https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=BakelietBakeliet - Bewerkingsoverzicht2026-04-22T17:42:12ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Bakeliet&diff=178878&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2025-12-08T09:37:45Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>{{Zie artikel|Zie [[Bakeliet (1987)]] voor het gelijknamige toneelstuk.}}<br />
{{Infobox chemische stof<br />
| Naam = <br />
| afbeelding1 = Bakelit Struktur.svg<br />
| onderschrift1 = Gedeelte van de driedimensionale structuur van bakeliet<br />
| afbeelding2 = <br />
| onderschrift2 = <br />
| afbeelding3 = <br />
| onderschrift3 = <br />
| afbeelding4 = <br />
| onderschrift4 = <br />
| Formule = (C<sub>6</sub>-H<sub>6</sub>-O.C-H<sub>2</sub>-O)x<br />
| Molgewicht = 134,133<br />
| SMILES = <br />
| InChI = <br />
| IUPAC = <br />
| AndereNamen = Philite<br />
| CAS = 9003-35-4<br />
| EINECS = <br />
| EG = <br />
| VN = <br />
| PubChem = <br />
| Beschrijving = <br />
| Vergelijkbaar = <br />
| AfbWaarsch = <br />
| TekstWaarsch = <br />
| Rzinnen = <br />
| EUHzinnen = <br />
| Szinnen = <br />
| Carcinogeen = <br />
| Hygroscopisch = <br />
| Omgang = <br />
| Opslag = <br />
| ADR = <br />
| MAC = <br />
| LethaalRat = <br />
| LethaalKonijn = <br />
| LethaalMuis = <br />
| LethaalKip = <br />
| Aggregatie = <br />
| Kleur = bruin<br />
| Dichtheid = 1,28<br />
| Smeltpunt = <br />
| Kookpunt = <br />
| Sublimatiepunt = <br />
| Vlampunt = <br />
| Zelfontbranding = <br />
| Dampdruk = <br />
| Brekingsindex = <br />
| Oplosbaarheid = <br />
| GoedOplIn = <br />
| MatigOplIn = <br />
| SlechtOplIn = <br />
| OnoplIn = <br />
| Dipoolmoment = <br />
| LogPow = <br />
| Viscositeit = <br />
| Kristalstructuur = <br />
| fG0g = <br />
| fG0l = <br />
| fG0s = <br />
| fH0g = <br />
| fH0l = <br />
| fH0s = <br />
| S0g = <br />
| S0l = <br />
| S0s = <br />
| Cpm0 = <br />
| Evenwicht = <br />
| KlassiekeAnalyse = <br />
| Spectra = <br />
| NutrientType = <br />
| Essentieel = <br />
| Voorkomen = <br />
| ADI = <br />
| AdditiefType = <br />
| E-nummer = <br />
}}<br />
'''Bakeliet''' (geregistreerde merknaam voor [[fenolhars]]) wordt beschouwd als de allereerste volledig synthetische [[kunststof]].<ref>[https://juliensart.be/bakeliet/baekeland.html LEO HENDRIK BAEKELAND][https://web.archive.org/web/20131124025607/http://www.uspto.gov/news/pr/2001/01-58.jsp Patent for First Synthetic Plastic Issued December 7, 1909], uspto.gov</ref> Het werd vooral rond het midden van de [[20e eeuw|twintigste eeuw]] veel toegepast en is genoemd naar de Gentenaar [[Leo Baekeland]] (1863-1944).<br />
[[Bestand:Old toilet with elevated cistern and chain.jpg|thumb|[[Amosiet]]houdende stortbak en toiletbril]]<br />
<br />
==Ontdekking==<br />
Bakeliet dankt zijn naam aan [[Leo Baekeland]], een Amerikaanse scheikundige van Belgische origine. Aan het begin van de twintigste eeuw experimenteerde hij met mengsels van [[fenol]] en [[formaldehyde]]. Het resultaat was uiteindelijk de kunststof ''bakeliet'' (omstreeks 1907). De merknaam Bakelite werd voor het eerst gedeponeerd in Duitsland op 22 mei 1909. Op 7 december 1909 werd een octrooi verleend op bakeliet. Fenolhars werd voor het eerst commercieel geproduceerd onder het merk Bakelite door de Duitse firma Bakelite [[Gesellschaft_mit_beschränkter_Haftung|GmbH]], later Bakelite AG, mede opgericht door Leo Baekeland in [[Erkner]] bij Berlijn.<br />
<br />
==Eigenschappen==<br />
Aan de schematische tekening van het molecuulmodel is te zien dat bakeliet een netwerk vormt. Door deze opbouw is bakeliet een [[thermoharder]]. Een thermoharder is een kunststof die bij verhoging van temperatuur eerder uiteenvalt dan zacht wordt. Een thermoharder kan daardoor niet worden gebogen of anderszins vervormd; een product moet direct in de definitieve vorm worden gemaakt.<br />
<br />
Bakeliet is een [[kunsthars]]product en laat zich tijdens het productieproces onder hoge druk in allerlei vormen persen. Het zo gevormde bakelieten voorwerp beschikt over een grote mechanische stevigheid en hoog [[elektrische isolatie|elektrisch isolatievermogen]]. Vanwege deze laatste eigenschap werd bakeliet aanvankelijk veel toegepast in de [[elektrotechniek]]. Verder werd het onder meer gebruikt voor het vervaardigen van deurkrukken, radiokasten en telefoons. Met de komst van nieuwere kunststoffen verloor bakeliet zijn betekenis.<br />
<br />
Aan sommige soorten bakeliet zijn [[asbest]]vezels toegevoegd, bijvoorbeeld voor stortbakken van toiletten, toiletbrillen, schakelmateriaal en vensterbanken.<br />
<br />
==Technische gegevens==<br />
* Thermoharder<br />
* [[Massadichtheid|Dichtheid]] 1,28 g/cm³<br />
* Zeer goede isolator:<br />
** Lage [[elektrische geleidbaarheid]]<br />
** Hoge [[doorslagspanning]] (in de orde van 20 kV/mm)<br />
** Bestand tegen temperaturen tot 300 °C<br />
* Vrijwel niet brandbaar<br />
<br />
==Productieproces==<br />
Bakeliet wordt vervaardigd door de monomeren fenol ('''1''') en formaldehyde ('''2''') onderling te laten reageren, met een [[Zuur (scheikunde)|zuur]] als [[katalysator]]:<br />
<br />
[[Bestand:Bakelite Formation V.1.png|center|500px|Chemische reactie voor het maken van bakeliet]]<br />
<br />
Fenol is een [[benzeen]]derivaat (een [[Aromatische verbinding|aromatisch]] [[Alcohol (stofklasse)|alcohol]]) en formaldehyde bezit een [[carbonylgroep]]. Deze heteroatomaire [[Dubbele binding (scheikunde)|dubbele binding]] bevat meer energie dan een enkelvoudige en is dus reactiever. Als deze twee stoffen samengevoegd worden, zal de dubbele binding van de formaldehyde openbreken. Het O-atoom zal reageren met twee H-atomen van de benzeenmolecule en vormt zo water. Het gedeelte van het formaldehyde-molecule dat overblijft - formeel een [[Methyleengroep|CH<sub>2</sub>-eenheid]] - wordt via de twee vrije valentie-elektronen op het koolstofatoom gebonden tussen twee fenolmoleculen.<br />
<br />
Dit proces is een [[polycondensatie]] omdat er een polymeer wordt gevormd door combinatie van twee kleinere moleculen onder afsplitsing van een ander (water in dit geval).<br />
<br />
==Toepassingen==<br />
[[Bestand:Ve301w.jpg|thumb|Een radiotoestel (''[[Volksempfänger]]'') met bakelieten behuizing]]<br />
Bakeliet kent talloze toepassingen, zoals:<br />
* Tussenlaag in geleiders als [[elektrische isolatie]], bijvoorbeeld bij de stroomleidingen boven de treinsporen<br />
* Hittebestendige handvatten, bijvoorbeeld bij pannen<br />
* [[Biljart]]- en [[snooker]]ballen<br />
* Boekbanden voor met name kleine kerkboekjes, gebedenboekjes en missaaltjes<br />
* Doppen en deksels van vele verschillende levensmiddelen- en chemicaliëncontainers en medicijnflessen<br />
* Handvatten van gebruiksvoorwerpen, zoals scheermessen en scheerdozen<br />
* Behuizingen van elektrische apparaten, zoals telefoons, groepenkasten, radio's en haardrogers<br />
<br />
==Andere naam==<br />
Aangezien "Bakeliet" een geregistreerd merk was, gebruikte [[Koninklijke Philips|Philips]] de naam "[[Koninklijke_Philips#Philite (bakeliet) en kunststof|Philite]]" als handelsnaam voor dit product.<br />
Om dezelfde reden zou [[Vynckier]] (Gent, BE) de naam Vyncolit(e) gebruiken.<br />
<br />
== Externe links ==<br />
* [http://www.amsterdambakelitecollection.com/ Amsterdamse collectie van grotendeels Amerikaanse en Europese objecten]<br />
* [https://www.bakeliet.net/ Bakeliet, het materiaal van 1001 toepassingen]<br />
* [https://www.bakelietverzameling.nl/ Bakelietverzameling.nl]<br />
<br />
{{Appendix}}<br />
{{Commonscat|Bakelite}}<br />
<br />
[[Categorie:Kunststof]]<br />
[[Categorie:Hars]]<br />
[[Categorie:Synthetisch polymeer]]<br />
[[Categorie:Eponiem]]</div>Colani