Colani op 30 okt 2024 om 18:05

2024-10-30T18:05:57Z

Nieuwe pagina

{{Zijbalk liturgisch gerei}}

De '''communiebank''' is een vaak rijkelijk versierde [[knielbank]] die in de [[Rooms-katholieke Kerk|katholieke]] kerken en kapellen de [[priesterkoor|altaarruimte]] scheidt van het [[schip (bouwkunst)|schip]] waar het gelovige volk zich bevindt. Een andere naam voor de communiebank is het lichtelijk archaïsch klinkende '''H. Tafel (des Heren)'''.

Oorspronkelijk ontstond de communiebank aan de wand die het [[altaar (religie)|altaar]] aan het zicht van de gelovigen onttrok. Deze wanden (soms gordijnen) werden gedurende de [[middeleeuwen]] in het Westen steeds doorzichtiger gemaakt en werden tot een soort ''[[koorhek|altaarhekken]]'', terwijl de oostelijke christelijke [[liturgie]]ën juist de geslotenheid ervan benadrukten waardoor de [[iconostase]] (vanuit de joodse voorhang-idee) tot stand kwam. Bij of aan de altaarhekken of scheidingswand, ontvingen of ontvangen de gelovigen van de Latijnse ritus normaliter de [[communie]], indien mogelijk geknield.

Tot ongeveer [[1965]] werd de [[communie]] door de [[priester]] uitsluitend aan de communiebank aan de gelovigen uitgereikt. Dit gebruik wordt nog steeds in ere gehouden in kerken waar men de H. Mis volgens de Tridentijnse liturgie viert. De gelovigen, die met gevouwen handen aan de bank knielen, ontvangen uit handen van de [[priester]] de [[hostie]] op de [[tong (anatomie)|tong]]. Hun handen houden zij onder het [[communiedwaal]], een wit versierd doek, zodat een eventueel vallende hostie opgevangen kan worden.

Veel communiebanken zijn prachtige [[Gotische kunst|gotische]] en [[Barok (stijlperiode)|barokke]] kunstwerken, veelal versierd met symbolen van de [[eucharistie]] of Bijbelse beeldmotieven, zoals het offer van [[Melchisedech]] en het hert aan de waterbron. Na het [[Tweede Vaticaans Concilie]] ([[1962]]-[[1965]]) verdwenen echter in [[Nederland]] en [[België]] veel van deze communiebanken ten gevolge van de [[Tweede beeldenstorm]]. Men verwijderde toen in de meeste Nederlandse en Belgische kerken de communiebanken, omdat zij in strijd geacht werden met de nieuwe, bijkomende mogelijkheid voor het ontvangen van de communie (handcommunie) en de communiebanken de gelovigen te veel van de priester zouden scheiden. In [[oudkatholieke kerk|oudkatholieke]] kerken zijn ze meestal gespaard gebleven.

In bepaalde landen zoals [[Polen]] en [[Slowakije]] is de communiebank nog altijd in gebruik. Daar wordt de communie nog altijd op de tong van de gelovigen gegeven. In de [[mis]]sen volgens de [[buitengewone vorm van de Romeinse ritus]] wordt de communiebank gebruikt.

== Galerij ==
<small><gallery mode="packed-hover" heights="150">
Klara kyrka altar1.jpg|St. Clarakerk, [[Stockholm]], trapopgang, communiebank, daarachter altaar.
MortuaryChapelAltarCathedralSTR.jpg|Communiebank in een kapel van een begraafplaats, [[Verenigde Staten]].
Holmens Kirke Copenhagen altar rail.jpg|Communiebank in de Holmens-kerk in [[Kopenhagen]].
</gallery></small>

== Kerken waar de communiebank gespaard bleef ==
=== België ===
In België zijn honderden communiebanken bewaard uit verschillende periodes. Sommige zijn gesneden door bekende beeldhouwers en zijn opgenomen in de lijst van Nationaal patrimonium door het KIK.
* [[Brugge]], [[Sint-Walburgakerk (Brugge)|Sint-Walburgakerk]] in marmer door [[Hendrik Frans Verbruggen]] /1695
* [[Poperinge]] - [[Onze-Lieve-Vrouwkerk (Poperinge)|O.-L.-Vrouwekerk]]
* [[Mechelen (stad)|Mechelen]] - [[Sint-Pieters- en Pauluskerk (Mechelen)|Sint-Pieters- en Pauluskerk]] door Verbruggen, Hendrik Frans
* [[Mechelen (stad)|Mechelen]] - [[Begijnhofkerk (Mechelen)|Begijnhofkerk]]
* [[Sint-Maria-Oudenhove]] - [[Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk (Sint-Maria-Oudenhove)|Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk]]
* [[Sint-Niklaas]]- [[Sint-Jozef-Klein-Seminarie]] door [[Adriaan Nijs]]<ref name="Balat">Fototheek Belgische kunstpatrimonium BALAT</ref>
* [[Sint-Niklaas]]- [[Onze-Lieve-Vrouw-van-Bijstand-der-Christenenkerk (Sint-Niklaas)|Onze-Lieve-Vrouwkerk]]<ref name="Balat" />
* [[Sint-Niklaas]]- [[Sint-Nicolaaskerk (Sint-Niklaas)|Sint-Nicolaaskerk]]<ref name="Balat" />
* Zele, Kerk [[Sint-Ludgeruskerk (Zele)|Sint-Ludgerus]] door [[Adriaan Nijs|Nijs, Egidius Adriaan]]<ref name="Balat" />
* Temse O.L.Vrouw door [[Adriaan Nijs|Nijs, Egidius Adriaan]]<ref name="Balat" />
* Stekene H. Kruis door [[Adriaan Nijs|Nijs, Egidius Adriaan]]<ref name="Balat" />
* Drongen, Sint-Gerulphus door P. Nijs<ref name="Balat" />
* Langdorp, Sint-Antonius Abt<ref name="Balat" />
* Itterbeek, Sint-Pieters<ref name="Balat" />
* Gooik Kapel H. Kruis<ref name="Balat" />
* Gooik Sint-Niklaas<ref name="Balat" />
* Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek, O.L.Vrouw<ref name="Balat" />
* Elingen, Sint-Amandus<ref name="Balat" />
* Vlezenbeek, O.L.Vrouw<ref name="Balat" />
* Galmaarden Sint-Pieter 1700 - 1750<ref name="Balat" />
* Groot-Bijgaarden, H. Familie door R. Glorie 1941 - 1941<ref name="Balat" />
* Sint-Katherina-Lombeek, Sint-Catharina door De Vos, Jan 1878 - 1878<ref name="Balat" />
* Keerbergen, Heemkundig Museum De Botermolen door Van Geel, Jan Frans 1792 - 1792<ref name="Balat" />
* Munte Sint-Bonifatius door Hauman, Jan Baptist<ref name="Balat" />
* Betekom Sint-Laurentius door Motties, Jan<ref name="Balat" />
* Elst Sint-Apollonia door Michiels, Johannes<ref name="Balat" />
* Denderleeuw Sint-Amands door Van Beersel, Nicolaas<ref name="Balat" />
* Antwerpen, Sint-Catharina door De Boeck, Jan Baptist<ref name="Balat" />
* Antwerpen Kerk Sint-Jacob door [[Willem Kerrickx|Kerricx, Guillaume]]<ref name="Balat" />
* Antwerpen Kerk Sint-Paulus door Verbruggen, Pieter I / 1655<ref name="Balat" />
* Antwerpen Kerk Sint-Augustinus door Verbruggen, Hendrik Frans / 1693<ref name="Balat" />
* Antwerpen, Kathedraal O.L.Vrouw ten Hemel Verbruggen, Hendrik Frans / 1687<ref name="Balat" />
* Haasdonk, Sint-Jacobus de Meerdere door [[Willem Kerrickx|Kerricx, Guillaume Ignace]] /1775<ref name="Balat" />
* Kruibeke, O.L.Vrouw ten Hemel Opgenomen door [[Willem Kerrickx|Kerricx, Guillaume]] /1712<ref name="Balat" />

=== Nederland ===
''Alle kerken zijn [[rooms-katholiek]] tenzij anders vermeld''

* [[Alkmaar (Nederland)|Alkmaar]] - [[Sint-Laurentiuskerk (Alkmaar)|Sint-Laurentiuskerk]]
* [[Amersfoort]] - [[Sint Joris op 't Zand|H. Georgiuskerk]] ([[Oudkatholieke Kerk]])
* [[Amsterdam]] - [[Begijnhof (Amsterdam)|HH. Joannes en Ursulakerk]]
* [[Amsterdam]] - [[Martelaren-van-Gorcumkerk (Amsterdam)|HH. Martelaren-van-Gorcumkerk]]
* [[Amsterdam]] - [[Onze-Lieve-Vrouwekerk (Amsterdam)|Onze-Lieve-Vrouwekerk]]
* [[Amsterdam]] - [[Vredeskerk (Amsterdam)|Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Vrede]]
* [[Amsterdam]] - [[Obrechtkerk|Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Rozenkrans]]
* [[Amsterdam]] - [[Sint-Agneskerk (Amsterdam)|Sint-Agneskerk]]
* [[Amsterdam]] - [[De Krijtberg|Sint-Franciscus Xaveriuskerk]]
* [[Amsterdam]] - [[Basiliek van de Heilige Nicolaas (Amsterdam)|Basiliek van de Heilige Nicolaas]] (achterin)
* [[Bergschenhoek]] - [[Sint-Willibrorduskerk (Bergschenhoek)|Sint-Willibrorduskerk]]
* [[Blitterswijck]] - [[Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk (Blitterswijck)|Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk]]
* [[Cadier en Keer|Cadier]] - [[Heilige-Kruisverheffingskerk (Cadier en Keer)|H. Kruisverheffingskerk]]
* [[Delft]] - [[Maria van Jessekerk]]
* [[De Meern]] - [[Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming (De Meern)|Onze-Lieve-Vrouw ten Hemelopnemingkerk]]
* [[Den Hoorn (Midden-Delfland)|Den Hoorn]] - [[Sint-Antonius en Corneliuskerk (Den Hoorn)|HH. Antonius en Corneliuskerk]]
* [[Echt (Limburg)|Echt]] - [[Pius X-kerk (Echt)|H. Pius X-kerk]] (gesloopt in 2014)
* [[Elsloo (Limburg)|Elsloo]] - [[Sint-Augustinuskerk (Elsloo)|Sint-Augustinuskerk]]
* [[Enkhuizen]] - [[Gummarus en Pancratiuskerk]] (Oudkatholieke Kerk)
* [[Etten (Oude IJsselstreek)|Etten]] - [[Sint-Martinuskerk (Etten)|H. Martinuskerk]]
* [[Evertsoord]] - [[Onze-Lieve-Vrouw-Onbevlekt-Ontvangenkerk (Evertsoord)|Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangenkerk]]
* [[Gracht (Kerkrade)|Gracht]] ([[Kerkrade (gemeente)|Kerkrade]]) - [[Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk (Gracht)|Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk]] (gesloopt in 2012)
* [['s-Gravenhage]] - [[Teresia van Avilakerk (Den Haag)|Sint-Teresia van Avilakerk]]
* [['s-Gravenhage]] - [[Elandkerk|Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen- of Elandstraatkerk]]
* [['s-Gravenhage]] - [[Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Raadkerk (Den Haag)|Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Raadkerk]]
* [['s-Gravenhage]] - Sint-Albaanskerk (vrij-kath.)
* [['s-Gravenhage]] - [[Sint-Jacobus de Meerderekerk (Den Haag)|Sint-Jacobus de Meerderekerk]]
* [['s-Gravenhage]] - [[H.H. Jacobus- en Augustinuskerk (Den Haag)|H.H. Jacobus- en Augustinuskerk]] (Oudkatholieke Kerk)
* [['s-Gravenhage]] - [[Sint-Paschalis Baylonkerk]]
* [[Groningen (stad)|Groningen]] - [[Sint-Jozefkathedraal (Groningen)|Sint-Jozefkathedraal]]
* [[Gronsveld]] - Sint-Martinuskerk
* [[Guttecoven]] - H. Nicolaaskerk
* [[Haarlem]] - Sint-Josephskerk
* [[Haarlem]] - Sint-Raphaëlskerk (Vrij-Kath.)
* [[Haelen (plaats)|Haelen]] - H. Lambertuskerk
* [[Heerlen]] - H. Drievuldigheidskerk
* [[Hengelo (Overijssel)|Hengelo]] - [[Sint-Lambertusbasiliek]]
* [[Heijen]] - H. Dionysiuskerk
* [[Helvoirt]] - [[Heilige Nicolaaskerk (Helvoirt)|Sint-Nicolaaskerk]]
* [[Heilust|Kerkrade-Heilust]] - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk
* [[Hilversum]] - Sint-Vituskerk (Oud-Kath.)
* [[Hoorn (Noord-Holland)|Hoorn]] - [[Koepelkerk (Hoorn)|HH. Cyriacus en Franciscuskerk]]
* [[Horst (Limburg)|Horst]] - [[Sint-Lambertuskerk (Horst)|Sint-Lambertuskerk]]
* [[Houthem (Nederland)|Houthem]] - [[Houthem (Nederland)|Sint-Gerlachuskerk]]
* [[Hulst (Nederland)|Hulst]] - [[Sint-Willibrordusbasiliek]]
* [[Kerkrade (plaats)|Kerkrade]] - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk
* [[Haanrade|Kerkrade-Haanrade]] - H. Hart van Jezuskerk
* [[Heilust|Kerkrade-Heilust]] - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk
* [[Kloosterburen]] - H. Willibrorduskerk
* [[Laren (Noord-Holland)|Laren]] - [[Sint-Jansbasiliek (Laren)|Sint-Jansbasiliek]]
* [[Leiden]] - [[Sint-Lodewijkskerk (Leiden)|Sint-Lodewijkskerk]]
* [[Leiden]] - [[Sint-Petruskerk (Leiden)|Sint-Petruskerk]](zijkanten der viering)
* [[Lisse]] - [[De Engel (Lisse)|HH. Engelbewaarderskerk]]
* [[Maastricht]] - [[Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming (Maastricht)|Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw Tenhemelopneming]]
* [[Nazareth (Maastricht)|Nazareth]] - H. Antonius van Paduakerk
* [[Nuenen]] - H. Clemenskerk
* [[Oud-Beijerland]] - Sint-Antonius van Paduakerk (Mariakapel)
* [[Oude-Tonge]] - Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk
* [[Oudenbosch]] - [[Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara]]
* [[Oudewater]] - Sint-Franciscus van Assisiëkerk
* [[Papendrecht]] - Maria Onbevlekte Ontvangeniskerk
* [[Ransdaal]] - H. Theresia van het Kind Jezuskerk
* [[Reuver]] - Onbevlekt Hart van Mariakerk
* [[Roermond (stad)|Roermond]] - Sint-Michaelskerk
* [[Rotterdam]] - HH. Petrus en Pauluskerk [[Paradijskerk]] (Oud-Kath.)
* [[Rotterdam]] - HH. Michael en Clemenskerk
* [[Scheveningen]] - Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk
* [[Scheveningen]] - Sint-Antonius Abtkerk
* [[Schiedam]] - [[Basiliek van de H. Liduina en Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans]]
* [[Schiedam]] - H. Hartkerk
* [[Sevenum]] - H.H. Fabianus en Sebastianuskerk
* [[Sittard]] - [[Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart]]
* [[Spoordonk]] - H. Bernadette
* [[Tongelre]] - Sint-Josephkerk
* [[Udenhout]] - Sint-Lambertuskerk
* [[Urmond]] - H. Martinuskerk
* [[Utrecht (stad)|Utrecht]] - [[Sint-Willibrordkerk (Utrecht)|Sint-Willibrordkerk]]
* [[Utrecht (stad)|Utrecht]] - [[Sint-Gertrudiskathedraal]] (Oud-Kath.)
* [[Velden (Nederland)|Velden]] - H. Andreaskerk
* [[Waddinxveen]] - Sint-Victorkerk
* [[Warmond]] - Sint-Matthiaskerk
* [[Wehe-den Hoorn]] - Sint-Bonifatiuskerk
* [[IJsselstein]] - [[Sint-Nicolaasbasiliek (IJsselstein)|Sint-Nicolaasbasiliek]]

== Zie ook ==
* [[Koorhek]]

{{Appendix}}
{{Navigatie onderdelen kruiskerk}}

[[Categorie:Liturgisch voorwerp in de katholieke kerk]]
[[Categorie:Onderdeel van een kerkgebouw]]
[[Categorie:Meubilair]]
[[Categorie:Tridentijnse ritus]]

Communiebank - Bewerkingsoverzicht

Colani op 30 okt 2024 om 18:05