Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-07-06T08:32:27Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox pantservoertuig
| naam = Alvis-Straussler AC
| afbeelding = Straussler AC2 páncélautó, a 39M Csaba páncélautó előtípusa. Fortepan 72133.jpg
| onderschrift =
| type = [[Vierwielaandrijving|4x4]] Pantserwielvoertuig
| herkomst = [[Verenigd Koninkrijk]]
| gebruik =
| aantal = 27
| van = 1938
| tot =
| bemanning = 4
| lengte = 4,64 m<ref name="tapa">[https://www.tapatalk.com/groups/theovervalwagenforum/alvis-straussler-t617.html Alvis Straussler]. [https://web.archive.org/web/20190415234022/https://www.tapatalk.com/groups/theovervalwagenforum/alvis-straussler-t617.html Gearchiveerd] op 15 april 2019.</ref>
| breedte = 2,1 m<ref name="tapa" />
| hoogte = 2,41 m<ref name="tapa" />
| gewicht = 4 ton<ref name="tapa" />
| pantser = 13mm 9mm (zijkanten romp) 4mm (boven- en onderzijde romp en bovenzijde toren)<ref>[https://www.quartermastersection.com/dutch-east-indies/afvs/1252/AC3D AC3D]. [https://web.archive.org/web/20190115023542/https://www.quartermastersection.com/dutch-east-indies/afvs/1252/AC3D Gearchiveerd] op 15 januari 2019.</ref>
| hoofd = 1 × [[Browning M2]] .50 (12.7 mm) [[machinegeweer]] in de [[Geschutskoepel|toren]]
| secundair = 1 × watergekoelde [[Vickers M.18]] (6,5mm versie) als boegmitrailleur links van de chauffeur
| motor = Alvis 6 cilinder 4.3 liter [[benzinemotor]], 120[[Paardenkracht (eenheid)|pk]]
| pw-ratio =
| wegsnelheid = 96 [[Kilometer per uur|km/u]] (vooruit) 80 km/u (achteruit)<ref name="tapa" />
| bereik = 600 km
| vering =
}}

De '''Alvis-Straussler AC3''' is een [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Brits]] gevechtsvoertuig uit de [[Tweede Wereldoorlog]]. Het was voorzien van [[vierwielaandrijving]] en [[Vierwielbesturing|-besturing]]. Het voertuig was niet [[Amfibievoertuig|amfibisch]].

Van de [[pantserwagen]] werden er 27 geproduceerd door [[Alvis (automerk)#Militaire voertuigen|Alvis-Straussler]]. Het prototype verscheen in 1936, en de overige voertuigen werden geproduceerd in 1937.

Het voertuig was ook in gebruik bij het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL) en werd ingezet tijdens de [[Verovering van Nederlands-Indië door Japan|Japanse inval]] in [[Nederlands-Indië]].

==Geschiedenis en ontwikkeling==
[[Bestand:Orczy-kert, Ludovika garázsok. Straussler AC2 páncélautó hátulja. Fortepan 29007.jpg|thumb|Straussler AC2]]

===Straussler===
De [[Hongarije|Hongaarse]] automobielingenieur [[Nicholas Straussler]]<ref>{{en}}[[:en:Nicholas Straussler|Nicholas Straussler]] op de Engelstalige Wikipedia</ref> had in 1932 een [[pantserwagen]] (AC1) ontworpen die in [[Boedapest]] door ''Weiss Manfréd Acél- és Fémművek'' ("Manfréd Weiss metaalwerken")<ref>{{en}}[[:en:Manfréd Weiss Steel and Metal Works|Manfréd Weiss Steel and Metal Works]] op de Engelstalige Wikipedia</ref> was gebouwd. De AC1 had [[vierwielaandrijving]] en [[Vierwielbesturing|-besturing]] (er zat een [[hendel]] naast de bestuurder om te schakelen tussen [[vierwielaandrijving]] of voorwiel- of achterwielaandrijving. Het voertuig had onafhankelijke wielophanging op alle vier de wielen.<ref name="facts">[https://someinterestingfacts.net/straussler-armored-car-ac1-ac2-and-ac3/ Straussler Armored Car AC1, AC2 and AC3]. [https://web.archive.org/web/20200429025234/https://someinterestingfacts.net/straussler-armored-car-ac1-ac2-and-ac3/ Gearchiveerd] op 29 april 2020.</ref>

===Alvis-Straussler===
Toen [[Hongarije]] zich kort daarna aansloot bij [[Nazi-Duitsland]], emigreerde Straussler naar [[Verenigd Koninkrijk|Engeland]].<ref name="munro">{{en}}Munro, Bill (2002). Alvis Saracen Family. The Crowood Press. {{ISBN|978-1-86126-537-1}}</ref>{{rp|p7-19}} Het bedrijf dat hij daar oprichtte, '''Straussler Mechanisations Ltd''', had niet de middelen en capaciteit om het voertuig op grote schaal te bouwen, dus benaderde Straussler [[Alvis (automerk)|Alvis]] en een joint venture '''Alvis-Straussler Ltd''', werd opgericht in juli 1936.<ref name="munro" />{{rp|p7-19}}<ref name="jost">{{en}}[https://dutcheastindies.webs.com/alvis_straussler.html Jost, J., ”Alvis-Straussler Armoured Cars in the Netherlands East Indies”]. [https://web.archive.org/web/20210303115750/https://dutcheastindies.webs.com/alvis_straussler.html Gearchiveerd] op 3 maart 2021.</ref>

===AC2===
Het bedrijf produceerde twee nieuwe [[prototype]]s die afgeleid waren van de AC1. Deze werden Alvis Straussler AC2 genoemd. De [[radiateur]] was aangepast van een hoekig model met een gewone [[ventilator]] naar een rond model met een turbine koeler, en aan de achterzijde was een tweede bestuurderpositie aangebracht om beter gebruik te maken van de [[vierwielbesturing]].<ref name="facts" />

===AC3===
De eerste AC3 werd in 1937 geleverd door Alvis-Straussler Ltd, was afgeleid van het AC2-prototype.<ref name="munro" />{{rp|p7-19}} Er werden zevenentwintig voertuigen gebouwd: 12 voor de [[Royal Air Force]] (RAF) in [[Kolonie Aden|Aden]] en [[Mandaatgebied Palestina|Palestina]]<ref name="rita">{{en}}[https://web.archive.org/web/20190115023623/https://ritastatusreport.live/2016/12/28/the-straussler-mbt-hungarian-tier-10-candidate/ The Straussler MBT – Hungarian tier 10 candidate]</ref>, 3 voor het [[Portugal|Portugese]] leger en 12 voor het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL).<ref name="jost" />

De Nederlandse en Portugese (AC3D) voertuigen verschillen van de RAF wagens (AC3A<ref name="rita" />) doordat de zijkanten van de romp naar buiten overhellen terwijl die van de RAF verticaal zijn en doordat ze een boeg[[machinegeweer|mitrailleur]] links naast de bestuurder hebben die bij de RAF versie ontbreekt.

===Gerelateerde ontwerpen===
[[Bestand:IWM-STT-1463-Alvis-Dingo.jpg|thumb|Alvis Dingo prototype]]
'''Manfréd Weiss''' metaalwerken in [[Boedapest]] produceerde tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] voertuigen van Strausslers ontwerp voor het Hongaarse leger. De bekendste was de ''39M Csaba'' [[pantserwagen]] die was afgeleid van het AC2 prototype. 
'''Straussler''' ontwierp verder nog enkele prototypes voor een lichte tank; de ''LMT V3'' (1935) en ''V4'' (1937) die door Manfréd Weiss in [[Boedapest]] werden gebouwd, en o.a. werden getest door het Britse leger.<ref>{{en}}[http://ftr.wot-news.com/2013/11/05/hungarian-armor-part-2-introduction-straussler-tanks/ Hungarian armor part 2 – Introduction, Straussler tanks (5 nov 2013)], bezocht 11 jan 2019. [https://web.archive.org/web/20211019203103/http://ftr.wot-news.com/2013/11/05/hungarian-armor-part-2-introduction-straussler-tanks/ Gearchiveerd] op 19 oktober 2021.</ref> 
'''Alvis Straussler''' bouwde in 1937 de lichte [[artillerietrekker]] ''Hefty 4x4'' die o.a. door het Belgische leger werd getest. 
In 1938 bood Alvis-Straussler een door Straussler ontworpen en door Manfréd Weiss in [[Boedapest]] gebouwd prototype aan van de ''LAC'' (light armoured car), een erg onconventioneel ontwerp, met twee Ford V8 3.6L motoren van 85pk, 1 om de rechterwielen aan te drijven, de andere om de linkerwielen aan te drijven, elk onafhankelijk van de ander, maar met een gemeenschappelijke versnellingshendel en gasklep; het voertuig zou ook op één motor kunnen rijden.<ref name="facts" /> 
'''Alvis''' bouwde ook in 1938 de ''Alvis Dingo'', een [[prototype]] voor een gepantserd licht verkenningswielvoertuig. Na beproevingen werd echter gekozen voor een concurrent: een ontwerp van [[BSA (bedrijf)|BSA]], maar de naam “''Dingo''” werd overgenomen voor de uiteindelijke versie: de ''[[Daimler Scout Car|Daimler Dingo]]'' ([[Daimler (Verenigd Koninkrijk)|Daimler]], een onderdeel van BSA, produceerde de voertuigen). Na de oorlog bouwde Alvis vele pantservoertuigen, zoals de [[Alvis Saladin]] en de Alvis Scorpion-familie.

==Nederland==
In [[Nederland]] werd het voertuig aangeduid als ''Pantserauto Straussler A.C.III''.
De bewapening werd later aangebracht en bestond uit:
* 1 × [[Browning M2]] .50 (12.7 mm) [[machinegeweer]] in de [[Geschutskoepel|toren]]
* 1 × watergekoelde [[Vickers M.18]] (6,5mm versie) als boegmitrailleur links van de chauffeur
Een tweede Vickers werd los meegevoerd.

Elke pantserwagen werd bemand door een [[Europa (werelddeel)|Europese]] [[Sergeant|wachtmeester]] en 3 Europese manschappen. Het eskadron werd geleid door een [[Kapitein (rang)|ritmeester]]. De voertuigcommandant zat in de [[geschutskoepel|toren]] en bediende het machinegeweer. De chauffeur zat voorin, met links naast hem de schutter van het lichte machinegeweer. Achterin zat de “achteruitrijchauffeur”, die tevens de tweede, losse, Vickers bediende. De voertuigen waren niet voorzien van een radio.

===Organisatie===
De voertuigen werden ingedeeld in een nieuw opgericht Eskadron Pau (pau.: ''pantserauto''), een [[cavalerie]] eenheid van het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger|KNIL]]. Het bestond uit 4 pelotons met elk 3 pantservoertuigen, en beschikte daarnaast over een aantal andere voertuigen zoals vrachtwagens en motorfietsen.

Begin 1941 werden 3 [[Bereden wapen|bereden]] KNIL [[eskadron]]s, het pantserwageneskadron en een [[Compagnie (krijgsmacht)|compagnie]] [[Militaire wielrijders|wielrijders]] gereorganiseerd tot vier gemotoriseerde eskadrons (het 1e t/m het 4e eskadron<ref name="matrix">[https://web.archive.org/web/20190822082130/https://www.matrixgames.com/FORUMS/printable.asp?m=1637340&mpage=23 Overview Dutch Armoured Units]. [https://web.archive.org/web/20160901144857/http://www.matrixgames.com/forums/printable.asp?m=1637340 Gearchiveerd] op 1 september 2016.</ref>) met motorfietsen en jeeps. Elk eskadron bestond uit een commandogroep, 2 jeep-[[Peloton (krijgsmacht)|pelotons]], een pantserwagenpeloton en een mitrailleurpeloton.<ref name="lohstein">[https://books.google.nl/books?id=U2dkDwAAQBAJ&pg=PA15&lpg=PA15&dq=ford+gp+knil&source=bl&ots=KlLQYWfZwD&sig=joGoK310OGy16oaiH4hvRuu71wk&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwjP4YfKzM3fAhWJZFAKHSjoBqkQ6AEwDnoECAkQAQ#v=onepage&q=ford%20gp%20knil&f=false Lohstein, M., “Royal Netherlands East Indies Army 1936–42”],Bloomsbury Publishing, p15</ref> De jeep-pelotons waren uitgerust met 11<ref name="jost" />
[[Ford GP]] jeeps en motorfietsen.<ref name="lohstein" /> Het pantserwagenpeloton beschikte over 1 [[M3 Scout Car|M3A1 White Scout Car]]<ref name="lohstein" /> en 3 AC3D Alvis Strausslers.<ref name="lohstein" /><ref name="jost" /> en het mitrailleurpeloton had and 4<ref name="lohstein" /> [[M3 Scout Car|M3A1’s]] met elk een [[Browning M2|12,7mm mitrailleur]] (had 6 M3A1’s moeten zijn, maar er waren niet voldoende<ref name="jost" />) (het 6e Eskadron Cavalerie KNIL werd gemotoriseerd met ‘Overvalwagen’<ref name="Overval">De Overvalwagen was een pantservoertuig in gebruik bij het KNIL die gebouwd was op een vrachtwagenchassis. De meeste op een Chevrolet- en enkele op Ford-chassis. Ze werden in Nederlands-Indië gebouwd door Droogdok Maatschappij te Batavia en de firma Braat in Soerabaja</ref> pantserauto’s en was verspreid over diverse vliegvelden op [[Oost-Java]] en het Eskadron “Lijfwacht” Cavalerie KNIL kreeg alleen M3A1’s. Het 5e Eskadron Cavalerie KNIL bleef [[Bereden wapen|bereden]].<ref>{{en}}[http://www.niehorster.org/016_netherlands/41-12-08/_knil_army.html Mobilized Order of Battle Royal Netherlands East Indies Army 12 December 1941]. [https://web.archive.org/web/20210901113802/http://www.niehorster.org/016_netherlands/41-12-08/_knil_army.html Gearchiveerd] op 1 september 2021.</ref><ref name="matrix" /><ref>Mars-en-Garde, [https://nieuws.tpo.nl/2016/06/11/mans-en-garde-honderd-jaar-tanks/ Honderd jaar tanks]. [https://web.archive.org/web/20200722013053/https://nieuws.tpo.nl/2016/06/11/mans-en-garde-honderd-jaar-tanks/ Gearchiveerd] op 22 juli 2020.</ref>)

===Operationele inzet===
Het 1e Eskadron Cavalerie KNIL ('''''1 Esk''''') maakte deel uit van een grotere strijdmacht waaronder het 2e KNIL [[Infanterie]] [[Regiment]] (met 3 [[bataljon]]s) en gemotoriseerde [[artillerie]]-eenheden. 1 Esk trad op als speerpunt van de aanval om het belangrijke [[Vliegbasis Suryadarma|vliegveld van Kalidjati]] te heroveren. De aanval startte op 3 maart en het 1e peloton (het is niet duidelijk of het AC3D’s of [[M3 Scout Car|M3A1’s]] had) bereikte het vliegveld. De andere eenheden en de rest van 1 Esk konden niet volgden omdat ze werden opgehouden door luchtaanvallen. Een deel van de infanterie raakte in paniek en verschillende voertuigen werden vernietigd of beschadigd, zodat de aanval werd gestopt en de eenheid viel terug op Sadang. Op 4 maart ging 1 Esk samen met de overgebleven eenheden naar [[Bandung|Bandoeng]]. Het personeelsverlies was licht, maar bijna alle voertuigen werden vernietigd of in de steek gelaten<ref name="jost" />

'''''2 Esk''''' werd op 1 maart naar de [[Slag om Java#West-Java Campagne vanaf Eretan Wetan|landing op Eretan Wetan]] gestuurd. Er werd een kort contact gelegd, maar 2 Esk moest terugtrekken omdat de Japanners te sterk waren. De volgende dag werd een nieuwe aanval opgezet met hetzelfde resultaat omdat het ondersteunende infanteriebataljon niet op tijd bij 2 Esk aan kon sluiten. 2 Esk trok zich opnieuw terug. Op 3 maart viel het infanteriebataljon aan terwijl 2 Esk wachtte om de Japanse posities van achteren aan te vallen. Dit kon echter niet worden uitgevoerd omdat de Japanners te sterk waren en een totaal luchtoverwicht hadden. Op 6 maart betrok 2 Esk met alle overgebleven Nederlandse troepen uit [[West-Java|West-]] en [[Midden-Java]] een verdedigende opstelling voor [[Bandung|Bandoeng]] in afwachting van het laatste gevecht. Door de capitulatie op 9 maart kwam dit gevecht er niet. De verliezen van 2 Esk zijn onbekend.<ref name="jost" />

'''''3 Esk''''' (met 3 AC3D) voerde van 1 t/m 9 maart 1942 een reeks van vertragende acties uit van [[Kragan (Kragan)|Kragan]] in zuidoostelijke richting tot [[Malang (stad)|Malang]]. Het was de eerste eenheid die de [[Japanner]]s op 1 maart 1942 bij hun landing in [[Kragan (Kragan)|Kragan]] op [[Oost-Java]] ontmoette. Bij de vertragende acties werden meestal [[Brug (bouwwerk)|bruggen]] verwoest. 3 Esk-verloor tijdens de gevechten 6 man, 6 jeeps en 2 pantserwagens (welk type is niet bekend).<ref name="jost" />

'''''4 Esk''''' en '''''LW Esk''''' (het Lijfwacht Eskadron dat geen Alvis-Strausslers had) voerden samen van 1 t/m 9 maart 1942 een reeks van vertragende acties uit van [[Kragan (Kragan)|Kragan]] in zuidwestelijke richting via [[Surakarta (stad)|Soerakarta]] en [[Cilacap (plaats)|Tjilatjap]] tot [[Banjar (Java)|Banjar]]. Verliezen zijn onbekend.<ref name="jost" />

===Na de oorlog===
Volgens Japanse bronnen werden er door de Japanners 9 AC3D’s buitgemaakt na de gevechten, waarvan er 6 nog bruikbaar waren. Er zijn geen aanwijzingen dat ze zoals bv een aantal [[Vickers Light Tank#Nederland|VCL M1936 lichte tank]] en Marmon-Herrington pantserwagens na de bevrijding door de Indonesische Nationalisten gebruikt zijn.<ref name="jost" />

==Zie ook==
* [[Vickers Light Tank#Nederland|Vickers Carden Loyd M1936 lichte tank]]
* [[Marmon-Herrington pantserwagen|Zuidafrikaanse pantserauto]]
* [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]]

{{Appendix|1=Bronnen|2=
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Alvis Car and Engineering Company# Alvis military vehicles|oldid=867019701|datum=20181103}}
* {{en}}B. T. White, “ AFV Weapons Profile No. 30: Armoured Cars - Marmon, Herrington, Alvis-Staussler, Light Reconnaissance” Profile Publications Ltd. (1972)
* {{en}}[https://dutcheastindies.webs.com/alvis_straussler.html Jost, J., ”Alvis-Straussler Armoured Cars in the Netherlands East Indies”]
* {{en}}Tanks Encyclopedia, [https://www.tanks-encyclopedia.com/ww2/Netherland/ww2_Dutch_Tanks.php WW2 Dutch tanks]
* {{en}}[https://someinterestingfacts.net/straussler-armored-car-ac1-ac2-and-ac3/ Straussler Armored Car AC1, AC2 and AC3]
* {{en}}[http://www.oocities.org/dutcheastindies/KNIL_armour.html Womack, T., “Dutch (KNIL) Armoured Units in the Dutch East Indies, 1941-1942”]
* Militaire Spectator, jaargang 1972, [https://www.militairespectator.nl/sites/default/files/bestanden/uitgaven/1918/1972/1972-0552-01-0197.PDF F. Vos, “Het pantsermaterieel van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger”]
'''Referenties'''
{{References}}
}}
{{Navigatie gevechtsvoertuigen Verenigd Koninkrijk Tweede Wereldoorlog}}
{{Commonscat|Alvis Straussler AC2}}

[[Categorie:Militair voertuig]]
[[Categorie:Brits gevechtsvoertuig in de Tweede Wereldoorlog]]
[[Categorie:Krijgsmacht van Nederland]]
[[Categorie:Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië]]

Alvis-Straussler AC - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd