Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

2024-11-17T06:13:05Z

Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"

Nieuwe pagina

'''Alea iacta est''' is een [[Latijn]]se [[gezegde (zegswijze)|zegswijze]] en wordt meestal vertaald als ''de teerling is geworpen'', dat wil zeggen ''de [[dobbelsteen]] is geworpen.

Wedt men over de uitkomst van een worp met een dobbelsteen, dan kan men vlak voor de worp nog van de weddenschap afzien of de inzet veranderen, maar als de dobbelsteen eenmaal geworpen is, is er geen weg meer terug.
De zegswijze wordt gebruikt in de betekenis dat bepaalde gebeurtenissen onherroepelijk in gang zijn gezet, en dat iets onvermijdelijk zal gebeuren.

== Achtergrond ==
[[Bestand:LocationRubicon.png|thumb|De locatie van de [[Rubicon (Italiaanse rivier)|Rubicon]]]]
In de Romeinse wet was vastgelegd dat een generaal met een staand leger de [[Rubicon (Italiaanse rivier)|Rubicon]] niet zomaar zuidwaarts mocht oversteken, omdat dit te bedreigend zou zijn voor Rome en de door de Senaat vertegenwoordigde hoogste politieke macht. Toen [[Julius Caesar]] met zijn [[legioen]]en in [[49 v.Chr.]] dat toch deed na de verovering van [[Gallië]], was als gevolg daarvan de breuk met de [[Senaat (Rome)|Senaat]] een onomkeerbaar feit, wat uitmondde in een [[staatsgreep]]. Caesar heeft de uitdrukking naar verluidt ontleend aan [[Menander (toneelschrijver)|Menander]], zijn favoriete [[Griekse oudheid|Griekse]] komedieschrijver

===Suetonius===
Dit spreekwoord wordt in zijn bekendste vorm voor het eerst door de biograaf [[Gaius Suetonius Tranquillus|Suetonius]] vermeld: op 10 januari 49 v.Chr. bereikte Julius Caesar met zijn leger de [[Rubicon (Italiaanse rivier)|Rubicon]], de rivier die de grens vormde tussen Gallia Cisalpina en de gedemilitariseerde zone Italia, die geen enkele Romeinse veldheer met zijn troepen mocht betreden. Daarop zei Caesar:
{{Citaat|1=''Etiam nunc regredi possumus; quod si ponticulum transierimus, omnia armis agenda erunt.'' Nu kunnen we nog terug; zijn we dit bruggetje eenmaal over, dan zal verder alles met de wapens beslecht moeten worden.|2=Suetonius, ''Divus Iulius'' 31.}}
Terwijl hij nog in dubio stond, verscheen een buitengewoon grote en mooie man die zittend fluit speelde. Soldaten, onder wie trompetters, en herders stroomden toe om naar het fluitspel te luisteren. De man ontrukte een soldaat een trompet, sprong naar de rivier, gaf een harde stoot op de trompet als aanvalsteken en stak over naar de andere oever. Daarop zei Caesar:
{{Citaat|1=''Eatur quo deorum ostenta et inimicorum iniquitas vocat. Iacta alea est'' Laat ons gaan waarheen de tekens der goden en de kwaadwilligheid van onze vijanden ons roepen. De teerling is geworpen.|2=Suetonius, ''Divus Iulius'' 32f.}}

Andere bronnen zijn overigens van mening dat de woorden “Iacta alea est” niet door Julius Caesar zijn uitgesproken.<ref>Spiegel Historiael (24) (1989), 4, p. 173-177 - Pieter Steinz: ''Iacta alea est? : uitgesproken onzin rond een onuitgesproken zin''</ref> 'De teerling is geworpen' slaat namelijk op het feit dat dit een belangrijke stap is in Caesars leven. Het is echter helemaal niet zo belangrijk als vele gebeurtenissen na en voor dit betreffende moment. Volgens geschiedschrijvers is “Iacta alea est” verzonnen bij de persoon van Caesar, een daadkrachtige, romantische man.

Overigens komt het citaat ook voor als ''Alea iacta sit''<ref>Dit is een verandering van [[Desiderius Erasmus|Erasmus]] aan de tekst van [[Suetonius]] ({{Aut|F.E. Brenk}}, ''An Imperial Heritage: The Religious Spirit of Plutarch of Chaironeia'', in ''[[Aufstieg und Niedergang der römischen Welt|ANRW]]'' II 36.1 (1987), p. [http://books.google.com/books?id=Q0SynnxdVlYC&pg=PA326&dq=%22iacta+alea+sit%22&hl=nl&sig=V_pQHzLUlSapAhga69FzbSK2_-c 326 (voetnoot 151)].).</ref> (''de teerling zij geworpen'').

===Plutarchus===
[[Plutarchus]] schrijft dat deze woorden oorspronkelijk in het Grieks uitgesproken werden:

{{Citaat|1={{Polytonic|Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, « Ἀνερρίφθω κύβος », διεβίβαζε τὸν στρατόν.}} Hij [Caesar] verklaarde in het Grieks met luide stem aan de aanwezigen «De teerling is geworpen» en leidde het leger naar de overkant.|2=Plutarchus, ''Pompeius'' 60.2.}}

===Menander===
Volgens [[Athenaeus van Naucratis]] was deze zin afkomstig uit [[Menander (toneelschrijver)|Menander]]:
{{Citaat|1=
Α. […] {{Polytonic|οὐ γαμεῖς, ἂν νοῦν ἔχῃς, τοῦτον καταλείπων τὸν βίον. Γεγάμηκα γὰρ καὐτος · διὰ τοῦτό σοι παραινῶ μὴ γαμεῖν.}}
Β. {{Polytonic|Δεδογμένον τὸ πρᾶγμ' · ἀνερρίφθω κύβος}}
 A. […] trouw niet, indien je verstand hebt, dit leven vergooiend. Ikzelf was immers getrouwd: daarom raad ik jou aan niet te trouwen.
B. Wachten we de zaak af: de dobbelsteen moet omhoog gegooid zijn.|2=Menander, ''Arrephoros'' of ''Auletris'' geciteerd in Athenaeus van Naucratis, ''[[Deipnosophistae]]'' XIII 8.}}

==Noten==
{{References|85%}}

==Referentie==
* {{Aut|[[Frederik August Stoett|F.A. Stoett]]}}, ''Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden'', I, Zutphen, 19234, p. [https://www.dbnl.org/tekst/stoe002nede01_01/stoe002nede01_01_2345.htm 350].

[[Categorie:Latijns spreekwoord]]

Alea iacta est - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".PNG" door ".png"