Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Kerk van Il Gesù, Rome, het eerste barokke bouwwerk]] [[Dom van Fulda]] [[Dom van Syracuse met aangrenzende barokke gebouwen, Sicilië]] Paleis van Versailles]] Bestand:Antwerpen, St. Karl-Borromäuskirche.jpg|thumb|[[Sint-Carolus Borromeuskerk (Antw…'

2026-04-26T10:45:56Z

Nieuwe pagina

[[Bestand:Il Gesu.jpg|thumb|[[Il Gesù|Kerk van Il Gesù]], [[Rome (stad)|Rome]], het eerste barokke bouwwerk]]
[[Bestand:Kathedrale Fulda-6385.jpg|thumb|[[Dom van Fulda]]]]
[[Bestand:SiracusaCathedral-pjt2.jpg|thumb|[[Dom van Syracuse]] met aangrenzende barokke gebouwen, Sicilië]]
[[Bestand:Versailles Palace.jpg|thumb|[[Kasteel van Versailles|Paleis van Versailles]]]]
[[Bestand:Antwerpen, St. Karl-Borromäuskirche.jpg|thumb|[[Sint-Carolus Borromeuskerk (Antwerpen)|Sint-Carolus Borromeuskerk]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]]]
[[Bestand:Koninklijk Paleis Amsterdam.jpg|thumb|[[Paleis op de Dam]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]]]]
[[Bestand:Drottningholm palace August 2012.jpg|thumb|[[Koninklijk domein Drottningholm|Drottningholm]] nabij [[Stockholm (hoofdbetekenis)|Stockholm]]]]
De '''barokarchitectuur''' is een stijl en fase in de [[architectuur]], ontstaan tijdens de [[barok (stijlperiode)|barokperiode]]. Kenmerkend is het gebruik van vormen uit de [[renaissancearchitectuur|renaissance]] maar met een sterkere verdeling van muurvlakken en een speelser gebruik van [[ornament]]en zoals (gebogen) [[fronton (bouwkunde)|fronton]]s. Ook wordt de [[rondboog]] weer – net als bij de [[romaanse architectuur]] – veel in raam- en deuropeningen gebruikt. [[Rococo]] wordt vaak als onderdeel van de Barok gezien.

== Kenmerken ==
Onder invloed van de Italiaanse architecten [[Francesco Borromini]] (1599-1667), [[Gian Lorenzo Bernini]] (1598-1680) en de Zwitserse [[Carlo Maderno]] (1556-1629) wordt een stijl ontwikkeld die rijk, gedurfd is. De barok, al maakt ze nog steeds gebruik van [[Romeinse Rijk|Romeins]]e en [[renaissance (hoofdbetekenis)|renaissance]]-begrippen, breekt met de beperkingen van het klassieke bouwen en loopt uit op een ware stortvloed van gebogen, plastische vormen. In de barokke architectuur komt de ware aard van de 'barocco' tot uiting.

''Barrocco'' is een juweliersterm om een ruwe parel of onbewerkte steen aan te duiden. Het gebrek aan verfijning, en de overdaad, zou de stijl van Maderno en zijn navolgers deze roepnaam opleveren. Een kenmerk van de barokbouwstijl is dat door middel van de overdaad indruk op de bezoeker gemaakt moest worden.

Tijdens de periode 1600-1715 was de architectuur in decoratieve ensembles geïntegreerd. De open vormen overheersen, ze vloeien in elkaar over en zijn beweeglijk. De afzonderlijke delen van het gebouw staan niet op zichzelf, maar komen tot hun recht in de samenhang van het geheel. Zo werden scherp omlijnde contouren vermeden en men had een voorliefde voor de tegenstellingen tussen licht en schaduw. De [[kerkgebouw|kerken]] in die tijd kregen een golvende [[rooilijn]], verder berekende men hoe de schaduwwerking over het gebouw liep. In de interieurs streefde men naar het creëren van één grootse ruimte.

In de [[kerk (gebouw)|kerk]]elijke architectuur was de barok een overwegend [[Rooms-Katholieke Kerk|katholieke]] stijl. In de tijd van de [[Contrareformatie]] bouwden onder andere de [[jezuïeten]] veel kerken in deze stijl.

Als vervolg op de barok is in de [[18e eeuw|achttiende eeuw]] [[rococo]] ontstaan, een veel lichter en luchtiger stijl, maar nog steeds heel rijk.

== Barokarchitectuur in Europa ==
=== Italië ===
==== Romeinse barok: Bernini, Borromini en Da Cortona ====
De eerste [[architect]] en [[beeldhouwer (hoofdbetekenis)|beeldhouwer]] die volledig inhoud gaf aan de stijl die we nu als barok kennen was [[Gian Lorenzo Bernini|Gianlorenzo Bernini]] (1598-1680). In [[Baldakijn van Bernini|zijn baldakijn]] boven het [[altaar (religie)|altaar]] van de [[Sint-Pietersbasiliek]] wordt de grens tussen architectuur en beeldhouwkunst doorbroken, deze stap zal nog talloze malen nagevolgd worden. Bernini was geboren in [[Napels (stad)|Napels]], waarna hij verhuisde naar [[Rome (stad)|Rome]]. De voltooiing van het in het oog springende baldakijn in de Sint-Pietersbasiliek leidde tot de creatie van een altaar in de [[apsis (architectuur)|apsis]].

De tweede architect die een meester in de Romeinse barok was is [[Francesco Borromini]] (1599-1667). Hij verzette zich tegen de harmonie dat de architectuur zich moest richten naar de verhoudingen van het menselijk lichaam. Deze opvatting hadden alle klassieke architecten gemaakt. Borromini stelde dat zijn architectuur gebaseerd was op de natuur, [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]] en de [[klassieke oudheid]]. Hij begon zijn carrière als steenhouwer aan de baldakijn in de Sint-Pietersbasiliek. Hij kreeg zijn eerste opdrachten niet van de belangrijke [[paus (hoofdbetekenis)|pausen]], maar van lagere of meer gespecialiseerde instellingen. In het ontwerp van [[San Carlo alle Quattro Fontane]] – zijn eerste zelfstandige opdracht – zijn de drie bronnen van zijn nieuwe architectuur al te herkennen. Als laatste van Borromini’s bouwwerken is de kerk van [[Sant'Agnese in Agone]] aan de [[Piazza Navona]]. In 1653 nam Borromini het werk over van de eerste ontwerpers van de kerk en ontwierp een heel nieuw gebouw. Het gebouw herschiep hij tot een breed [[concaaf]] front waarvan de kromming tegengesteld is aan die van de tamboer waarop de [[Koepel (bouwkunst)|koepel]] rust. Aan beide zijden staan twee [[Campanile (klokkentoren)|campanile]]s. In 1657 werd Borromini vervangen door een commissie van architecten.

De derde architect die een groot aandeel in de architectuur van de barok had is [[Pietro da Cortona]]. Cortona’s belangrijkste architectonische werk is de kerk van SS. Luca e Martina (1634-1669) in opdracht van [[Kardinaal (geestelijke)|kardinaal]] Francesco Barberini. De centrale façade volgt een ronding alsof zij naar buiten wordt gedrukt door de rechthoekige blokken aan weerszijden ervan. De zuilen in de gebogen gevel zijn ingesloten op een manier die [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]] had ontwikkeld.

==== Zuid-Italiaanse en Siciliaanse barok ====
De Siciliaanse barok ontwikkelde zich na de verwoestende gevolgen van de [[Aardbeving Sicilië 1693|Siciliaanse aardbeving van 1693]]. Belangrijke architecten waren [[Antonello Gagini]], [[Rosario Gagliardi]], [[Guarino Guarini]], [[Stefano Ittar]], [[Andrea Palma]], [[Vincenzo Sinatra]] en [[Giovanni Battista Vaccarini]]. In Napels was het de architect [[Ferdinando Sanfelice]] (1675-1748) die meerdere barokke gebouwen ontwierp, zowel kerkelijke als burgerlijke gebouwen zoals de [[Palazzo dello Spagnolo]].

==== Noord-Italiaanse barok ====
In Noord-Italië waren de vorsten van het [[huis Savoye]] in [[Piëmont]] de belangrijkste [[protagonist]]en van de barok. Belangrijke architecten waren [[Guarino Guarini]], [[Filippo Juvarra]] en [[Bernardo Vittone]].

=== Spanje en Portugal ===
{{Zie hoofdartikel|Churrigueresk}}

=== Frankrijk ===
Een belangrijk gebouw dat ontworpen en gebouwd is tijdens de barokke architectuur is het [[kasteel van Versailles]]. [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] had zijn interesse verplaatst naar Versailles, omdat daar een groot stuk grond vrij was om zijn [[absolute monarchie|absolute koningschap]] gestalte te geven. In 1669 gaf hij opdracht om het gebouw dat zijn vader gekocht had uit te breiden en te verbouwen.

{{Zie hoofdartikel|Lodewijk XIV-stijl}}

=== Nederlanden ===
==== Zuidelijke Nederlanden ====
{{Zie hoofdartikel|Barokarchitectuur in de Zuidelijke Nederlanden|Barokarchitectuur in het prinsbisdom Luik}}
[[België (hoofdbetekenis)|België]] telt een groot aantal barokkerken. Hoogtepunten zijn onder meer de [[Sint-Michielskerk (Leuven)|Sint-Michielskerk]] te [[Leuven (hoofdbetekenis)|Leuven]], de [[Sint-Carolus Borromeuskerk (Antwerpen)|Sint-Carolus Borromeuskerk]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], de [[Sint-Servaasbasiliek (Grimbergen)|Sint-Servaasbasiliek]] in [[Grimbergen (hoofdbetekenis)|Grimbergen]] en de [[Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van Scherpenheuvel|basiliek van Scherpenheuvel]]. In een aantal [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se plaatsen die niet onder het gezag van de Staten-Generaal stonden, en dus katholiek waren gebleven, kwamen eveneens barokkerken tot stand. Voorbeelden zijn te vinden in [[Maastricht]], [[Sittard]] en [[Ravenstein (stad)|Ravenstein]]. In de 18e eeuw verrezen vooral in de omgeving van [[Brussel (stad)|Brussel]] en [[Luik (stad)|Luik]] luxueuze [[paleis|paleizen]] en [[buitenplaats|buitenhuizen]].

==== Noordelijke Nederlanden ====
{{Zie hoofdartikel|Hollands classicisme}}
Nederland telt enkele barokkerken. Hoogtepunten zijn onder meer de [[Oostkerk (Middelburg)|Oostkerk]] in [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]] en de [[Nieuwe Kerk (Den Haag)|Nieuwe Kerk]] in [[Den Haag]]. Ook rooms-katholieke schuilkerken werden soms ingericht in barokke stijl, zoals [[Ons' Lieve Heer op Solder]] in [[Amsterdam (hoofdbetekenis)|Amsterdam]].

=== Engeland ===
In [[Engeland (hoofdbetekenis)|Engeland]] waren [[Inigo Jones]], [[Christopher Wren]], [[Nicholas Hawksmoor]] en [[John Vanbrugh]] de belangrijkste barokarchitecten.

=== Scandinavië en Noord-Duitsland ===
In [[Scandinavië]] en de protestantse delen van Duitsland vond de esthetiek van eenvoud en harmonie van het [[Hollands classicisme]] grote weerklank. In [[Hamburg (hoofdbetekenis)|Hamburg]], [[Berlijn (hoofdbetekenis)|Berlijn]] en [[Potsdam (hoofdbetekenis)|Potsdam]] werkten Hollandse architecten. In [[Kopenhagen (hoofdbetekenis)|Kopenhagen]] ([[Amalienborg]]) en [[Stockholm (hoofdbetekenis)|Stockholm]] ([[Koninklijk domein Drottningholm|Drottningholm]]) was ook de Franse invloed groot.

=== Heilige Roomse Rijk ===
In het katholieke deel van het [[Heilige Roomse Rijk]] verrezen in de loop van de 17e en 18e eeuw honderden barokkerken en barokke paleizen. [[Dresden (hoofdbetekenis)|Dresden]], [[Wenen (hoofdbetekenis)|Wenen]] en [[Praag]] worden gezien als de barokhoofdsteden van Midden-Europa. In de 18e eeuw ontwikkelde de Zuid-Duitse barok zich tot een uitbundige variant van de [[rococo]], met als belangrijkste architect [[Balthasar Neumann]].

=== Oost-Europa ===
Ook in het [[Pools-Litouwse Gemenebest]] en in [[Rusland (hoofdbetekenis)|Rusland]] en [[Oekraïne]] ontwikkelde zich de barokarchitectuur. Veel barokkerken en paleizen in en rondom steden als [[Warschau (hoofdbetekenis)|Warschau]], [[Vilnius (hoofdbetekenis)|Vilnius]], [[Kiev]] en [[Sint-Petersburg]] vertonen invloeden van de Italiaanse en Franse barok.
{{clr}}
<br><br>
{{Appendix|2=
Bron digitalisering en Wiki opmaak: [[Terry van Erp]]}}
<br><br>
[[Bestand:Header-01.jpg|800px|alt=raamsdonkshistorie.nl|center|thumb|[https://raamsdonkshistorie.nl raamsdonkshistorie.nl]]]
[[Categorie:Barokarchitectuur| ]]

Barokarchitectuur - Bewerkingsoverzicht

Colani: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Kerk van Il Gesù, Rome, het eerste barokke bouwwerk]] [[Dom van Fulda]] [[Dom van Syracuse met aangrenzende barokke gebouwen, Sicilië]] Paleis van Versailles]] Bestand:Antwerpen, St. Karl-Borromäuskirche.jpg|thumb|[[Sint-Carolus Borromeuskerk (Antw…'