https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Chartaal_geldChartaal geld - Bewerkingsoverzicht2026-04-24T20:11:57ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Chartaal_geld&diff=29400&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-04-09T05:31:54Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Euro coins and banknotes.jpg|thumb|right|Euro-bankbiljetten en -munten]]<br />
'''Chartaal geld''', ook '''cash''' genoemd, is het tastbare [[geld]] in handen van het publiek. Kenmerk van dit geld is dat men het kan aanraken, dat het tastbaar is. Het bestaat voornamelijk uit munten en bankbiljetten. <br />
Tegenwoordig wordt, vooral voor grotere bedragen, meestal niet met chartaal maar met giraal geld betaald. Dat kan met een [[cheque]] of [[kredietkaart]], thans veelal met een [[pinpas]]. Sommigen hebben nauwelijks nog chartaal geld in de portemonnee.<br />
<br />
Chartaal geld behoort samen met het [[giraal geld]] tot de [[maatschappelijke geldhoeveelheid]], het geld in handen van het publiek. <br />
<br />
Munten en bankbiljetten in de kassen van de algemene banken noemt men ''geldreserves onder chartale vorm'', deze horen ''niet'' tot het geld, laat staan tot het chartale of girale geld.<br />
<br />
In de volksmond wordt vaak "contant" gezegd in plaats van "chartaal". Ten onrechte, want een girale betaling, bijvoorbeeld met een pinpas, is vaak ook een contante betaling.<br />
<br />
==Intrinsieke waarde en nominale waarde==<br />
Bij chartaal geld wordt onderscheid gemaakt tussen de [[intrinsieke waarde]] (waarde van het materiaal waarvan het geld is gemaakt) en de [[nominale waarde]] (de waarde die op een munt of bankbiljet staat vermeld). In de moderne geldeconomieën is de intrinsieke waarde van het chartale geld normaal gesproken kleiner dan de nominale waarde. De intrinsieke waarde van een bankbiljet - bedrukt papier - is vrijwel nihil.<br />
<br />
Bij muntgeld was vanouds de intrinsieke waarde gelijk aan de nominale waarde. Een munt was een schijfje goud of zilver dat door de overheid gewaarmerkt was, zodat de gebruiker erop kon vertrouwen dat het schijfje het juiste metaal bevatte.<br />
<br />
Als de intrinsieke waarde van een munt groter blijkt dan de nominale waarde, zal de munt uit de omloop verdwijnen. Verkoop van het materiaal waarvan de munt is gemaakt levert immers meer op dan de munt zelf. Een voorbeeld daarvan was de Nederlandse [[Cent (munteenheid)|guldencent]].{{Bron?|De cent werd uit de omloop genomen, maar naar mijn weten niet om die reden.|2022|12|19}} De Nederlandse zilveren gulden werd omstreeks 1968 vervangen door nikkel omdat de zilverprijs hoger dreigde te worden dan de nominale waarde.<br />
<br />
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 102-00193, Inflation, Ein-Millionen-Markschein.jpg|thumb|Waardeloze bankbiljetten werden in Duitsland in de jaren 20 als kladpapier gebruikt.]]<br />
Bij herdenkingsmunten en andere zeldzame munten kan zich de situatie voordoen dat niet de waarde van het materiaal de nominale waarde overstijgt, maar de handelswaarde van de munt zelf. Een euromunt uit Vaticaanstad bijvoorbeeld is voor verzamelaars een veelvoud waard van de nominale waarde, ondanks dat de intrinsieke waarde van het materiaal niet meer dan een paar cent bedraagt. <br />
<br />
Als er [[hyperinflatie]] optreedt kan ook bij bankbiljetten de situatie ontstaan dat de intrinsieke waarde van het papier groter is dan de nominale waarde van het bankbiljet. Als dat gebeurt ziet men vaak dat bankbiljetten niet meer als betaalmiddel gebruikt worden maar voor diverse andere toepassingen, bijvoorbeeld als kladpapier.<br />
<br />
==Chartaal geld en geldreserves onder chartale vorm==<br />
Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen chartaal geld en geldreserves onder chartale vorm. De laatstgenoemde hebben betrekking op de bancaire reserves, zij dienen niet voor het doen van betalingen, maar worden gebruikt als [[dekkingsmiddel]] voor de girale tegoeden die het publiek bij de banken heeft. Het geld dat een overvaller in de [[brandkast|kluis]] vindt is in eerste instantie geld onder chartale vorm en wordt pas chartaal geld als hij het meeneemt.<br />
<!--<br />
== De werking van de geldpiramide (vereenvoudigde voorstelling) ==<br />
Het chartaal geld en de [[bank (financiële instelling)|bancaire]] reserves vormen samen het basisgeld. Het basisgeld zijn alle munten en briefjes die door de centrale bank (in het geval van Europa: de ECB, of de [[Europese Centrale Bank]]) zijn uitgegeven. <br />
<br />
Op dit basisgeld wordt [[giraal geld]] gecreëerd (vandaar de term 'basis'geld). We spreken dan over girale geldcreatie of [[girale geldschepping]]. Dit gebeurt door de algemene banken (primaire banken). Dit zijn banken waarbij het publiek een betaalrekening, (tegoed in [[rekening-courant]]) kan aanhouden. Girale geldschepping vindt plaats doordat deze banken leningen verstrekken aan het publiek. Dit noemt men ook wel [[wederzijdse schuldaanvaarding]]. Dit geld ontstaat puur op basis van vertrouwen ([[fiduciair geld]]). Omdat de geldnemer ervan uitgaat dat hij dat geld steeds kan omwisselen in chartaal geld, zal hij die stap vaak overslaan en met het verkregen tegoed direct betalingen doen door middel van overschrijvingen. De banken kunnen zodoende meer giraal geld scheppen dan dat zij aan geldreserves onder chartale vorm bezitten. In de praktijk zou het girale geld dan ook niet volledig kunnen worden ingeruild tegen chartaal geld. Wel bestaat er een vastgelegde marge, de zogenaamde wettelijke reservecoëfficiënt, de [[kasreserveverplichting]] die de algemene banken dienen aan te houden. De commerciële banken voldoen ruimschoots aan deze norm, ze hebben een vrijwillige reservecoëfficiënt die hoger ligt, om enige veiligheidsmarge binnen de vastgelegde beperkingen te hebben. Zo hoeft de centrale bank niet steeds de regelgeving aan te passen als blijkt dat er plots meer giraal geld wordt opgevraagd. (cf. Bank of England, die vaak vroegtijdig de deuren moest sluiten omdat de kluizen leeg waren). Als een bank echt in nood zit kan zij naar de centrale bank stappen als ''lender in last resort''.<br />
--><br />
<br />
== Juridische status in België ==<br />
Contant geld is in België [[wettig betaalmiddel]] en mag in principe niet worden geweigerd. Schuldeisers van een geldsom dienen cash te aanvaarden als bevrijdende [[betaling]], tenzij partijen anders zijn overeengekomen. Als onderdeel van de [[Eurozone]] geldt in België dat in [[euro]] gedenomineerde bankbiljetten als enige wettige betaalkracht hebben.<ref>Artikel 10 van de Europese verordening nr. 974/98 van 3 mei 1998 over de invoering van de euro</ref> <br />
<br />
Onder invloed van de [[Europese Unie]] en in de strijd tegen [[zwart geld]] kwam de betaalkracht van cash in de 21e eeuw onder druk te staan. Er kwam in 2004 een verbod om bij handelaars voor meer dan 15.000 euro goederen aan te kopen via contante betaling.<ref>Artikel 19 van de [http://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&table_name=wet&cn=2004011230 Wet van 12 januari 2004 tot wijziging van de wet van 11 januari 1993 tot voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld, de wet van 22 maart 1993 op het statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen, en de wet van 6 april 1995 inzake het statuut van en het toezicht op de beleggingsondernemingen, de bemiddelaars en beleggingsadviseurs]</ref> De regel werd in 2012 omgevormd tot een contantplafond van 5.000 euro voor goederen en diensten, vanaf 2014 verlaagd tot 3.000 euro.<ref>Artikel 171 van de [https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&table_name=wet&cn=2012032908 Programmawet (I) van 29 maart 2012]</ref> [[Onroerend goed]] mag sinds 2014 helemaal niet meer cash worden betaald.<ref>Artikel 66 van de [https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=2017091806&table_name=wet Wet van 18 september 2017 tot voorkoming van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme en tot beperking van het gebruik van contanten]</ref> In 2017 werd het plafond van 3.000 euro uitgebreid naar [[schenking]]en en werd een uitzondering voorzien voor transacties tussen consumenten.<ref>Artikel 67 van de [https://www.ejustice.just.fgov.be/cgi_loi/change_lg.pl?language=nl&la=N&cn=2017091806&table_name=wet Wet van 18 september 2017 tot voorkoming van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme en tot beperking van het gebruik van contanten]</ref> Overtredingen van het verbod moeten worden gemeld en worden bestraft met een [[geldboete]] tot 10% van het onrechtmatig betaalde of geschonken bedrag.<br />
<br />
In de detailhandel is de niet-aanvaarding van eurobankbiljetten en –muntstukken in principe te beschouwen als onwettige verkoopweigering en vormt het een oneerlijke handelspraktijk, tenzij er sprake is van [[goede trouw]]. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer een aangeboden coupure onevenredig hoger is dan het te betalen bedrag. Een bankbiljet met een waarde die meer dan het dubbele is van de rekening, zou op deze grond al kunnen worden geweigerd. Ook uitzonderlijke en tijdelijke veiligheidsredenen, zoals overvalgevaar, vormen een geldig weigeringsmotief, voor zover een en ander duidelijk is aangegeven aan de ingang en bij de kassa. Een derde grond voor weigering ter goeder trouw is wanneer er ernstige aanwijzingen zijn dat een aangeboden biljet vals is of wanneer het beschadigd is. Wat onder geen enkele omstandigheid mag, is een prijsverhoging omdat de consument contant wenst te betalen (inbreuk op artikel VI.4 [[Wetboek van Economisch Recht|WER]]). <br />
<br />
[[Onderneming]]en mogen sinds 2014 cashbetalingen [[afronden]] op vijf eurocent. In 2019 werd dit zelfs een verplichting (artt. VI.7/1 - VI.7/3 [[Wetboek van Economisch Recht|WER]]).<ref>[https://economie.fgov.be/nl/themas/verkoop/prijsbeleid/betalingen/afronden-van-cashbetalingen-de Afronden van cashbetalingen: de regels], FOD Economie, 28 november 2019</ref> De maatregel was bedoeld om niet langer stelselmatig stukken van 1 en 2 cent te moeten bijmaken, maar deze munten bleven voor het overige in omloop en geldig.<br />
<br />
== Kosten ==<br />
Voor het grootschalig storten of opnemen van chartaal geld naar/van de betaalrekening kan de bank geld rekenen, bijvoorbeeld 0,5%.<ref>https://www.abnamro.nl/nl/prive/betalen/tarieven/wijziging-tarieven-en-voorwaarden-2021.html</ref><ref>[http://www.ing.nl/particulier/betalen/betaalpakketten/geld-opnemen-en-storten/geld-storten.aspx Geld storten bij de ING]</ref><br />
<br />
==Etymologie==<br />
Chartaal geld betekent wettig betaalmiddel.<ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/chartaal etymologiebank.nl]</ref><br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{DEFAULTSORT:Chartaal geld}}<br />
[[Categorie:Geld]]<br />
[[Categorie:Monetaire economie]]</div>Colani