Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:31:02Z

Tekst vervangen - "18e" door "18<sup>e</sup>"

Nieuwe pagina

[[Bestand:1865_Besoijen.gif|thumb|Besoijen in 1865]]'''Besoijen''' is een wijk in de [[stad]] [[Waalwijk (stad)|Waalwijk]]. Besoijen was een dorp dat ten westen van [[Waalwijk (plaats)|Waalwijk]] en ten oosten van [[Sprang (plaats)|Sprang]] lag, in tegenstelling tot Waalwijk, op het grondgebied van het [[Graafschap Holland]]. Tot [[1922]] was het dorp een zelfstandige gemeente, waarna het een onderdeel van de gemeente [[Waalwijk (stad)|Waalwijk]] werd. Besoijen is aan Waalwijk vastgegroeid en het is sindsdien een wijk van de gemeente Waalwijk.

== Etymologie ==
De oudste vermelding van de [[ambachtsheerlijkheid]] ''Bysoeyen'' dateert van [[3 juli]] [[1313]]. Later zien we andere vormen zoals ''Bizoyen'' (1312-1350), ''Bysoyen'' (1314), ''Bysoye'' (1330), ''Besoyen'' (1357), ''Byzoyen'', ''Bizoyen'' en ''Bysoyen'' (1388), ''Besoije'' (1573-1576), ''Besoeijen'' (1573), ''Besoije'' (1576), ''Bezooien'' (1836). Plaatsnamen die eindigen op ‘''-oijen''’ of ‘''-ooien''’ treffen we in Nederland vaker aan. De meervoudsvorm van ‘''-ooi''’ is ‘''-ooien''’ en betekent ‘''waterland, nat weiland, vruchtbaar land aan de waterloop dat door aanslibbing is ontstaan''’. Hier wordt gedoeld op de ''Oude Maas''. Van het voormalige dorp ''Gansoijen'' weten we dat de naam in 1573 als ''Gans Oeijen'' geschreven werd. Onder andere om deze reden gaan we er vanuit dat de naam ''Besoijen'' gesplitst moet worden in ‘''Bes-''’ en ‘''‑oijen''’. ‘''Bys-''’ is een soortnaam: bies (‘''scirpus''’, latijn). Dit is een plantensoort die in natte weilanden en in duinvalleien groeit. Besoijen betekent dus '''''‘woonplaats aan de natte weilanden waar bies groeit’'''''.

== Geschiedenis ==
[[Bestand:Besoijen wapen.svg|miniatuur|rechts|[[Wapen van Besoijen]]]]
Eind 13e eeuw kreeg de [[graaf (titel)|graaf]] van [[Holland]] het westelijk deel van de huidige [[De Langstraat|Langstraat]] in handen. Het was een drassig veengebied. De graaf besloot stukken land uit te geven om die te laten ontginnen. Met deze uitgifte ontstonden versnipperde heerlijkheden, zoals Besoijen.

In [[1610]] werd de Hervormde kerk gebouwd, maar in [[1624]], tijdens het [[Beleg van Breda (1624-1625)|Beleg van Breda]] werd het dorp, hoewel het Staats was, door Staatse troepen deels in brand gestoken. Van [[1630]]-[[1637]] waren het beurtelings Staatse en Spaanse troepen die vernielingen aanrichtten.

In 1806 veranderde de Bataafse Republiek in het Koninkrijk Holland geregeerd door Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer. Het land werd opnieuw ingedeeld, Besoijen lag nu in het Departement Brabant. In 1810 werd Koninkrijk Holland ingelijfd door Frankrijk. Weer kwam een nieuwe verdeling. Besoijen lag voortaan in het Departement Bouches du Rhin (mondingen van de Rijn).

In Besoijen hebben aan de [[Tempeliers]]straat nog een drietal zogeheten ''tempeliershuisjes'' gestaan. Deze zijn verdwenen en ook de fundamenten zijn niet meer aanwezig. Daar de Tempeliersorde in [[1314]] is opgeheven kan het niet waarschijnlijk worden geacht dat deze Orde zich ooit te Besoijen heeft gevestigd, zodat het tempeliersverhaal vrijwel zeker op een fabel berust.

== Joodse gemeente ==
De joodse gemeenschap in Waalwijk dateert van de 18<sup>e</sup> eeuw. In [[1795]] was er een scheuring en werd ze opgeheven. In [[1814]] werd ze ingedeeld bij [[ringsynagoge]] [[Tilburg]] en in [[1835]] werd de gemeente verheven tot [[bijkerk]]. Er zijn in de 19e eeuw enkele Joodse begraafplaatsen geweest, maar deze zijn verdwenen. Later werden de doden in [[Joodse begraafplaats (Oisterwijk)|Oisterwijk]] begraven.

Aanvankelijk was er geen synagoge, maar vanaf [[1847]] werd een van de drie ''Tempeliershuizen'' gehuurd om diensten in te houden. Dit pand werd aangekocht in [[1869]] en in [[1884]] als synagoge ingewijd. In [[1901]] woedde er een brand in het gebouw, maar in [[1902]] kon de synagoge weer in gebruik worden genomen. In [[1940]] werd de synagoge in beslag genomen door de bezetter, door wiens toedoen de helft van de joodse gemeenschap is omgekomen. De Joodse gemeente was na de oorlog met 15 leden te klein om zelfstandig verder te gaan. Men sloot zich in [[1947]] aan bij de gemeente van [['s-Hertogenbosch]]. De synagoge op de hoek Grotestraat/Tempelierstraat werd voortaan als kantoor en later als magazijn gebruikt om in [[1965]] gesloopt te worden. In [[1969]] werd op de plaats van de synagoge een gedenkplaquette aangebracht.

== Bezienswaardigheden ==
[[Bestand:Waalwijkmariakerk.jpg|thumb|300px|Kerk Maria Onbevlekt Ontvangen]]
* [[Hervormde kerk (Besoyen)|Hervormde kerk]], aan de Grotestraat 26, is een van oorsprong voor de Hervormde eredienst gebouwde [[kruiskerk|zaalkerk]] uit [[1610]], met een [[Johannes Vollebregt|Vollebregt-orgel]] uit [[1857]]. De aan de kerk gebouwde witte achtkante onderkelderde toren werd voorheen gebruikt als raadszaal en gevangenis. In de muur is een peilsteen gemetseld waarop de waterstand is aangegeven van de St.-Elisabethsvloed.
*''Hervormde (oude) pastorie'' aan de Grotestraat 24 met [[lijstgevel]] (noordzijde), gevelsteen en paardentrog (zuidzijde), herbouwd na de brand in 1840. Thans appartementen. De nieuwe pastorie is gebouwd in 1962-1963.
*''R.K. Kerk Maria Onbevlekt Ontvangen'' is een kerk aan Pastoor van Kesselhof 18, die gebouwd is als vervanger van een [[waterstaatskerk]] uit [[1851]]. De bakstenen kerk, een uiting van het [[expressionisme]], werd ontworpen door [[Dom Bellot]] en [[Pierre Cuypers jr.]] Ze werd ingewijd in [[1926]]. In [[2000]] fuseerde de parochie met die van [[Sint-Janskerk (Waalwijk)|Sint-Jan]] te [[Waalwijk (plaats)|Waalwijk]]. De kerk werd onttrokken aan de eredienst. Het is echter een rijksmonument en in [[2010]] werden er plannen ontvouwd om er appartementen in te bouwen. In [[2012]] zijn de plannen gerealiseerd en is de bouw van 18 appartementen en 1 ruime gezinswoning voltooid.

== Natuur en landschap ==
Besoijen ligt tegenwoordig in het westelijke deel van de bebouwde kom van Waalwijk. Ten noorden van Besoijen ligt de [[Rijksweg 59|Maasroute]] (A59) en ten noorden daar weer van ligt de [[Waalwijkse Haven]]. Ook ten westen van Besoijen ligt een autoweg (N261) met daar weer ten westen van het [[slagenlandschap]] van de [[Westelijke Langstraat]].

Naar het oosten toe gaat Besoijen over in [[Waalwijk (plaats)|Waalwijk]] en ook ten zuiden van Besoijen liggen nieuwbouwwijken. De grensscheiding is ter hoogte van waar vroeger de toren van de Kerk aan de Haven stond.

== Nabijgelegen kernen ==
[[Sprang (plaats)|Sprang]], [[Waalwijk (plaats)|Waalwijk]], [[Drongelen]], [[Capelle (Noord-Brabant)|Capelle]]

== Zie ook ==
* [[Lijst van burgemeesters van Besoyen|Lijst van burgemeesters van Besoijen]]
{{Coor title dms|51|41|0|N|5|03|0|E|region:NL_type:city}}

[[Categorie:Geografie van Waalwijk]]
[[Categorie:Voormalige gemeente in Noord-Brabant]]
[[Categorie:Ambachtsheerlijkheid in de Nederlanden]]

Besoijen - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"