Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '''Kalenderplaat van de maand december met de vernielde synagoge'' Een '''brevier''' of ''breviarium'' (van het Latijn ''brevis'', kort) is het boek dat de gebeden bevat die een geestelijke van de Katholieke Kerk dagelijks moet bidden. Ook de Anglicaanse Kerk en de Lutheraanse gebruiken hun eigen brevier....'

2024-12-14T17:37:06Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '315px|thumb|''Kalenderplaat van de maand december met de vernielde synagoge'' Een '''brevier''' of ''breviarium'' (van het Latijn ''brevis'', kort) is het boek dat de gebeden bevat die een geestelijke van de Katholieke Kerk dagelijks moet bidden. Ook de Anglicaanse Kerk en de Lutheraanse gebruiken hun eigen brevier....'

Nieuwe pagina

[[Bestand:Jean Pucelle - Belleville Breviary - December - WGA18470.jpg|315px|thumb|''Kalenderplaat van de maand december met de vernielde synagoge'']]
Een '''brevier''' of ''breviarium'' (van het [[Latijn]] ''brevis'', kort) is het boek dat de [[getijdengebed|gebeden]] bevat die een [[geestelijke]] van de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] dagelijks moet bidden. Ook de [[Anglicaanse Kerk]] en de [[Lutheranisme|Lutheraanse]] gebruiken hun eigen brevier.

Het brevier van de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] werd ''Breviarium Romanum'' genoemd tot aan de hervormingen van het [[Tweede Vaticaans Concilie]]. Sedertdien spreekt men niet meer van brevier maar van de 'liturgie van de gebedstijden' of de ''Liturgia Horarum''.

{{Zie ook|U kunt ook het artikel '''[[getijdengebed]]''' bekijken voor de geschiedenis, inhoud en structuur van het getijdengebed.}}

== Geschiedenis ==
Brevieren zijn ontstaan uit het [[getijdengebed]] in de kloosters en werden gebruikt door monniken en priesters voor het verplichte dagelijks gebed. In de [[late middeleeuwen]] lieten ook koningen, koninginnen en de hogere adel die een [[kapelaan]] in dienst hadden die het dagelijks gebed in hun plaats kon lezen, zulke gebedenboeken maken. In [[Koninkrijk Frankrijk (hoofdbetekenis)|Frankrijk]] vindt men dergelijke breviaria – lekenbrevieren – terug bij de koninklijke familie vanaf het einde van de 13e eeuw. <ref>De eerste bij [[Filips IV van Frankrijk|Filips IV]], ca. 1290-1295, [[Bibliothèque nationale de France|BnF]] Latin 1023. Een ander bekend voorbeeld is het [[Belleville-breviarium]], 1323-1326, gemaakt voor [[Jeanne de Belleville]], BnF Latin 10484.</ref> De [[Bourgondische hertogen|hertogen van Bourgondië]] en later ook de [[Spanje|Spaanse]] en [[Portugal|Portugese]] koninklijke families volgden hun voorbeeld. Lekenbrevieren waren meestal rijkelijk versierd. Zo'n boek was veel omvangrijker dan een [[getijdenboek]], waaruit leken hun dagelijkse gebeden lazen, en men kon er dus veel miniaturen in kwijt. Het lekenbrevier was dan ook dikwijls veel meer een [[Sociale status|prestige]]object dan een boek voor dagelijks gebruik. Breviaria waren vaak kunstobjecten die omwille van hun kostbaarheid werden verzameld; [[Isabella I van Castilië|Isabella van Castilië]] bezat er twintig, zoals blijkt uit een inventaris opgemaakt door Elisa Ruiz García. <ref>Elisa Ruiz García, Los Libros de Isabel la Católica: Arqueologia de un patrimonio escrito, 2004, Salamanque; inventaris op de pp. 371-582</ref>

== Inhoud van het brevier ==
Hieronder wordt het oude brevier van voor [[Tweede Vaticaans Concilie|Vaticanum II]] beschreven.

Een brevier bevat de volgende secties
:Kalender.
:[[Psalter (boek)|Psalter]].
:Tijdeigen (Proprium de tempore). <ref>{{en}}[https://www.newadvent.org/cathen/12481a.htm Catholic Encyclopedia:Proprium]. [https://web.archive.org/web/20221207055146/https://www.newadvent.org/cathen/12481a.htm Gearchiveerd] op 7 december 2022.</ref>
::Bevat de gebeden die eigen zijn aan een bepaald feest op een bepaalde cyclische datum (zoals bv. Kerstmis) en de gebeden voor feesten met een variabele datum (zoals de paascyclus).
Eigene der heiligen (Proprium Sanctorum) <ref>.
:::De gebeden gebonden aan de feestdag van een welbepaalde heilige.
Gemeenschappelijke der heiligen (Commune Sanctorum).
:::Gebeden voor heiligenfeesten van heiligen die niet voorkomen in het ‘Proprium Sanctorum’. Deze zijn dan gegroepeerd per ‘type’ heilige zoals martelaren, apostelen, evangelisten, maagden, belijders etc.
Diverse officies.
:::Officie voor een kerkwijding
:::[[Dodenofficie|Officie van de doden]]
:::etc.
[[Litanie]] van de heiligen.

Voor elke gebedsstonde ( [[Metten (getijde)|metten]], [[lauden]], [[Priem (getijde)|priem]], [[Terts (getijde)|terts]], [[Sext (getijde)|sext]], [[None (getijde)|none]], [[vespers]] en [[completen]]) moest de gebruiker dan de geschikte gebeden in functie van de feestdag of de gevierde heilige kiezen uit de bovengenoemde secties.

== Verschil tussen [[getijdenboek]] en brevier ==
Zoals hoger gezegd is een breviarium bedoeld voor religieuzen, monniken, priesters etc.
Het getijdenboek of horarium werd vooral gebruikt voor de lekendevotie. Het bevat normalerwijze geen Propium de tempore, Proprium Sanctorum en Commune Sanctorum. De gebruiker van een getijdenboek hoeft dus niet de aangepaste gebeden te kiezen in functie van de feestdag of van de heilige die gevierd wordt<ref>Zoals op elke regel zijn hierop uiteraard ook uitzonderingen. Bijvoorbeeld het getijdenboek van Catharina van Kleef had getijden voor weekdagen en andere versies voor zondagen</ref> .
Het getijdenboek als apart boek ontstond in de dertiende eeuw. Het ontwikkelde zich uit het [[Psalter (boek)|psalter]] door toevoeging van delen uit het brevier. De verdeling van de dag in acht gebedsstonden bleef bewaard. Naar analogie met het [[getijdengebed]] werden de dagelijkse gebeden onderverdeeld in [[Metten (gebed)|metten]] (matutinum) om middernacht, de [[lauden]] (laudes) bij zonsopgang, de vier kleine uren gedurende de dag, de [[Priem (gebed)|priem]] (primae) om zes uur ’s morgens, de [[Terts (gebed)|terts]] (tertiae) om negen uur, de [[Sext (gebed)|sext]] (sextae) om twaalf uur en de [[None (gebed)|noon]] (nonae) om drie uur in de namiddag, de avonduren de [[vespers]] (vesperae) werden gebeden om zes uur 's avonds of bij zonsondergang en de [[completen]] (completorium) om negen uur ’s avonds of bij het begin van de nacht. Het getijdenboek bevat dus evenals het brevier getijdengebeden, maar de inhoud is sterk vereenvoudigd.

{{Zie hoofdartikel|getijdenboek}}

[[Bestand:Breviarium Grimani - Februar.jpg|300px|thumb|kalenderbladzijde voor februari uit het [[Breviarium-Grimani]].]]

== Het brevier als kunstwerk ==
De handschriften die de [[Leek (christendom)|leek]] gebruikte bij zijn persoonlijke devotie waren in de vroege middeleeuwen het psalter en in de 14e en 15e eeuw het getijdenboek. Maar we kennen ook de ''lekenbrevieren''. Normaal was het brevier bedoeld om gebruikt te worden door geestelijken bij het koorgebed, maar in de [[middeleeuwen]] bestelden koningen, koninginnen en de hogere adel dikwijls hun persoonlijk brevier of breviarium. Een brevier was veel omvangrijker dan een getijdenboek en men kon er dus veel meer miniaturen in kwijt. Het werd dus meestal een prachtig versierd boekwerk, dikwijls over meerdere volumes, dat voornamelijk dienstdeed als statussymbool. Het werd natuurlijk ook gebruikt om de eigen kapelaan er te laten uit voorbidden.

Omwille van zijn omvang werd een brevier dikwijls gesplitst in 2 (winter en zomer) of in 4 volumes (lente, zomer, herfst en winter).

Enkele van de befaamde middeleeuwse breviaria zijn:
* Brevier van [[Filips IV van Frankrijk|Philippe le Bel]], ca. 1290-1295, [[Bibliothèque nationale de France|BnF]] Latin 1023.
* [[Belleville-breviarium]] [[Parijs]] 1323-1326, [[Bibliothèque nationale de France|BnF]], Ms. Lat. 10484 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8447295h Online bekijken]
* Brevier van [[Filips de Goede]], Brussel, [[Koninklijke Bibliotheek van België|Koninklijke Bibliotheek]], 9511 en 9026
* Brevier van Henri de Lorraine, Chazy (New York), Alice T. Miner museum
* [[Breviarium van Isabella van Castilië]], [[Londen]], [[British Library]], Ms. Add. 18851.
* Breviarium van [[Eleonora van Viseu|Eleonora van Portugal]], [[New York (stad)|New York]], [[Kunstverzameling John Pierpont Morgan|Morgan Library]] 2287
* Brevier van [[Karel V van Frankrijk|Karel V]] BnF ms. lat 1052
* Brevier van Marie de Savoie, Bibliothèque municipale de Chamberry [https://web.archive.org/web/20131227061540/http://www1.arkhenum.fr/bm_chambery_breviaire/ Online bekijken]
* [[Breviarium van Margaretha van York]], St. John's College in Cambridge Ms. H. 13
* Brevier van [[Martinus I van Aragón|Martin d'Aragon]], Parijs, [[Bibliothèque nationale de France|BnF]], Rothschild 2529 [https://mandragore.bnf.fr/html/accueil.html Online bekijken] <ref>Via Mandragore;klik op ''Recherche'', vul het veld ''Cote'' in met: "Rothschild 2529" en klik op ''Chercher''; klik vervolgens op ''Images''</ref>
* [[Brevier van Mattias Corvinus]] Rome, [[Vaticaanse Bibliotheek|Biblioteca Apostolica Vaticana]] Urb. Lat. 112
* Brevier van Monte-cassino, Parijs, Bibliothèque Mazarine, Ms 364 / 20 [https://web.archive.org/web/20130707172846/http://www.bibliotheque-mazarine.fr/maztres/maztres3.htm Online bekijken (enkele beelden)]
* Brevier van Renaud de Bar (Wintergedeelte), Verdun, Bibliothèque municipale de Verdun, Bm 107 [http://www.enluminures.culture.fr/documentation/enlumine/fr/BM/verdun_014-01.htm Online bladeren]
* Brevier van Renaud de Bar (zomergedeelte), Londen, [[British Library]]
* [[Breviarium-Grimani|Grimani Breviarium]] [[Venetië (stad)|Venetië]], [[Biblioteca Marciana]], Ms. Lat.X167(7531) [https://web.archive.org/web/20131228202336/http://patrimonio-ediciones.com/fr/facsimil/breviaire-grimani Online bekijken]
* [[Breviarium Mayer van den Bergh]], [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], [[Museum Mayer van den Bergh]]

== Externe links ==
* [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8447295h Belleville-breviarium]
* [https://www.moleiro.com/en/books-of-hours/the-isabella-breviary.html Brevier van Isabella van Castilië]
* [https://web.archive.org/web/20131227061540/http://www1.arkhenum.fr/bm_chambery_breviaire/ Brevier van Marie de Savoie]
* [http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Mandragore Brevier van Martin d'Aragon]
* [https://web.archive.org/web/20130708054334/http://www.bibliotheque-mazarine.fr/maztres/maztres1.htm Brevier van Monte-Cassino]
* [http://www.enluminures.culture.fr/documentation/enlumine/fr/BM/verdun_014-01.htm Brevier van Renaud de Bar (Wintergedeelte)]
* [https://web.archive.org/web/20131228202336/http://patrimonio-ediciones.com/fr/facsimil/breviaire-grimani Grimani Breviarium]
{{Appendix}}

[[Categorie:Christendom in de middeleeuwen]][[Categorie:Manuscript]][[Categorie:Geschrift in het christendom]][[Categorie:Breviarium| ]]

Brevier - Bewerkingsoverzicht