Colani: 1 versie geïmporteerd

2026-03-15T10:23:34Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Infobox persoon
| naam = Alma Rosé
| afbeelding = Alma Rosé (1906–1944) 1927 © Georg Fayer (1892–1950).jpg
| onderschrift = Alma Rosé in 1927
| volledigenaam =
| geboortenaam = Alma Maria Rosé
| bijnaam =
| geboorteplaats = [[Wenen]]
| geboortedatum = [[3 november]] [[1906]]
| sterfplaats = [[Auschwitz-Birkenau]]
| sterfdatum = [[4 april]] [[1944]]
| nationaliteit = {{AT}}
| land =
| beroep = violiste
| bekendvan = dirigente van het [[meisjesorkest van Auschwitz]]
| religie =
| politiek =
| zieook =
| website =
| handtekening =
| portaal = Tweede Wereldoorlog
}}
[[Bestand:Stolperstein_für_Alma_Rose_(Salzburg-Altstadt).jpg|miniatuur|Een Stolperstein van Alma Rosé, geplaatst in Salzburg]]
[[Bestand:Alma Justine Arnold Rosé Grinzinger Friedhof.jpg|miniatuur|Graf van Justine en Arnold Rosé in het Grinzing Friedhof, met een inscriptie voor Alma Rosé]]
'''Alma Maria Rosé''' ([[Wenen]] ([[Oostenrijk-Hongarije]]), [[3 november]] [[1906]] – [[Auschwitz-Birkenau]], [[4 april]] [[1944]]) was een [[Oostenrijk|Oostenrijkse]] [[Viool|violiste]] van [[Jodendom|joodse]] afkomst, die tien maanden lang het [[meisjesorkest van Auschwitz]] dirigeerde.

== Biografie ==
Rosé werd in 1906 in Wenen geboren, toen onderdeel van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk, als dochter in een muzikaal en welgesteld gezin. Het gezin was van joodse afkomst, maar bekeerd tot het [[Christendom]].<ref>{{Citeer web|url=https://forbiddenmusic.org/2018/01/23/from-crossover-star-to-survivalist-the-unexpected-transformation-of-alma-rose/|titel=From Crossover Star to Survivalist – the unexpected transformation of Alma Rosé|bezochtdatum=2022-03-03|datum=2018-01-23|werk=Forbidden Music|taal=en-US}}</ref> Haar vader [[Arnold Josef Rosé]] (geboren als Arnold Rosenblum) was violist in het [[Rozenkwartet]] en tevens concertmeester van zowel het [[Wiener Philharmoniker|Weens Filharmonisch Orkest]] (van 1881 tot 1938) als de [[Weense Staatsopera]]''',''' en haar moeder Justine was een zuster van de componist [[Gustav Mahler]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.joodsmonument.nl/nl/page/516374/about-alma-maria-van-leeuwen-boomkamp-rose|titel=Over Alma Maria van Leeuwen Boomkamp-Rosé|bezochtdatum=2022-03-02|werk=Joods Monument}}</ref> Rosé was vernoemd naar haar tante, de componiste [[Alma Mahler-Werfel]].<ref name=":2">{{Citeer web|url=https://nl.mahlerfoundation.org/gt-member/alma-maria-rose/|titel=Alma Maria Rose|bezochtdatum=2022-03-02|datum=2020-08-25|werk=Mahler Foundation|archiefdatum=2022-03-02|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220302093506/https://nl.mahlerfoundation.org/gt-member/alma-maria-rose/|dodeurl=ja}}</ref>

In deze muzikale familie was ze voorbestemd om violiste te worden.<ref>{{Citeer web|url=https://www.violinist.com/blog/stein4strings/20176/21200/|titel=Alma Rosé - A Violinist in the Fog of Genocide|bezochtdatum=2022-03-03|datum=2 juni 2017|werk=Violinist.com|taal=en-us}}</ref> Haar vader was een gerespecteerde vioolleraar aan het Weense [[conservatorium]] en leerde haar het instrument bespelen.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.opusklassiek.nl/muziek_algemeen/muziekachterprikkeldraad2.htm|titel=Muziek achter prikkeldraad (2) - Alma Rosé en het vrouwenorkest van Auschwitz|bezochtdatum=2022-03-02|werk=OpusKlassiek}}</ref> Rosé was veertien jaar toen ze voor het eerst in het openbaar optrad, en ze gaf haar eerste grote concert in 1926 op twintigjarige leeftijd in de [[Wiener Musikverein]], onder leiding van haar vader.<ref>{{Citeer web|url=http://www.exilarte.at/persoenlichkeiten/alma_rose/alma_rose_bio.html|titel=Alma Rosé Biographie|bezochtdatum=2022-03-02|werk=Exilarte|taal=de}}</ref>

Op 16 september 1930 trouwde ze in Wenen met de [[Tsjecho-Slowakije|Tsjechische]] [[Váša Příhoda]], op dat moment een van de meest veelbelovende violisten ter wereld. Het koppel ging in [[Praag]] wonen en maakte met succes gezamenlijke concertreizen. Rosé richtte in 1932 het vrouwenorkest ''Die Wiener Walzermädeln'' (De Weense walsmeisjes) op. Het [[muziekensemble]] onderscheidde zich door de kwalitatief zeer goede uitvoering en trad met succes op door heel Europa.<ref>{{Citeer boek|titel=The sound of hope : music as solace, resistance and salvation during the Holocaust and World War II|auteur=Kellie D. Brown|taal=en|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074119|plaats=Jefferson, North Carolina|datum=2020|pagina's=26-27|ISBN=978-1-4766-7056-0}}</ref>

Door grote onderlinge karakterverschillen tussen Rosé en Příhoda bekoelde de liefde en werd het huwelijk in 1935 ontbonden.<ref name=":0" /> In de geschiedschrijving is later gesuggereerd dat de scheiding plaatsvond vanwege de [[rassenwetten van Neurenberg]] die in september van dat jaar in Duitsland werden ingevoerd. Een vrouw van joodse afkomst zou een succesvolle carrière van Příhoda in Duitsland in de weg hebben kunnen staan.<ref>{{Citeer boek|titel=Remembering and imagining the Holocaust : the chain of memory|auteur=C. W. E. Bigsby|taal=en|url=https://www.worldcat.org/oclc/667096382|uitgever=Cambridge University Press|plaats=Cambridge|datum=2006|pagina's=209-210|ISBN=978-0-511-34990-4}}</ref> Echter trouwde hij in 1936 wederom een Joodse vrouw.

=== Tweede Wereldoorlog ===
In maart 1938 vond de [[Anschluss]] plaats en werd Oostenrijk door [[nazi-Duitsland]] [[Annexatie|geannexeerd]]. Vanaf dat moment werden Rosé en haar familie steeds verder beperkt in werken en optreden. Haar vader Arnold raakt al zijn betrekkingen kwijt en de familie kwam financieel aan de grond te zitten. Met financiële hulp van vrienden vluchtte hij in mei 1939 op 75-jarige leeftijd – zonder zijn vrouw Justine, zij was 22 augustus 1938 na een ziekbed overleden – naar [[Londen]]. Alma was enkele maanden daarvoor vooruitgegaan om voorbereidingen te treffen. Aldaar wisten de twee het Rozenkwartet een nieuw leven in te blazen.<ref>{{Citeer boek|titel=Alma Rosé : Vienna to Auschwitz|auteur=Richard Newman|medeauteurs=Karen Kirtley|taal=en|url=https://www.worldcat.org/oclc/41834672|uitgever=Amadeus Press|plaats=Portland, Or.|datum=2000|pagina's=112|ISBN=1-57467-051-4}}</ref> Maar omdat Alma geen vergunning had om als soliste in Engeland te werken, ging ze eind 1939 – toen de [[Aanvang van de Tweede Wereldoorlog|Tweede Wereldoorlog]] reeds was uitgebroken – naar Nederland voor een goedbetaalde opdracht, waarmee ze haar vader in Londen zou kunnen onderhouden.<ref name=":1">{{Citeer web|url=http://www.stolpersteine-salzburg.at/en/places_and_biographies?victim=Ros%C3%A9,Alma|titel=Alma Rosé|bezochtdatum=2022-03-03|werk=Stolpersteine Salzburg|taal=en|archiefdatum=2022-02-15|archiefurl=https://web.archive.org/web/20220215181445/http://www.stolpersteine-salzburg.at/en/places_and_biographies?victim=Ros%C3%A9,Alma|dodeurl=ja}}</ref>

Alma Rosé kwam daar echter vast te zitten na de [[Duitse aanval op Nederland in 1940|Duitse aanval op Nederland]] in mei 1940. Tussen januari 1941 en augustus 1942 gaf Rosé samen met de Hongaarse pianist [[Géza Frid]] illegale huisconcerten. Ze ging een schijnhuwelijk aan met de Nederlandse [[ingenieur]] Constant August van Leeuwen Boomkamp, broer van de bekende [[Lijst van cellisten|cellist]] [[Carel van Leeuwen Boomkamp]], in de veronderstelling dat ze beschermd zou worden door zijn achternaam.<ref>{{Citeer web |url=https://www.lexm.uni-hamburg.de/object/lexm_lexmperson_00001140 |titel=Alma Rosé |bezochtdatum=2022-12-08 |werk=LexM - Universität Hamburg |taal=de}}</ref> Toch kreeg ze in december 1942 een bevel om zich te melden. Rosé probeerde via Frankrijk naar Zwitserland te vluchten, maar werd in [[Dijon]] door de [[Gestapo]] opgepakt en overgebracht naar internerings- en doorgangskamp [[Kamp Drancy|Drancy]], ten noorden van Parijs.<ref name=":1" />

Arnold Rosé bleef achter in Engeland, waar hij op 25 augustus 1946 op 82-jarige leeftijd overleed aan [[hartfalen]].<ref>{{Citeer boek|titel=The sound of hope : music as solace, resistance and salvation during the Holocaust and World War II|auteur=Kellie D. Brown|taal=en|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074119|plaats=Jefferson, North Carolina|datum=2020|pagina's=59|ISBN=978-1-4766-7056-0}}</ref>
=== Auschwitz en het meisjesconcert ===
Na enkele maanden in Drancy werd Rosé in juli 1943 gedeporteerd naar het [[concentratiekamp]] Auschwitz.<ref name=":0" /> Bij aankomst werd ze naar [[blok 10]] gestuurd, de plaats waar medische experimenten werden uitgevoerd. Omdat ze stond ingeschreven onder de naam van haar Nederlandse tweede echtgenoot, wisten nazi-functionarissen niet wie ze was. Toen er echter een verzoek werd gedaan om een violiste voor de verjaardag van een hooggeplaatst persoon, maakte ze zoveel indruk op de bewakers met haar virtuositeit dat ze direct werd overgeplaatst naar Birkenau en daar in augustus 1943 dirigente werd van het het meisjesorkest van Auschwitz, als vervangster van de Poolse muzieklerares [[Zofia Czajkowska]].<ref>{{Citeer web|url=https://holocaustmusic.ort.org/places/camps/death-camps/birkenau/alma-rose/|titel=Alma Rosé|bezochtdatum=2022-03-04|werk=Music and the Holocaust|taal=en-GB}}</ref>

Het orkest – een idee van de beruchte [[Lagerführer|kampbewaakster]] [[Maria Mandl]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.nporadio4.nl/klassiek/artikelen-2/86047cc9-6486-497c-8c44-9dcfad3f3a7d/de-orkesten-van-auschwitz|titel=De orkesten van Auschwitz|bezochtdatum=2022-03-04|werk=NPO Radio 4}}</ref> – speelde marsen wanneer de [[Dwangarbeid|dwangarbeiders]] het kamp verlieten voor hun dagelijkse werk en wanneer ze weer terugkeerden. Ze gaven ook concerten voor de [[Schutzstaffel|SS’ers]] en speelden als treinen met Joden aankwamen, om een goede indruk te wekken. Het orkest bestond voornamelijk uit amateurmusici, met [[accordeon]]isten (waaronder [[Flora Jacobs]] en [[Esther Bejarano]]), een [[Mandoline (instrument)|mandolinespeelster]] en een [[Strijkinstrument|strijkerssectie]] (zo speelde [[Anita Lasker-Wallfisch]] de [[cello]]). De vaardigheden en discipline van Rosé zorgden voor een snelle en dramatische verbetering van de kwaliteit van het orkest.

=== Overlijden ===
Het laatste concert van Rosé was op een besloten SS-feest op 2 april 1944. Vlak daarna werd ze plotseling ziek en kampte ze met hoofd- en buikpijn en hoge koorts. Rosé stierf op 4 april 1944 op 37-jarige leeftijd in het kampziekenhuis in blok 4, waarschijnlijk aan de gevolgen van [[voedselvergiftiging]].<ref name=":0" /><ref name=":2" />

== Nagedachtenis ==
Het lichaam van Rosé is na haar overlijden verbrand in de verbrandingsovens van Auschwitz en ze heeft nooit een graf gekregen. Haar naam is daarom bijgeschreven op het graf van haar ouders op de Weense begraafplaats Grinzing.

In Wenen is er een steeg, de ''Alma-Rosé-Gasse,'' naar haar vernoemd, evenals een park in het district [[Floridsdorf]]. In het museum [[Hauses der Geschichte Österreich]] is in 2019 een ''Alma Rosé Plateau'' gemaakt, een [[Installatie (kunstwerk)|installatie]] bestaand uit zestig lessenaars, die elk gegroepeerd zijn in de vorm van een boog, die doet denken aan een orkestformatie.<ref>{{Citeer web|url=https://www.bwm.at/de/projects/alma-rose-haus-der-geschichte-oesterreich/|titel=Alma Rosé Plateau|bezochtdatum=2022-03-04|datum=2022-02-15|werk=BWM Architekten|taal=de}}</ref> Op 17 augustus 2020 werd in [[Salzburg (stad)|Salzburg]] een [[Stolpersteine|Stolperstein]] voor Alma Rosé voor het [[Huis voor Mozart]] gelegd, een gebouw van de [[Salzburger Festspiele]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.tracesofwar.nl/sights/139567/Stolpersteine-Max-Reinhardt-Platz.htm|titel=Stolpersteine Max-Reinhardt Platz - Salzburg|bezochtdatum=2022-03-04|werk=TracesOfWar.nl|taal=en}}</ref>

De geschiedenis van Alma Rosé en haar rol binnen het meisjesorkest van Auschwitz is in verschillende boeken beschreven, waaronder ''Alma Rosé – Vienna to Auschwitz'', geschreven door [[Richard Newman]] en [[Karen Kirtley]].

{{appendix}}
{{Commonscat}}
{{bibliografische informatie}}

{{DEFAULTSORT:Rosé, Alma}}
[[Categorie:Omgekomen in concentratiekamp Auschwitz]]
[[Categorie:Oostenrijks Holocaustslachtoffer]]
[[Categorie:Oostenrijks violist]]

Alma Rosé - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd