Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Katholieke priesters leven celibatair]]'''Celibaat''' (van het Latijn ''caelebs'' of ''coelebs'' = ongehuwd) is de term voor de bewuste keuze ongehuwd te blijven, in het bijzonder verwijzend naar geestelijken, maar ook toepasselijk voor andere gelovigen. Iemand die leeft naar het celibaat, leeft celibatair. Omdat in veel kerken ...'

2024-12-14T17:35:56Z

Nieuwe pagina aangemaakt met 'thumb|[[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke priesters leven celibatair]]'''Celibaat''' (van het Latijn ''caelebs'' of ''coelebs'' = ongehuwd) is de term voor de bewuste keuze ongehuwd te blijven, in het bijzonder verwijzend naar geestelijken, maar ook toepasselijk voor andere gelovigen. Iemand die leeft naar het celibaat, leeft celibatair. Omdat in veel kerken ...'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Dom Grammont église.jpg|thumb|[[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke]] [[priester (hoofdbetekenis)|priesters]] leven celibatair]]'''Celibaat''' (van het [[Latijn]] ''caelebs'' of ''coelebs'' = ongehuwd) is de term voor de bewuste keuze [[kerkelijk huwelijk|ongehuwd]] te blijven, in het bijzonder verwijzend naar [[geestelijke]]n, maar ook toepasselijk voor andere gelovigen.
Iemand die leeft naar het celibaat, leeft [[celibatair]]. Omdat in veel kerken [[seksuele handeling]]en enkel binnen het huwelijk toegelaten zijn, houdt het celibaat binnen die kerken dus volledige [[seksuele onthouding]] in.

In de [[godsdienstgeschiedenis|religieuze geschiedenis]] van de [[mensheid]] bestaat het celibaat, met allerlei nuances, tot op de dag van vandaag, binnen de praktijk van [[wereldgodsdienst]]en als het [[hindoeïsme]], het [[boeddhisme]], het [[taoïsme]] en het [[christendom]].

== Celibaat binnen het christendom ==
Zoals te lezen valt in de [[brieven van de apostelen]], met name in de [[eerste brief van Paulus aan de Korintiërs]] 7:8-9, moedigde de [[apostel (hoofdbetekenis)|apostel]] [[Paulus (apostel)|Paulus]] de celibataire levenshouding onder mannelijke gelovigen aan, ter wille van God, en om zich geheel te kunnen richten op het prediken van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]] en Zijn [[kruisdood]]. Tegelijkertijd begreep hij dat niet elke gelovige man het aankon zonder vrouw te leven. Een uitspraak van hem hieromtrent luidt: "Het is beter te [[huwelijk|trouwen]] dan van begeerte te branden." Tevens sprak Jezus over "eunuchen" vanwege het [[Koninkrijk van God|Koninkrijk der Hemelen]] ([[Evangelie volgens Matteüs|Mt]] 19:12). <ref>[https://bijbel.eo.nl/bijbel/matteus/19 bijbel.eo.nl]. Geraadpleegd op 10 april 2020.<br>"Er zijn mannen die niet trouwen omdat ze onvruchtbaar geboren werden, andere omdat ze door mensen onvruchtbaar gemaakt zijn, en er zijn mannen die niet trouwen omdat ze zichzelf onvruchtbaar gemaakt hebben met het oog op het koninkrijk van de hemel. Laat wie bij machte is dit te begrijpen het begrijpen!". [https://web.archive.org/web/20230326002109/https://bijbel.eo.nl/bijbel/matteus/19 Gearchiveerd] op 26 maart 2023.</ref> Het christelijk celibaat kreeg daarmee een doel en werd zo symbool van de waarde van het Koninkrijk van God.

=== Celibaat binnen de Latijnse Kerk ===
Voor het [[priester (hoofdbetekenis)|priesterschap]] in de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] volgens de westerse of [[Latijnse ritus]], zoals bij de Rooms-Katholieke kerk, is het celibaat een onderdeel van de roeping, net zoals voor intrede in een [[kloosterorde]]. Het idee is dat, doordat een persoon zich niet aan een aardse persoon bindt, een dichtere binding en een betere wijding van het leven aan [[God (christendom)|God]] kan worden bereikt.

De vereiste van het celibaat werd voor het eerst als wetgeving vermeld in de [[Synode van Elvira]] in [[306]] ([[Kerkelijk Wetboek|canon]] 33). Verschillende [[concilie]]s in het Westen hebben deze wetgeving overgenomen. Onder paus [[paus Leo I|Leo I]] (440-461) en paus [[Gregorius de Grote]] (590-604) werd de celibaatsplicht geïntroduceerd, nu ook voor [[subdiaken]]s. Andere bronnen vermelden [[Paus Marcellus I]] (? - 309) als de eerste wetgever van het celibaat voor de wereldwijde Kerk. Op de rooms-katholieke synode in [[Mainz]] maakte [[paus Gregorius VII]] in 1075 bekend dat hij het celibaat instelde voor priesters en ook voor lagere geestelijken als diakens. Als kerkelijke wet voor alle katholieke geestelijken is de celibaatsverplichting opgelegd tijdens het [[Eerste Lateraans Concilie]] in 1123. <ref>[https://historiek.net/celibaat-geschiedenis-huwelijk/76818/ Celibaat - een korte geschiedenis], Historiek, 17 december 2019. [https://web.archive.org/web/20230610082744/https://historiek.net/celibaat-geschiedenis-huwelijk/76818/ Gearchiveerd] op 10 juni 2023.</ref> Een van de redenen is de mogelijkheid voor de priester, niet gehinderd door familiale beslommeringen, zich volledig te wijden aan de kerkgemeenschap en het offer. Het celibaat wordt ook begrepen als een teken van solidariteit met alleenstaanden en als verwijzing naar [[Jezus (traditioneel-christelijk benaderd)|Jezus]], die volgens de [[Traditie in de Katholieke Kerk|katholieke traditie]] celibatair geleefd heeft. Er bestaan naast bovennatuurlijke redenen ook verschillende praktische redenen voor het celibaat. Zo voorkomt het celibaat het ontstaan van priesterfamilies, waarin het priesterschap en kerkelijk bezit, van vader op zoon wordt overgedragen. Een celibataire priester is daarmee ook (geografisch) flexibeler in de loop van zijn gewijd leven.

Het celibaat is in de 10e en 11e eeuw in de Latijnse of westerse kerk vaak geschonden geweest (zie [[nicolaïsme]]). Dit nicolaïsme ging vaak gepaard met [[simonie]]. Zowel [[Paus Nicolaas II|Nicolaas II]] (1058-1061) als [[Paus Gregorius VII|Gregorius VII]] (1073-1085) hebben beide fenomenen met succes bestreden ([[Gregoriaanse hervorming]]). In de vijftiende eeuw werd de katholieke kerk geleid door pausen die uit relaties met maîtresses diverse kinderen hadden ([[Innocentius VIII]] (1484-1492) en [[Alexander VI]] (1492-1503)). Ook de paus die het kerkelijk [[Concilie van Trente]] (1545-1563) startte, [[Paus Paulus III|Paulus III]] (1534-1549), was vader van vier kinderen; de paus die het voortzette maar later weer schorste, [[Julius III]] (1550-1555), onderhield openlijk homoseksuele betrekkingen. Bij de afronding van het Concilie van Trente onder [[paus Pius IV]] (1559-1565), waarbij het doel voorop stond een einde te maken aan de misstanden in de katholieke kerk, is andermaal besloten dat geestelijken het celibaat moeten respecteren.

In zijn encycliek ''[[Sacerdotalis caelibatus]]'' heeft [[Paus Paulus VI]] in 1967 nogmaals de argumenten uiteengezet die pleiten voor het verplichte celibaat in de Westerse Kerk. <ref>[https://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=1219 ''Sacerdotalis caelibatus''], encycliek van Paus Paulus VI, 23 juni 1967</ref>

Gedurende de laatste 50 jaar, maar ook daarvoor, is er binnen de Katholieke Kerk steeds discussie en reflectie geweest over het celibaat. Als bezwaar wordt gezien dat mannen op jonge leeftijd tot het celibaat worden gedrongen, terwijl ze de repercussies pas op latere leeftijd ten volle ervaren. In de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw leidde het onvermogen vast te houden aan kuisheidsgelofte tot uittredingen op grote schaal uit het priesterambt. Sommigen spraken zich uit tegen het celibaat, onder andere omdat het tot een tekort aan priesters zou leiden, anderen bleven het celibaat als een geschenk voor de Kerk en de samenleving beschouwen. In Nederland sprak het [[Pastoraal Concilie van de Nederlandse Kerkprovincie]] zich in 1970 expliciet uit tegen het celibaat. In de 21e eeuw is vaker een verband gelegd tussen het verplichte celibaat en het [[seksueel misbruik binnen de Rooms-Katholieke Kerk]].

In een interview met [[La Repubblica]] zei [[Paus Franciscus]] in 2014 in antwoord op de vraag of het celibaat een groeiend probleem wordt in de Rooms-Katholieke Kerk dat het celibaat (ruim) negenhonderd jaar na de dood van [[Jezus (traditioneel-christelijk)|Christus]] is ingesteld en geen dogma is. "Het probleem bestaat zeker, maar is niet zo omvangrijk. Er is tijd nodig, maar er zijn oplossingen en we zullen die vinden." <ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2014/07/13/news/il_papa_come_ges_user_il_bastone_contro_i_preti_pedofili-91416624/ Interview met Paus Franciscus], La Repubblica, 13 juli 2014. [https://web.archive.org/web/20230417015102/https://www.repubblica.it/cultura/2014/07/13/news/il_papa_come_ges_user_il_bastone_contro_i_preti_pedofili-91416624/ Gearchiveerd] op 17 april 2023.</ref> In januari 2020 kreeg Paus Franciscus (Bergoglio) op deze vooruitstrevende instelling kritiek van zijn voorganger [[Joseph Ratzinger]] (Paus Benedictus XVI) die een hoofdstuk leverde voor het boek van [[Robert Sarah|kardinaal Sarah]]. Het boek behandelde onder andere het behoud van het celibatair leven van priesters. <ref>[https://www.trouw.nl/religie-filosofie/benedictus-xvi-ontpopt-zich-als-tegenpaus~b1489273 ‘Benedictus XVI ontpopt zich als tegenpaus’] Bas Roetman in Trouw, 13 januari 2020, bezocht 16-1-2020. [https://web.archive.org/web/20200113175446/https://www.trouw.nl/religie-filosofie/benedictus-xvi-ontpopt-zich-als-tegenpaus~b1489273/ Gearchiveerd] op 13 januari 2020.</ref> Hoewel Benedictus zich niet herkende in het boek van Sarah en zich ervan distantieerde, had het waarschijnlijk wel invloed.

Tijdens de synode van bisschoppen uit het Zuid-Amerikaanse [[Amazonebekken|Amazone]]gebied eind 2019 werd het voorstel gedaan oudere gehuwde mannen toe te laten tot het priesterambt om het priestertekort het hoofd te bieden. De verwachting was dat Franciscus hier positief op zou reageren. Na het uitkomen van het boek van Ratzinger en Sarah <ref>[https://www.ad.nl/buitenland/gepensioneerde-paus-benedictus-92-waarschuwt-franciscus-om-niet-te-tornen-aan-celibaat~a7d01161/ Gepensioneerde paus Benedictus (92) waarschuwt Franciscus om niet te tornen aan het celibaat], AD, 13 januari 2020. [https://web.archive.org/web/20200216053924/https://www.ad.nl/buitenland/gepensioneerde-paus-benedictus-92-waarschuwt-franciscus-om-niet-te-tornen-aan-celibaat~a7d01161/ Gearchiveerd] op 16 februari 2020.</ref> onthield Franciscus in 2020 zijn goedkeuring aan het voorstel, dit tot grote teleurstelling van progressieve krachten in de katholieke kerk. <ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2020/02/12/paus-franciscus-keurt-versoepeling-celibaat-af-a3990128 Paus Franciscus keurt versoepeling celibaat af], NRC, 12 februari 2020. [https://web.archive.org/web/20220703110029/https://www.nrc.nl/nieuws/2020/02/12/paus-franciscus-keurt-versoepeling-celibaat-af-a3990128 Gearchiveerd] op 3 juli 2022.</ref>

In februari 2022 maakten enkele Duitse bisschoppen, onder wie de aartsbisschop van München-Freising, kardinaal [[Reinhard Marx]], bekend voorstander te zijn van het versoepelen van de regels rond het celibaat van priesters. Zij vonden dit onder meer nodig om de ramp van het seksueel misbruik te boven te komen. <ref>[https://www.ncronline.org/news/quick-reads/germanys-cardinal-marx-backs-loosening-priestly-celibacy Germany's Cardinal Marx backs loosening of priestly celibacy], NCR, 3 februari 2022. [https://web.archive.org/web/20230408084012/https://www.ncronline.org/news/quick-reads/germanys-cardinal-marx-backs-loosening-priestly-celibacy Gearchiveerd] op 8 april 2023.</ref>

=== Celibaat binnen de oosterse kerken ===
In de [[oosters-katholieke kerken]] en de [[Oosters-orthodoxe kerken|orthodoxe kerken]] geldt sinds de 4e eeuw de regel dat [[bisschop]]pen enkel onder celibatairen, uit de [[monnik (hoofdbetekenis)|monniken]] gekozen worden. Gehuwde mannen kunnen wel tot diaken of priester gewijd worden. Het priestercelibaat wordt overigens in de oosters-katholieke kerken hoog in ere gehouden. In de oosters-katholieke kerken wordt de pastorale bediening meestal toevertrouwd aan ongehuwde priesters en onderhouden vele priesters in feite de wet van het celibaat, met uitzondering van de [[Maronieten]] en de katholieke [[Armeens-Katholieke Kerk|Armeniërs]]. <ref>[[Grote Winkler Prins]], zevende druk, [[Elsevier (uitgeverij)|Elsevier]], 1967.</ref> In de oosters-katholieke kerken zijn de priesters die er vrijwillig voor gekozen hebben talrijk, vaak voortkomend uit hun contacten met Latijnse geestelijken en [[Jezuïeten]]. Alle oosters-katholieke kerken kennen echter minstens enkele gehuwde pastoors en andere (niet-monastieke, niet in religieuze congregatie verblijvende) geestelijken, ook in [[Oost-Europa]] waar de Byzantijns-katholieke kerken van oostelijk [[Slowakije]] en [[Oekraïne]] zelfs de priesteropvolging van vader en zoon kennen. In de oosters-orthodoxe en oriëntaals-orthodoxe kerken is het vrijwillige celibaat en de ongehuwde staat onder de parochiegeestelijken echter meer een uitzondering dan regel, hoewel zeker niet verboden.

Zowel in het Oosten als in het Westen leven de [[Christelijk kloosterwezen|monniken]] een celibatair leven en mag degene, die het wijdingssacrament ontvangen heeft, daarna niet meer trouwen noch (als weduwnaar) hertrouwen. Normaal gesproken zijn in de Orthodoxe Kerk alle monniken celibataire priesters met uitzondering van gehuwde priesters die weduwnaar geworden, of eventueel van hun vrouw gescheiden, zijn. Zij trouwen altijd vóór het ontvangen van de wijding. Vaak ging het priesterschap in de oosterse kerken over van vader op zoon. De betekenis van een van de meest voorkomende achternamen in Griekenland (''Papadopoulos'') en in Servië (''Popovic'') is trouwens "priesterzoon".

=== Kerken van de reformatie ===
[[Protestantisme|Protestanten]], [[Anglicanen]] en [[Vrij-Katholieke Kerk|vrij-katholieken]] eisen van hun geestelijken geen celibaat. Rond 1845 ontstonden er in de Anglicaanse Kerk wel opnieuw kloosterorden. Ook in de zeldzame protestantse kloostergemeenschappen zoals [[Gemeenschap van Taizé|Taizé]] en Grandchamp (in het Zwitserse [[Areuse]]) is het celibaat aanvaard.

=== Oudkatholieke Kerk ===
In de [[Oudkatholieke Kerk]] is de verplichting van het celibaat voor priesters opgeheven; in Duitsland sinds 1874 en in Nederland sinds 1922.

== Zie ook ==
* [[Evangelische raden]]

== Externe links ==
* [https://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/encyclicals/documents/hf_p-vi_enc_24061967_sacerdotalis_en.html Sacerdotalis Caelibatus] - [[Encycliek]] van [[Paus Paulus VI]] over het celibaat (24 juni 1967)
* {{en}}[https://www.newadvent.org/cathen/03481a.htm Celibacy of the Clergy], lemma in [[Catholic Encyclopedia]] (1913)
{{Appendix}}
{{Navigatie relatievormen}}
{{Navigatie christendom}}

[[Categorie:Relatievorm]][[Categorie:Christelijke theologie]][[Categorie:Seksualiteit en religie]]

Celibaat - Bewerkingsoverzicht