] 17,17% van de stemmen. De term ''cordon sanitaire'' werd in de Belgische politiek geïntroduceerd door de onderzoeksjournalist [[Hugo Gijsels]].

Het protocol dat werd afgesloten op 10 mei 1989 op voorstel van Agalev-partijsecretaris [[Jos Geysels]] hield echter maar een paar weken stand. Op 26 juni blies VU-voorzitter [[Jaak Gabriëls]] het protocol op, waarna ook PVV en CVP zich niet meer gebonden achtten. In de aanloop van de [[Belgische federale verkiezingen 1991|parlementsverkiezingen van 1991]] faalde wederom een poging om het protocol nieuw leven in te blazen.

Pas nadat het [[Vlaams Blok]] bij de verkiezingen van 24 november 1991 ook nationaal doorgebroken was, werd een nieuw initiatief genomen. Op 19 november 1992 keurden alle Vlaamse partijen, het Vlaams Blok uitgezonderd, in het [[Vlaams Parlement]] een resolutie goed waarin het zogenaamde [[70-puntenplan (Vlaams Blok)|70-puntenplan]] inzake immigratie van het Vlaams Blok scherp veroordeeld werd wegens strijdigheid met de [[Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens]].<ref>[https://www.vlaamsparlement.be/parlementaire-documenten/parlementaire-initiatieven/366175 Resolutie van 19 november 1992 betreffende het algemeen migrantenbeleid, 246 (1992-1993)] en [https://www.vlaamsparlement.be/parlementaire-documenten/parlementaire-initiatieven/366183 resolutie van 19 november 1992 betreffende het algemeen migrantenbeleid, 247 (1992-1993)], Vlaams Parlement. [https://web.archive.org/web/20200513145028/https://www.vlaamsparlement.be/parlementaire-documenten/parlementaire-initiatieven/366175 Gearchiveerd] op 13 mei 2020.</ref><ref>{{Citeer web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2016/11/30/vijf_vragen_overhetcordonsanitaire-1-2831927/|titel=5 vragen over het cordon sanitaire: wat is het juist en waar komt het vandaan?|bezochtdatum=2020-03-19|auteur=VRT NWS|datum=2019-05-26|werk=vrtnws.be|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200513120229/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2016/11/30/vijf_vragen_overhetcordonsanitaire-1-2831927/|archiefdatum=2020-05-13}}</ref>

In de resolutie werden de beginselen van het cordon sanitaire vastgelegd. Het houdt in dat elke Vlaamse partij in geen geval bestuursakkoorden afsluit of politieke afspraken maakt met het Vlaams Blok. Het cordon sanitaire geldt zowel voor de lokale als nationale niveaus en verkiezingen. De beginselen van het cordon sanitaire werden nog eens uitdrukkelijk herbevestigd in het Charter voor de Democratie naar aanleiding van de [[Belgische lokale verkiezingen 2000|gemeenteraadsverkiezingen in 2000]].

De omvorming van Vlaams Blok naar Vlaams Belang ging gepaard met het opstellen van een nieuw partijprogramma. Na enige discussie besloten de andere partijen geen nieuw schriftelijk cordon sanitaire akkoord meer aan te gaan met betrekking tot het Vlaams Belang, zodat er formalistisch gesproken geen cordon sanitaire meer is ten aanzien van die partij. Het heeft tot de [[Belgische lokale verkiezingen 2006|gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2006]] geduurd voor er zich de eerste [[kartel (politiek)|kartel]]vormingen met het Vlaams Belang aandienden.

==== Kritiek op het cordon sanitaire ====
De democratische waarde van het cordon sanitaire blijft een vaak aangegaan discussiepunt in de Vlaamse politiek. Met de partij worden namelijk ook alle personen die op deze partij gestemd hebben electoraal buitenspel gezet. De politieke analist [[Derk Jan Eppink]] stelt ook dat onder de ''bescherming'' van het cordon sanitaire het Vlaams Blok, intussen omgevormd tot [[Vlaams Belang]], de grootste partij werd in Vlaanderen. Dit komt doordat een partij die op deze manier geïsoleerd wordt sympathie kan wekken door zichzelf als slachtoffer neer te zetten en bovendien de regering naar believen op alle punten kan bekritiseren omdat ze zelf geen regeringsverantwoordelijkheid krijgen. Ook juristen als [[Matthias Storme]] en filosofen als [[Ger Groot]] en [[Johan Sanctorum]] zijn gekant tegen de situatie van het cordon. [[Jean-Marie Dedecker]] bestempelde dit cordon als een "[[Democratisch tekort|democratisch deficit]]". Filosoof en opiniemaker [[Etienne Vermeersch]] weerlegde daarentegen de stelling als zou het cordon ondemocratisch zijn.

Het cordon sanitaire rond het Vlaams Belang kwam opnieuw in opspraak in mei 2019, in de nasleep van [[Belgische federale verkiezingen 2019|Belgische federale verkiezingen]]. Het Vlaams Belang, nu onder leiding van [[Tom Van Grieken]], behaalde een score van bijna twintig procent van de Vlaamse stemmen. Ze werden echter niet in de regering opgenomen, waarop de partij in januari 2020 nieuwe verkiezingen eiste.

=== Nederland ===
Na de [[Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 1990|gemeenteraadsverkiezingen van 1990]], die voor de [[Centrum Democraten]] (CD) in de vier grote steden gunstig verlopen waren, stelde fractieleider [[Hans Janmaat]] zich in het parlement bouder op en werd tegen deze [[Nationalisme|nationalistische partij]] een cordon sanitaire ingesteld door het [[kabinet-Lubbers III]] en de [[Tweede Kamer der Staten-Generaal|Tweede Kamer]]. Janmaat verdedigde zich door, zo vaak hij kon, te benadrukken dat de [[Centrum Democraten|CD]] buitengesloten werd.

In 2009 hebben verschillende partijen in Nederland aangegeven niet met de [[Partij voor de Vrijheid]] van [[Geert Wilders]] een regering te willen vormen. Wilders sprak hierop van een ''links cordon sanitaire''. [[Partij van de Arbeid (Nederland)|PvdA]], [[GroenLinks]], [[Democraten 66|D66]], [[Socialistische Partij (Nederland)|SP]] en de [[ChristenUnie]] zeggen echter op basis van standpunten geen mogelijkheid voor samenwerking te zien. Er is geen sprake van een onderlinge afspraak, ook wordt de PVV in het parlement niet gemeden als het gaat om discussies met deze partij of het steunen van moties van deze partij.

Wilders zegt op voorhand geen partijen uit te sluiten. In 2016 sloot hij de [[Volkspartij voor Vrijheid en Democratie|VVD]] wel uit, zolang zij [[Mark Rutte]] als lijsttrekker zou hebben.<ref>{{Citeer web|url=https://twitter.com/geertwilderspvv/status/686156800048119808?s=20|titel=Zolang de VVD Rutte niet terugtrekt zal de PVV niet met de VVD regeren.|bezochtdatum=|auteur=Geert Wilders|achternaam=|voornaam=|datum=10 januari 2016|uitgever=Twitter|taal=}}</ref> Nog een uitzondering hierop vormt GroenLinks, omdat die partij in haar verkiezingsprogramma zou hebben opgenomen dat de Nederlandse cultuur niet bestaat. Daarnaast pleitte hij eerder voor het verbieden van de partij [[DENK]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4213786/pvv-vindt-dat-denk-verboden-moet-worden-na-bericht-aanhanger-bij|titel=PVV vindt dat DENK verboden moet worden, na bericht IS-aanhanger bij partij|bezochtdatum=2021-02-09|datum=2018-05-30|werk=RTL Nieuws|taal=nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210201153242/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/4213786/pvv-vindt-dat-denk-verboden-moet-worden-na-bericht-aanhanger-bij|archiefdatum=2021-02-01}}</ref>

In de loop der jaren hebben verscheidene partijen uit het brede centrum en de linkerflank zich in meer of minder felle bewoording uitgesproken tegen een samenwerking met de PVV.<ref>{{Citeer web |url=https://eenvandaag.avrotros.nl/item/rutte-sluit-wilders-uit-cordon-sanitaire-tegen-de-pvv/ |titel=Rutte sluit Wilders uit: cordon sanitaire tegen de PVV? |datum=2017-01-16 |bezochtdatum=2024-03-13 |taal=nl}}</ref> Toen in 2017 de PVV als tweede partij uit de bus kwam, zagen de VVD en het [[Christen-Democratisch Appèl|CDA]] (resp. eerste en derde partijen) zich genoodzaakt hun cordon sanitaire schriftelijk vast te leggen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.kiesraad.nl/actueel/nieuws/2017/03/20/officiele-uitslag-tweede-kamerverkiezing-15-maart-2017 |titel=Officiële uitslag Tweede Kamerverkiezing 15 maart 2017 - Nieuwsbericht - Kiesraad.nl |achternaam=Kiesraad |datum=2017-03-21 |bezochtdatum=2024-03-13 |werk=www.kiesraad.nl |taal=nl-NL}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://www.rtlnieuws.nl/nederland/politiek/artikel/50346/vvd-en-cda-sommen-argumenten-tegen-wilders-op-brief |titel=VVD en CDA sommen argumenten tegen Wilders op in brief |datum=2017-06-15 |bezochtdatum=2024-03-13 |werk=RTL Nieuws |taal=nl}}</ref> Onder leiding van Mark Rutte werd deze lijn bij de VVD sindsdien gehandhaafd.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2368463-vvd-leider-rutte-sluit-opnieuw-coalitie-met-pvv-uit |titel=VVD-leider Rutte sluit opnieuw coalitie met PVV uit |datum=2021-02-12 |bezochtdatum=2024-03-13 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref>

Met de val van [[kabinet-Rutte IV]] in juli 2023 en de kort daaropvolgende leiderschapswissel bij de VVD, werd een nieuwe koers van [[strategische ambiguïteit]] ingezet. Door enige vorm van samenwerking met de PVV niet langer categorisch uit te sluiten, zette de nieuwe partijleider [[Dilan Yeşilgöz]] de deur voor de PVV op een kleine kier.<ref>{{Citeer web |url=https://www.ad.nl/politiek/nieuwe-vvd-leider-zet-de-deur-voor-pvv-op-een-kier-eerst-is-de-kiezer-aan-zet~ae842122/ |titel=Nieuwe VVD-leider zet de deur voor PVV op een kier: ‘Eerst is de kiezer aan zet’ |bezochtdatum=2024-03-13 |datum=2023-08-18 |werk=ad.nl}}</ref> In navolging van deze strategie heeft ook de kersverse electoraal aanstormende partij [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] onder leiding van [[Pieter Omtzigt]] nooit de PVV categorisch uitgesloten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.mediacourant.nl/2023/09/hans-kraay-jr-zet-pieter-omtzigt-onder-druk-op-tv-sluit-pvv-uit/ |titel=Hans Kraay jr. zet Pieter Omtzigt onder druk op tv: ‘Sluit PVV uit!’ |achternaam=Mediacourant.nl |datum=2023-09-19 |bezochtdatum=2024-03-13 |werk=Mediacourant.nl |taal=nl-NL}}</ref> In november 2023 won de PVV een daverende verkiezingsoverwinning. De katalysator voor deze winst wordt geregeld ten dele toegeschreven aan het breken met de harde cordon sanitaire door partijen op centrumrechts. Met name de VVD, die daartoe de eerste aanzet had gegeven.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nporadio1.nl/nieuws/politiek/a606214c-fea9-463d-856a-43f915042a29/waar-komt-winst-pvv-vandaan-wilders-zag-kans-schoon-na-afscheid-rutte |titel=Waar komt winst PVV vandaan? 'Wilders zag kans schoon na afscheid Rutte' |bezochtdatum=2024-03-13 |werk=NPO Radio 1 |taal=nl}}</ref>

=== Koude Oorlog ===
In de [[Koude Oorlog]] hanteerden beide partijen (Westen: de [[kapitalisme|kapitalistisch]]-[[democratie|democraten]], het [[Oostblok]]: het [[communisme]]) een cordon sanitaire-strategie.

De [[Sovjet-Unie]] gold als de grote overwinnaar van de [[Tweede Wereldoorlog]], maar had immense verliezen geleden. De Tweede Wereldoorlog had immense schade aan de industrie en infrastructuur in het westelijk deel van het land toegebracht, en het hoge dodental had een enorme demografische drainage veroorzaakt. Dit kwam boven op de al bestaande demografische schade die de Eerste Wereldoorlog en de Russische Burgeroorlog hadden veroorzaakt. Het Sovjet-leiderschap en met name Stalin wilden in geen geval een nieuwe grote oorlog die op Sovjet-grondgebied zou worden uitgevochten. Sterker nog, met de toenemende geopolitieke spanningen van de Koude Oorlog bestond de angst dat de (economisch en demografisch veel sterkere) Verenigde Staten en hun bondgenoten deze zwakte weleens zouden kunnen uitbuiten om de Sovjet-Unie militair uit te schakelen nu het nog kon, met name in de tijdsspanne 1945-1949 toen de Sovjet-Unie nog geen kernmacht was en de V.S. wel.

In een aantal aangrenzende staten werden daarom bevriende regimes geïnstalleerd: na het reeds communistische [[Mongolië]], [[Joegoslavië]] en [[Albanië]] werden ook [[Bulgarije]], [[Roemenië]], [[Polen (hoofdbetekenis)|Polen]], [[Hongarije]], [[Tsjecho-Slowakije]] en [[Duitse Democratische Republiek|Oost-Duitsland]] communistisch. In het oosten en zuidoosten ging het om [[Chinese Volksrepubliek|China]], [[Noord-Vietnam]] en [[Noord-Korea]], later ook om [[Laos]], [[Cambodja]] en het herenigde [[Vietnam]]. Aan de zuidflank zou uiteindelijk [[Afghanistan]] worden bezet. Zo trok de Sovjet-Unie een veiligheidsgordel of cordon sanitaire op. Het was Stalin hierbij nadrukkelijk niet te doen om het verspreiden van de wereldrevolutie: deze theorie was al in de jaren 20 feitelijk losgelaten en Stalin had voornamelijk de belangen van de Sovjet-Unie op het oog.

De [[Noord-Atlantische Verdragsorganisatie|NAVO]]-landen zagen deze expansie echter niet als [[Defensie (landsverdediging)|defensief]], maar als [[Offensief (militair)|offensief]]. In een aantal gevallen werden de communisten met harde hand en steun van de Sovjettroepen aan de macht gebracht, ook in landen waar de communisten relatief weinig steun genoten, zoals Polen. Anderzijds bestonden in niet-communistische landen die niet door de Sovjet-Unie bezet waren grote communistische bewegingen, die soms ook gewapenderhand de macht probeerden af te dwingen (zoals in Griekenland). De NAVO-landen legden wel de link met de wereldrevolutie en er bestond een wezenlijke angst dat het communisme zich over de wereld zou verspreiden en volgens de [[Dominotheorie]] alle oude regimes zou omverwerpen. De NAVO ging dus over tot een [[Containmentpolitiek|politiek van containment]] jegens het communistische blok. Aan staten werd hulp toegezegd, met name als deze aan communistische staten grensden ([[Turkije]], [[Zuid-Vietnam]], [[Thailand]], [[Zuid-Korea]], de [[Bondsrepubliek Duitsland (1949-1990)|Bondsrepubliek Duitsland]], [[Iran]]) of door communisme bedreigd werden ([[Griekenland]] en [[West-Europa]] vlak na de [[Tweede Wereldoorlog]]). Een netwerk van verdragen zorgde voor een verdedigingsgordel om de Sovjet-Unie: [[Canada (hoofdbetekenis)|Canada]] in het noorden, [[Alaska (hoofdbetekenis)|Alaska]], [[Japan (hoofdbetekenis)|Japan]] en [[Taiwan (hoofdbetekenis)|Taiwan]] in het oosten, de [[Zuidoost-Aziatische Verdragsorganisatie|ZOAVO]]-landen in het zuidoosten, het [[Pact van Bagdad]] in het zuiden, en de NAVO in het westen.

{{Appendix}}

[[Categorie:Politieke terminologie]]
[[Categorie:Frans begrip]]
[[Categorie:Koude Oorlog]]
[[Categorie:Politiek in Antwerpen (stad)]]
[[Categorie:Vlaams Belang]]

Cordon sanitaire - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd