Colani op 29 okt 2024 om 11:08

2024-10-29T11:08:34Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Trier Konstantinbasilika BW 1.jpg|right|thumb|250px|De [[Basilica van Constantijn]] in [[Trier]] uit [[310]].]]
Een '''basilica''' was een gebouw voor handel en rechtspraak in de [[Romeinse oudheid]]. De naam komt weliswaar uit het Grieks (Grieks: {{Polytonic|στοὰ βασιλική}} / stoà basilikē: 'koningshal'), maar basilica's als zodanig bestonden niet in het [[oude Griekenland]]. De oudst bekende basilica was de [[Basilica Porcia]] in [[Rome (stad)|Rome]] uit [[184 v.Chr.]], die werd gebouwd in opdracht van [[Marcus Porcius Cato Censorius maior|Cato maior]] (afgebrand in [[52 v.Chr.]]).

==Vorm en functie==
Een basilica was een grote rechthoekige hal. Doorgaans was het een drieschepig gebouw, waarbij het [[schip (bouwkunst)|middenschip]], dat door zuilen van de [[zijbeuk]]en was gescheiden, hoger was. Het uitstekende gedeelte (de [[lichtbeuk]]) had grote vensters waardoor daglicht kon binnenvallen. De basilica had meestal aan een van de korte kanten een halfronde uitbouw, de ''[[apsis (architectuur)|apsis]]''. De ingang lag doorgaans aan de andere korte kant en had vaak een voorhal. Maar er zijn ook varianten op deze plattegrond; zo waren er basilica's met apsissen aan beide korte kanten en was de uitbouw soms niet halfrond, maar rechthoekig. Grote basilica's zoals de [[Basilica Ulpia]] in Rome, waren vijfschepig: ze hadden aan weerszijden van het middenschip twee zijbeuken.

De basilica lag altijd aan het [[forum (Romeinse Rijk)|forum]] van de [[Romeinse stad]]. Hij had op de eerste plaats een commerciële functie: het was een [[markthal]], [[bank (financiële instelling)|bank]]gebouw en [[beursgebouw]]. Daarnaast werd de basilica gebruikt voor de [[rechtspraak]]. Het tribunaal zetelde daarbij in de apsis.

==Bekende basilica's==
[[Bestand:Dehio 6 Basilica of Maxentius Floor plan.jpg|thumb|[[Basilica van Maxentius]] in Rome: begonnen door Maxentius en voltooid door Constantijn. De laatste voegde een tweede apsis toe aan de zijkant.]]

===Rome===
In Rome zijn op het [[Forum Romanum]] de resten te zien van drie basilica's: de [[Basilica Aemilia]] uit de [[2e eeuw v.Chr.]], de [[Basilica Julia]] uit de [[1e eeuw v.Chr.]] en de [[Basilica van Maxentius]] (of Basilica van Constantijn) uit het begin van de 4e eeuw.

Op de [[Keizerlijke fora|keizerfora]] bevond zich één basilica: de enorme [[Basilica Ulpia]] op het [[Forum van Trajanus]], die rond [[100|100 n.Chr.]] werd ontworpen door Trajanus' vaste architect [[Apollodorus van Damascus]].

===Basilica's in andere steden===
Ook in andere Romeinse plaatsen zijn aanzienlijke resten van basilica's bewaard gebleven, bijvoorbeeld in [[Pompeï]], [[Leptis Magna]] (de [[Basilica van Severus]]) of [[Volubilis]]. In [[Trier]] bouwde [[Constantijn de Grote]] in het begin van de [[4e eeuw]] de [[Basilica van Constantijn]].

Een bekende basilica is ook die van het plaatsje ''Colonia Julia Fanestris'' (het tegenwoordige [[Fano]] in Italië), omdat deze gebouwd was door de beroemde architect [[Vitruvius (architect)|Vitruvius]] die in zijn boek ''[[De architectura]]'' een uitgebreide beschrijving gaf van deze basilica. Er is nu echter niets meer van dat gebouw over.

==De basilica wordt een basiliek==
{{Zie hoofdartikel|Basiliek}}
[[Bestand:Basilicasanpedro.png|right|thumb|250px|Grondplan van de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]].]]
Toen in de vierde eeuw het christendom werd toegestaan door keizer Constantijn werd de bouwvorm van de basilica ook gebruikt voor de bouw van kerken, omdat dit gebouw onderdak bood aan grote groepen mensen. In het Nederlands spreekt men dan niet meer van een basilica, maar van een [[basiliek]]. De Basilica Ulpia leverde het voorbeeld voor grote oud-christelijke basilieken als de [[Oude Sint-Pietersbasiliek]] en de [[Santa Maria Maggiore (kerk)|Santa Maria Maggiore]]. De christelijke basilieken werden vaak uitgebreid met [[transept]]en of dwarsschepen, zodat het gebouw de plattegrond van een kruis kreeg.

Met name in [[Ravenna (stad)|Ravenna]] staan enkele bekende basilica's die als kerk gebouwd zijn.

Ook de [[Grote moskee van Damascus]] is als basilica gebouwd aan het begin van de 8e eeuw.

{{Zie ook|Zie ook: [[Vroegchristelijke bouwkunst]]}}

==Verder lezen==
* [http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/7440/1/dokument1.pdf {{Aut|M. Arnolds}}, ''Funktionen republikanischer und frühkaiserzeitlicher Forumsbasiliken in Italien'', diss. Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg, 2005.] via [http://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/7440/ overzichtspagina]
* [https://web.archive.org/web/20070611213500/http://www.opus.ub.uni-erlangen.de/opus/volltexte/2006/417/pdf/UrsulaLeipzigerDissertation.pdf {{Aut|U. Leipziger}}, ''Die römischen Basiliken mit Umgang. Forschungsgeschichtliche Bestandsaufnahme, historische Einordnung und primäre Funktion'', diss. Universität Erlangen-Nürnberg, 2006.]
* {{Aut|S. Ball Platner}}, art. Basilicae, in {{Aut|S. Ball Platner}} - ed. rev. {{Aut|T. Ashby}}, ''A Topographical Dictionary of Ancient Rome'', Londen, 1929, pp. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/basilicae.html 71‑82].
* {{Aut|A. Rich}}, art. Basilica, in {{Aut|W. Smith}} (ed.), ''A Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', Londen, 1875 pp. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Basilica.html 198‑200].

==Externe link==
* [https://web.archive.org/web/20070108163027/http://www.vitruvius.be/menubasilica.htm The Roman Basilica]

[[Categorie:Basilica| ]]

Basilica (bouwwerk) - Bewerkingsoverzicht

Colani op 29 okt 2024 om 11:08