https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=CatenaccioCatenaccio - Bewerkingsoverzicht2026-08-13T12:01:20ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Catenaccio&diff=171174&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-08-20T10:02:41Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>[[Bestand:Catenaccio.png|thumb|Catenaccio]]<br />
'''Catenaccio''' is een voornamelijk in [[Italië]] toegepaste speelstijl in het [[voetbal]]. ''Catenaccio'' is het [[Italiaans (taal)|Italiaanse]] woord voor 'grendel'. Het is een systeem dat zich vooral richt op een goed georganiseerde en effectieve verdediging, die de aanvallen van de opponenten moet neutraliseren. Het is een combinatie van een verdediging van vier mandekkers in lijn ondersteund door een [[libero (voetbal)|libero]], in [[Nederland]] ook wel 'laatste man' genoemd.<br />
<br />
== Geschiedenis ==<br />
Het systeem is bekend geworden doordat de Argentijnse coach [[Helenio Herrera]] bij [[FC Internazionale Milano|Internazionale]] er veel gebruik van maakte in de jaren zestig. Inter won in die tijd dan ook geregeld wedstrijden met uitslagen als 1-0 of 2-1; met weinig tegendoelpunten dus.<ref>[https://web.archive.org/web/20140220050408/http://worldsoccer.about.com/od/skillsandtactics/a/Catenaccio.htm Catenaccio] World Soccer</ref><br />
<br />
Het catenaccio-systeem werd erg beïnvloed door een tactiek van de voormalige Oostenrijkse coach [[Karl Rappan]], genaamd "verrou" ([[Frans]] voor 'grendel').<ref>[http://www.mogiel.net/EC/intertoto-history/background.php Background on the Intertoto Cup] Mogiel. [https://web.archive.org/web/20230408052104/http://www.mogiel.net/EC/intertoto-history/background.php Gearchiveerd] op 8 april 2023.</ref> Als bondscoach van [[Zwitsers voetbalelftal (mannen)|Zwitserland]] in de jaren dertig en veertig had Rappan dit systeem ingevoerd. Achter de verdediger werd nog een extra voetballer neergezet, genaamd de ''verrouilleur''. Deze speler was extreem defensief ingesteld en speelde maar net voor de doelman. In de jaren vijftig werd deze tactiek verder uitgewerkt door [[Nereo Rocco]], die coach van [[Padova Calcio]] was.<ref>[https://web.archive.org/web/20140812222942/http://www.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/707/431/index.html Mazzola: Inter is my second family] FIFA, 7 maart 2008</ref> Inter nam de speelstijl later over.<br />
<br />
[[Bestand:Catenaccio1.png|thumb|Het systeem van Rappan]]<br />
Rappans ''verrou''-systeem werd uitgevoerd door een viermans defensie met daarbij een libero achter drie 'normale' verdedigers. Daarnaast was er sprake van een strikte mandekking, een spelmaker in het midden en daarnaast twee buitenste middenvelders. Ten slotte waren er twee spitsen, met een aanvallende middenvelder daarachter. Het systeem van Rocco, ook weleens het 'eerste echte' catenaccio genoemd, werd bekend toen hij in 1947 werkzaam was bij [[US Triestina]]. Hij speelde voornamelijk met een 1-3-3-3-formatie en speelde erg defensief. Met deze catenaccio werd de club verrassend tweede in de [[Serie A]].<br />
<br />
De belangrijkste verandering die toegepast werd op de catenaccio was het toevoegen van een [[Libero (voetbal)|libero]], "vrije" verdediger, die in het Nederlands ook bekend is als [[Laatste man (voetbal)|laatste man]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140224025458/http://italy.worldcupblog.org/italy/the-catenaccio-myth.html The Catenaccio Myth] Italy World Cup Blog, 23 augustus 2011</ref> De rol van deze speler was het oppikken van verloren ballen en eventueel te helpen met dubbele mandekking. Een andere innovatie was de snelle [[counter]]aanval, vooral door lange ballen vanuit de verdediging.<ref>[https://web.archive.org/web/20140221221009/http://www.bettersoccercoaching.com/Article-672-20-Coaching-Coaching-Catenaccio-style- Coaching Catenaccio style] Better Soccer Coaching</ref><br />
<br />
In de versie van Herrera in de jaren zestig werd de vier mandekkers zorgvuldig de opdracht gegeven de dekking van één aanvaller op zich te nemen. Achter die vier verdedigers speelde dan nog de libero, die iedere afvallende bal moest oppikken. Door de nadruk te leggen op de defensie, heeft Italië door de jaren veel verdedigers van wereldklasse voortgebracht, zoals [[Franco Baresi]], [[Paolo Maldini]] en [[Fabio Cannavaro]]. Herrera claimde kort voor zijn dood echter nog dat mensen zijn tactiek te verdedigend onthouden hebben. Hij zei dat 'het probleem is dat mensen die mij gekopieerd hebben, dat verkeerd gedaan hebben. Ze zijn vergeten de aanvallende aspecten van mijn catenaccio over te nemen. Ik had [[Armando Picchi|Picchi]] als libero, ja, maar ik had ook [[Giacinto Facchetti|Facchetti]], de eerste vleugelverdediger die zoveel scoorde als een aanvaller<ref>.'[http://thefootballtragic.blogspot.nl/2010/01/pyramid-power-part-3.html Pyramid Power, Part 3] The Football Tragic, 23 januari 2010. [https://web.archive.org/web/20140222100833/http://thefootballtragic.blogspot.nl/2010/01/pyramid-power-part-3.html Gearchiveerd] op 22 februari 2014.</ref><br />
<br />
== ''Zona Mista'' ==<br />
Het catenaccio van Herrera was echter verre van perfect, zo liet [[Rinus Michels]] zien met zijn [[totaalvoetbal]]. Bij het totaalvoetbal heeft niemand een vaste positie; van alle spelers wordt verwacht de taken van een [[Aanvaller (voetbal)|aanvaller]], [[middenvelder]] en [[Verdediger (voetbal)|verdediger]] te kunnen vervullen. Mandekking wordt daarom onmogelijk geacht tegen een dergelijk systeem. [[AFC Ajax]], de club van coach Michels, won in 1972 de [[Finale Europacup I 1972|Europacup I-finale]] van Internazionale met 2-0 (twee doelpunten [[Johan Cruijff]]) en het [[Algemeen Dagblad]] sprak over 'de vernietiging van het defensieve voetbal'.<ref>[http://www.europeancuphistory.com/euro72.html Season 1971-72] European Cup History. [https://web.archive.org/web/20221129082613/http://www.europeancuphistory.com/euro72.html Gearchiveerd] op 29 november 2022.</ref> In 1973 herhaalde Ajax dit kunstje door van het defensieve [[AC Milan]] te winnen in de strijd om de [[UEFA Super Cup 1973|Europese Supercup]]. De ploeg van coach [[Cesare Maldini]] ging met liefst 6-0 de boot in, in het Amsterdamse [[Olympisch Stadion (Amsterdam)|Olympisch Stadion]].<br />
<br />
Als er gespeeld wordt met pure zonale verdediging, dan heeft iedere verdediger en middenvelder een bepaald deel van het veld dat het zelf moet dekken. Bij catenaccio was er echter sprake van mandekking; soms werd zelfs dubbele dekking toegepast, bij erg sterke opponenten.<ref>[https://web.archive.org/web/20140223015605/http://theprofessionalfoul.com/2014/01/17/catenaccio-the-chain-and-the-broom/ Catenaccio: The Chain and the Broom] The Professional Foul, 17 januari 2014</ref> Tegen het totaalvoetbal was dat echter onbegonnen werk, gezien het feit dat aanvallers hielpen verdedigen en verdedigers aanvallen, wat het erg moeilijk dekken maakt. [[Enzo Bearzot]], bondscoach van [[Italiaans voetbalelftal (mannen)|Italië]], kwam echter met een oplossing: ''Zona Mista'' (Italiaans voor 'gemengde zone') Het was een combinatie van de kracht van zonale dekking en de sterke punten van het catenaccio.<ref>[http://www.storiedicalcio.altervista.org/bearzot.html Enzo Bearzot] Storie di Calcio. [https://web.archive.org/web/20160305195914/http://www.storiedicalcio.altervista.org/bearzot.html Gearchiveerd] op 5 maart 2016.</ref><br />
<br />
[[Bestand:ZonaMista.svg|thumb|Een typische ''Zona Mista''-formatie]]<br />
Bij ''Zona Mista'' (ook bekend als ''Il gioco all'Italiana'': 'Het spel in Italiaanse stijl') is er sprake van een defensie van vier verdedigers. Een [[Libero (voetbal)|libero]] speelt vrij voor de doelman en ondersteunt de [[Verdediger (voetbal)|centrale verdedigers]] bij hun taken. Er speelt een [[vleugelverdediger]], meestal aan de linkerkant, die er offensief speelt en vaak bijna een middenvelder is. Op het [[Middenvelder|middenveld]] spelen drie spelers in het midden, namelijk een verdedigende middenvelder, een centrale middenvelder en een spelmaker. Aan de kant waar de back niet speelt (meestal dus de rechterkant) is nog een [[Vleugelspeler|flankspeler]] die soms als extra aanvaller speelt. Voorin staan twee [[Aanvaller (voetbal)|spitsen]]. Een centrale spits staat bij het [[strafschopgebied]] om voor doelpunten te zorgen en een [[schaduwspits]] speelt om hem heen om in de ruimtes te spelen.<br />
<br />
Tijdens het einde van de jaren zeventig en het begin van de jaren tachtig was ''Zona Mista'' de dominante tactiek in het Italiaanse voetbal en tijdens het [[Wereldkampioenschap voetbal 1982|WK 1982]] beleefde het [[Italiaans voetbalelftal (mannen)|Italiaans voetbalelftal]] grote successen door de wereldtitel binnen te slepen.<ref>[https://georgesjournal.org/2010/06/30/blue-steal-world-cup-1982-italy-v-brazil/ Blue steal: World Cup 1982 ~ Italy v Brazil] George's Journal, 30 juni 2010. [https://web.archive.org/web/20230131011214/https://georgesjournal.org/2010/06/30/blue-steal-world-cup-1982-italy-v-brazil/ Gearchiveerd] op 31 januari 2023.</ref> [[Gaetano Scirea]] speelde als libero, [[Fulvio Collovati]] en [[Claudio Gentile]] als centrale verdedigers, [[Antonio Cabrini]] als vleugelverdediger, [[Gabriele Oriali]] als verdedigende middenvelder, [[Marco Tardelli]] als centrale middenvelder, [[Giancarlo Antognoni]] als spelmaker en [[Paolo Rossi (voetballer)|Paolo Rossi]] als diepe spits.<br />
<br />
''Zona Mista'' verloor echter aan populariteit en steeds minder werd de tactiek toegepast. Volgens de Italiaanse journalist Ludovico Maradei 'speelden alle teams met hetzelfde systeem' en 'was het erg voorspelbaar doordat iedereen mandekking toepaste'.<ref name="Zona Mista">[https://www.theguardian.com/football/blog/2012/jul/25/italy-brazil-1982 Italy 3-2 Brazil, 1982: the day naivety, not football itself, died] The Guardian, 25 juli 2012. [https://web.archive.org/web/20230504072708/https://www.theguardian.com/football/blog/2012/jul/25/italy-brazil-1982 Gearchiveerd] op 4 mei 2023.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/01/england-football-tactics-fabio-capello The Question: Do formations have to be symmetrical?] The Guardian, 1 december 2009. [https://web.archive.org/web/20210926231228/https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/01/england-football-tactics-fabio-capello Gearchiveerd] op 26 september 2021.</ref> [[Hamburger SV]] toonde deze uitspraken aan door in 1983 in de [[Finale Europacup I 1983|Europacup I-finale]] met een zeer verdedigende tactiek met 1-0 te winnen van [[Juventus FC|Juventus]], dat grotendeels bestond uit de spelers die met Italië wereldkampioen waren geworden.<ref name="Zona Mista" /><br />
<br />
== Tegenwoordig ==<br />
In het hedendaagse voetbal is vrijwel geen sprake meer van het 'echte' catenaccio. Bij de meeste tactieken worden mandekking en het gebruik van de libero niet meer toegepast. Een zeer defensieve speelstijl wordt vaak nog wel catenaccio genoemd, maar meestal wordt er wel met een ander systeem gespeeld, wat afgeleid is van het catenaccio. Tegenwoordig wordt er steeds meer met zonale verdediging gespeeld in plaats van mandekking.<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2012/jun/12/the-question-position-possession-tiki-taka The question: Position or possession?] The Guardian, 12 juni 2012</ref> De libero is bijna in zijn totaliteit verdwenen. Teams gebruiken liever een extra speler op een andere plaats in het veld.<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2009/sep/22/football-tactics-trends The Question: Could the sweeper be on his way back?] The Guardian, 22 september 2009. [https://web.archive.org/web/20230605074734/https://www.theguardian.com/football/blog/2009/sep/22/football-tactics-trends Gearchiveerd] op 5 juni 2023.</ref><br />
<br />
Er wordt veel gedacht dat catenaccio veel gebruikt wordt in het Italiaanse voetbal. In de [[Serie A]] spelen de clubs vaker volgens een 4-3-3- of 3-5-2-systeem.<ref>[https://bleacherreport.com/articles/1391041-4-2-3-1-is-the-new-normal-but-is-serie-as-3-5-2-the-antidote 4-2-3-1 Is the New Normal, but Is Serie A's 3-5-2 the Antidote?] Bleacher Report, 31 oktober 2012. [https://web.archive.org/web/20230331231213/https://bleacherreport.com/articles/1391041-4-2-3-1-is-the-new-normal-but-is-serie-as-3-5-2-the-antidote Gearchiveerd] op 31 maart 2023.</ref> [[Cesare Prandelli]] speelt met 3-5-2 of 4-4-2 met het [[Italiaans voetbalelftal (mannen)|Italiaans voetbalelftal]], waar zijn voorgangers [[Cesare Maldini]] en [[Giovanni Trapattoni]] catenaccio wel toepasten,<ref>[https://www.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/2002/06/04/Sport/Calcio/MONDIALI-TRAPATTONI-CATENACCIO-NOI-GIOCHIAMO-COSI_151100.php Mondiali: Trapattoni, 'Catenaccio'? Noi giochiamo cosi'...] Adnkronos, 4 juni 2002. [https://web.archive.org/web/20221107053235/https://www.adnkronos.com/Archivio/AdnAgenzia/2002/06/04/Sport/Calcio/MONDIALI-TRAPATTONI-CATENACCIO-NOI-GIOCHIAMO-COSI_151100.php Gearchiveerd] op 7 november 2022.</ref><ref>[http://books.google.it/books?id=NBufCsXpkVkC&lpg=PA481&ots=bsYERDVbQZ&pg=PA481#v=onepage&q&f=false Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer] John Foot, 24 augustus 2007</ref> zonder succes weliswaar. Maldini verloor met Italië in de kwartfinales van het [[Wereldkampioenschap voetbal 1998|WK 1998]], waar Trapattoni [[Wereldkampioenschap voetbal 1998|vier jaar later]] (tweede ronde) en tijdens het [[Europees kampioenschap voetbal 2004|EK 2004]] (eerste ronde) ook geen succes behaalde.<br />
<br />
Catenaccio behaalde ook zeker wel zijn succes in de modernere tijden. Trapattoni wist de tactiek succesvol toe te passen toen hij als coach van [[SL Benfica (voetbalclub)|SL Benfica]] in 2005 de [[Primeira Liga|Portugese landstitel]] binnenhaalde. De Duitse coach [[Otto Rehhagel]] won met zijn defensieve aanpak met [[Grieks voetbalelftal (mannen)|Griekenland]] het [[Europees kampioenschap voetbal 2004|EK 2004]], waar zijn team als underdog aanwezig was.<ref>[https://www.corriere.it/speciali/2004/Sport/europei/tosatti/tosatti05072004.shtml La Grecia nel mito del calcio. Con il catenaccio] Corriere della Sera. [https://web.archive.org/web/20221107053235/https://www.corriere.it/speciali/2004/Sport/europei/tosatti/tosatti05072004.shtml Gearchiveerd] op 7 november 2022.</ref> Ook bereikte [[Dino Zoff]] met Italië de finale van het [[Europees kampioenschap voetbal 2000|EK 2000]], waar van [[Frans voetbalelftal (mannen)|Frankrijk]] verloren werd.<br />
<br />
== Zie ook ==<br />
* [[Libero (voetbal)|Libero]]<br />
* [[Totaalvoetbal]]<br />
{{Appendix|1=alles|2=<br />
* Neck, M. van (2009) ''Een kleine geschiedenis van het voetballen''. Amsterdam: Atlas<br />
* Wilson, J. (2010) ''Vier-Vier-Twee. De geschiedenis van voetbaltactiek.'' Amsterdam: Atlas<br />
----<br />
{{References}}<br />
}}<br />
<br />
[[Categorie:Voetbalterminologie]]</div>Colani