Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-01T11:19:59Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

[[Bestand:4490 BAUX1066 C Recoura.jpg|thumb|Het [[kasteel van Baux]]]]
De '''banale revolutie''' of feodale revolutie (''mutation féodale'') is het ontstaan van lokale [[Feodalisme|feodale]] heerschappijen in West-Europa vanaf de late tiende eeuw, die de vorstelijke macht verzwakten. De verbrokkeling van van het vroegmiddeleeuwse [[Karolingische Rijk]] en onderlinge strijd bracht chaos en onveiligheid mee.

Vooral het werk van {{aut|Georges Duby|Duby}} heeft bijgedragen aan het idee dat de [[Karolingen|Karolingische maatschappij]] een structurele verandering onderging. {{aut|Duby}}, die deels schatplichtig was aan het werk van {{aut|Marc Bloch|Bloch}}, sprak van de [[Feodalisme|feodale]] revolutie.

Vanaf de late negende eeuw stokten de veroveringen van het [[Karolingische rijk]], dat daarnaast te maken had met de nodige opvolgingsproblemen. Bij het ontbreken van een [[geldeconomie]] werd gepoogd [[loyaliteit]] te bereiken met de uitgifte van ambten, inkomsten en land (''seigneurie foncière'') in [[leen (feodalisme)|leen]]. In de na-Karolingische periode eigenden lokale potentaten zich allerlei rechten toe zoals het het koninklijk [[bannum]]
(banrecht). Zij konden rechtspreken, belastingheffen en dwingend hand-en-spandiensten opleggen in hun eigen district of heerlijkheid. Met de middelen van die tijd konden koningen niet voorkomen dat [[Vorst (heerser)|vorsten]] hun ambten (''honores'') niet meer als leen, maar als erfelijk [[Eigendom|bezit]] gingen beschouwen. Vanaf de late tiende eeuw herhaalde deze [[Patrimonialisme|patrimonialisering]] zich op een lager niveau en [[Usurpator|usurpeerden]] onder meer ''vice-comites'', ''vicarii'' en ''capitanei'' het ''[[bannum]]'' en de [[Regaal (vorstelijk recht)|regalia]] van de [[hertog]]en, [[Markgraaf|markgraven]] en [[Graaf (titel)|graven]].

De creatie van lokale [[Banheerlijkheid|banheerlijkheden]] of ''seigneuries banales'' had tot gevolg dat mensen veel efficiënter geëxploiteerd konden worden. In de [[Vroege Middeleeuwen]] was er wel sprake geweest van heerschappij van de [[aristocratie]], maar dit ''dominium'' beperkte zich tot diegenen die deel uitmaakten van het [[Hofstelsel|domein]] van de [[Heer (feodalisme)|heer]], de dominus of ''le petit roi''.<ref>{{aut|Georges Duby|Duby}} (1953)</ref> Daarbuiten bevond zich echter een grote groep vrijen die formeel wel onder de ''bannus'' van de koning vielen, maar in de praktijk was de koning vaak te ver weg en diens macht te diffuus.

De banale revolutie, de Fransen spreken van ''la mutation de l'an mil'', maakte dat ook de vrijen te maken kregen met een heer. Deze lokale kasteelheren, [[Burggraaf|burggraven]] (''châtelains'') en [[Baanderheer|banheren]], legden zich allereerst toe op de lucratieve lokale [[rechtspraak]]. Daarnaast legden zij [[belastingen]] op en verplichtten hun onderdanen om werkzaamheden voor hen te verrichten. Dit kon met buitensporig [[geweld]] gepaard gaan, zodat dit recht wel aangeduid werd als ''malae consuetudines'' (slechte gewoonten). Waar in de Vroege Middeleeuwen grof geweld slechts was toegestaan in geval van [[oorlog]], [[vete]] of bij [[slavernij|slaven]], eisten edelen in Catalonië zelfs het recht om onderdanen slecht te behandelen (''male tractare''). Met behulp van [[Mottekasteel|mottekastelen]] en kleine krijgsmachten (''[[milites castri]]'') werd de macht van de lokale heren bestendigd.

Lange tijd diende het model van {{aut|Duby}} als basis om dit proces te beschrijven en ook buiten Frankrijk toe te passen. Buiten [[West-Francië|Frankrijk]], op de [[Geschiedenis van de Britse Eilanden|Britse eilanden]] en het [[Oost-Frankische Rijk]], hadden historici van de beschreven revolutionaire veranderingen weinig kunnen vinden. In de jaren 1990 ontstond er een discussie in ''Past & Present''.<ref>{{aut|Thomas Noel Bisson|Bisson}} (1994)</ref><ref>{{aut|Dominique Barthélémy|Barthélemy}}; {{aut|Stephen White|White}} (1996)</ref><ref>{{aut|Timothy Reuter|Reuter}} (1997)</ref><ref>{{aut|Chris Wickham|Wickham}} (1997)</ref><ref>{{aut|Thomas Noel Bisson|Bisson}} (1997)</ref><ref group=noot>''[[Past & Present]]'' is een gezaghebbend Engels tijdschrift</ref> De kritiek kwam vooral van {{aut|Dominique Barthélemy|Barthélemy}} die de [[periodisering]] betwistte, de door {{aut|Duby}} omschreven ontwikkelingen hadden voor en na het jaar 1000 plaatsgevonden, wat een geleidelijk proces inhield. Ook {{aut|Stephen White|White}} was van mening dat er veel meer sprake was van een evolutie dan revolutie. In 1992 had {{aut|Susan Reynolds|Reynolds}} al aangetoond dat geldverkeer in de Middeleeuwen een grotere rol had gespeeld dan historici tot dan toe aangenomen hadden.<ref>{{aut|Susan Reynolds|Reynolds}} (1992)</ref> Anderzijds zijn er ook die het model juist verder hebben uitgewerkt, zoals {{aut|Robert Ian Moore|Moore}} het zelfs ziet als de aanloop naar de moderne maatschappij.

== Literatuur ==
* {{aut|Dominique Barthélémy|Barthélemy, D.}} (1997): ''La mutation de l' an mil a-t-elle eu lieux? Servage et chevalier dans la France des Xe et XIe siècles'', Libraire Arthème Fayard
* {{aut|Dominique Barthélémy|Barthélemy, D.}}; {{aut|Stephen White|White, S.D.}} (1996): [http://www2.ulpgc.es/hege/almacen/download/44/44618/feudaldebate1.pdf 'The “Feudal Revolution”'], ''[[Past & Present]]'', No. 152, p. 196-223
* {{aut|Thomas Noel Bisson|Bisson, T.N.}} (1994): [http://past.oxfordjournals.org/search?fulltext=THE+%E2%80%9CFEUDAL+REVOLUTION%E2%80%9D&submit=yes&x=10&y=7 'The “Feudal Revolution”'], ''[[Past & Present]]'', No. 142, p. 6-42
* {{aut|Thomas Noel Bisson|Bisson, T.N.}} (1997): 'The ‘Feudal Revolution‘', ''Past and Present'', 155 (1), p. 208-225
* {{aut|Wim Blockmans|Blockmans, W.}}; {{aut|Peter Hoppenbrouwers|Hoppenbrouwers, P.}} (2006): ''Eeuwen des onderscheids'', Bert Bakker
* {{aut|Georges Duby|Duby, G.}} (1953): ''La société aux XIe et XIIe siècles dans la région mâconnaise'', Armand Colin
* {{aut|Timothy Reuter|Reuter, T.}} (1997): 'Debate: The ‘Feudal Revolution’: III', ''Past and Present'', No. 155 (1), p. 177-195
* {{aut|Susan Reynolds|Reynolds, S.}} (1992): ''Fiefs and vassals. The medieval evidence reinterpreted'', Clarendon Press
* {{aut|Charles West|West, C.}} (2013): ''Reframing the Feudal Revolution. Political and Social Transformation Between Marne and Moselle, c.800-c.1100'', Cambridge University Press
* {{aut|Chris Wickham|Wickham, C.}} (1997): 'Debate: The ‘Feudal Revolution‘: IV', ''Past and Present'', No. 155 (1), p. 196-208

== Verwijzingen ==
{{References}}

== Noot ==
{{References|group=noot}}

[[Categorie:Feodaliteit]]

Banale revolutie - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd