Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met '{{zie dp}} plattegrond van een basilica in Pompeï Een '''basiliek''' is een bouwvorm uit de klassieke oudheid en in de romaanse en gotische kerkarchitectuur. Daarnaast is een basiliek een eretitel In de Rooms-Katholieke Kerk, die los staat van de architectonische vorm. == Etymologie == Het Nederlandse woord ''basiliek'' is afgeleid van het Latijnse wo...'

2024-12-04T13:27:17Z

Nieuwe pagina aangemaakt met '{{zie dp}} thumb|plattegrond van een basilica in Pompeï Een '''basiliek''' is een bouwvorm uit de klassieke oudheid en in de romaanse en gotische kerkarchitectuur. Daarnaast is een basiliek een eretitel In de Rooms-Katholieke Kerk, die los staat van de architectonische vorm. == Etymologie == Het Nederlandse woord ''basiliek'' is afgeleid van het Latijnse wo...'

Nieuwe pagina

{{zie dp}}
[[Bestand:Basilika_(Pompeji).png|thumb|plattegrond van een basilica in Pompeï]]
Een '''basiliek''' is een bouwvorm uit de [[klassieke oudheid]] en in de [[romaanse architectuur|romaanse]] en [[Gotiek (bouwkunst)|gotische kerkarchitectuur]].

Daarnaast is een basiliek een eretitel In de [[Rooms-Katholieke Kerk]], die los staat van de architectonische vorm.

== Etymologie ==
Het [[Nederlands]]e woord ''basiliek'' is afgeleid van het [[Latijn]]se woord ''basilica'', dat op zijn beurt weer is afgeleid van het [[Oudgrieks]]e Βασιλική (''basilikè'', "koninklijk gebouw": het Oudgriekse woord βασιλεύς, ''basileus'' betekent koning).

== Klassieke oudheid ==
{{Zie hoofdartikel|Basilica (bouwwerk)}}
De term basilica is een bouwkundige term uit de klassieke oudheid. De basilica was een meerschepig gebouw, vaak met een hogere middenpartij. De hogere middenpartij was voorzien van grote vensters, de zogenaamde lichtbeuk. Een basilica diende voornamelijk als [[markthal]] en [[beursgebouw]], in de keizertijd ook als [[rechtbank|rechtszaal]]. Voor dit laatste gebruik werd aan de basilica een rechthoekige of halfronde uitbouw, de ''[[apsis (architectuur)|apsis]]'', toegevoegd. De basilica lag meestal aan het ''[[Forum (Romeinse Rijk)|forum]]''.

== Romaanse basiliek ==
[[Bestand:Museum Schnütgen - St. Cäcilien - innenaufnahme-4459.jpg|links|miniatuur|Romaanse basiliek in Keulen ([[Sint-Ceciliakerk (Keulen)|St-Cecilia]])]]
Uit de bouwstijl van de Romeinse basilica ontwikkelde zich de [[romaanse architectuur|romaanse kerkarchitectuur]]. Torens verschenen later en gaan in hun geschiedenis terug naar Romeinse [[uitkijktoren]]s en [[donjon]]s. Al in de Romeinse tijd werden aan de basilicastructuur soms twee [[apsis (architectuur)|apses]] toegevoegd. Romaanse basilieken hebben meestal één apsis, aan de oostzijde (hoewel ook kerken met twee apses bekend zijn). Hier werd het [[hoofdaltaar]] geplaatst. Vroegchristelijke basilieken hebben vaak één of meerdere ''[[Ambo (preekstoel)|ambo]]'s'', een soort stenen [[kansel]]s.

Een romaanse basiliek is meestal een [[Beuk (architectuur)|driebeukige]] kerk, waarvan de [[zijbeuk]]en lager zijn dan de [[middenbeuk]]. Het hoogteverschil tussen het hoge dak van de middenbeuk en de lagere daken van de zijbeuken wordt overbrugd door een muur waarin vensters zijn aangebracht, de [[lichtbeuk]]. De meeste basilieken hebben tevens één of meerdere [[dwarsbeuk]]en of transepten en zijn daarmee [[kruisbasiliek]]en. Vooral in het [[prinsbisdom Luik]] komen [[pseudobasiliek]]en voor, waarbij het transept minder hoog is dan het kerkschip ([[pseudotransept]]).

Beroemd zijn de twaalf [[Romaanse architectuur|romaanse]] basilieken in [[Keulen (stad)|Keulen]]: [[Sint-Severinuskerk (Keulen)|Sint-Severinus]], [[Sint-Maria in Lyskirchen]], [[Sint-Andreaskerk (Keulen)|Sint-Andreas]], [[Apostelenkerk (Keulen)|Heilige Apostelen]], [[Sint-Gereonkerk (Keulen)|Sint-Gereon]], [[Sint-Ursulakerk (Keulen)|Sint-Ursula]], [[Sint-Pantaleonkerk (Keulen)|Sint-Pantaleon]], [[Heilige Maria in het Capitool]] (Heilige Maria in het Capitool), [[Grote Sint-Martinuskerk|Grote Sint-Martinus]], [[Sint-Joriskerk (Keulen)|Sint-Joris]], [[Sint-Kunibertkerk (Keulen)|Sint-Kunibert]] en [[Sint-Ceciliakerk (Keulen)|Sint-Cecilia]].

In de 19e en 20e eeuw zijn er kerken in [[neoromaans]]e basiliekvorm gebouwd.

== Basiliek als eretitel ==
[[Bestand:Troost3.jpg|thumb|rechtop|Eretekens [[Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Troost|Basiliek van Vilvoorde]]]]
In de [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholieke Kerk]] is basiliek (''basilica'') tevens een eretitel voor bijzondere kerkgebouwen. Het gebouw hoeft geen basiliek te zijn in architectonische zin, ook andere kerktypen komen voor deze titel in aanmerking. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen ''basilica maior'' en ''[[basilica minor]]''. Deze eretitel is onder andere toegekend aan 30 kerken in [[België]], 27 in Nederland en 1 in [[Suriname]].

=== Basilica maior ===
Er zijn slechts vier kerken met de titel ''basilica maior'' (grote basiliek). Ze worden ook wel aangeduid als ''basilica pontificia'' (pauselijke basiliek) en zijn alle gelegen in [[Rome (stad)|Rome]]:
* [[Sint-Jan van Lateranen|Basiliek van Sint-Jan van Lateranen]], de zogenaamde aartsbasiliek
* [[Sint-Pietersbasiliek]]
*[[Basiliek van Santa Maria Maggiore|Basiliek van Maria de Meerdere]]
* [[Sint-Paulus buiten de Muren|Basiliek van Sint-Paulus buiten de Muren]]

=== Basilica minor ===
{{Zie hoofdartikel|Basilica minor}}
Vrijwel alle basilieken (2016: ruim 1700) vallen onder deze groep. De toekenning van de eretitel ''basilica minor'' heeft tot doel een specifieke kerk uit te zonderen van de andere kerkgebouwen. Het gaat om bijzondere [[heiligdom]]men die zijn uitverkoren vanwege hun historische betekenis of omdat er een bijzonder [[reliek]] ligt of vanwege het feit dat de kerk een [[bedevaart]]soord is.

== Zie ook ==
* [[Basilica (bouwwerk)]]
* [[Basilicastijl]]
* [[Basilicaal]]
* [[Pseudobasiliek]]
* [[Zaalkerk]]
* [[Hallenkerk]]
* [[Basilica minor]]
* [[Lijst van basilieken]]

== Externe link ==
* [http://www.allesopeenrij.nl/article.php?zoekresultaat=Basilieken%20in%20Nederland&aid=832 Basilieken in Nederland]
[[Categorie:Basiliek| ]]

Basiliek - Bewerkingsoverzicht