Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"

2024-11-23T16:50:33Z

Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Mauritius 23.08.2009 11-42-31.jpg|thumb|260px|Het eiland Mauritius]]
[[Bestand:Mauritius 23.08.2009 10-41-42.jpg|thumb|260px|De kust]]
[[Bestand:Mauritius 23.08.2009 13-21-20.jpg|thumb|260px|Landschap met aanbouw van suikerriet?]]
[[Bestand:Deer Heard.jpg|thumb|260px|Kudde herten, de Cervus timorensis]]

'''Adriaan van der Stel''' of '''Adriaen van der Stel''' (Dordrecht ? - [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]], 25 mei 1646) was in dienst van de [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] en tussen 1639 en 1645 gouverneur van het eiland [[Mauritius (land)|Mauritius]]. Het vulkanische eiland in de Indische Oceaan was een belangrijke pleisterplaats voor de VOC-schepen, waar vers water en levensmiddelen konden worden ingenomen.

In 1638 besloot de VOC het eiland te koloniseren en een gouverneur op het eiland te plaatsen om te voorkomen dat de Engelsen of de Fransen het eiland zouden bezetten.<ref name="Gearchiveerd">http://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/mauritius.html. [https://web.archive.org/web/20210811220523/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/mauritius.html Gearchiveerd] op 11 augustus 2021.</ref> Cornelius Gooyer liet binnen enkele maanden een fort opwerpen met een bezetting van 24 man. Hij liet zich na een jaar overplaatsen en is opgevolgd door Adriaan van der Stel.

Van der Stel was op 24 maart 1639 in Batavia getrouwd met Maria Lievens, een halfbloed van Maleise afkomst.<ref>[http://www.elseviermaandschrift.nl/EGM/1905/01/19050101/EGM-19050101-0256/EGM-19050101-0256.pdf Elsevier Maandschrift]. [https://web.archive.org/web/20151006170752/http://www.elseviermaandschrift.nl/EGM/1905/01/19050101/EGM-19050101-0256/EGM-19050101-0256.pdf Gearchiveerd] op 6 oktober 2015.</ref> Er zijn ook bronnen die beweren dat zijn vrouw afkomstig was uit [[Goa (stad)|Goa]] en afstamde van een bevrijde slavin.<ref>http://www.jessehaye.com/angela_van_bengale.htm. [https://web.archive.org/web/20190911094607/http://www.jessehaye.com:80/angela_van_bengale.htm Gearchiveerd] op 11 september 2019.</ref> Hij kwam op 8 november 1639 met het schip ''de Kappel'' aan bij de [[Vieux Grand Port|Haven van Warwijck]]. Onderweg was zijn zoon [[Simon van der Stel]] geboren.

In zijn eerste jaar liet hij het Fort Frederik Hendrik aanpassen en bewapenen met 14 kanonnen. De [[ruïne]] van het fort is nog een duidelijk teken van de Nederlandse aanwezigheid op het eiland. Van der Stel breidde het garnizoen uit met 80 man, deels invaliden afkomstig van de [[Soenda-eilanden]].<ref>[http://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/mauritius.html Mauritius], De VOCsite (bezocht op 8 november). [https://web.archive.org/web/20210811220523/https://www.vocsite.nl/geschiedenis/handelsposten/mauritius.html Gearchiveerd] op 11 augustus 2021.</ref>

In 1641 zou hij opdracht hebben gekregen al het ebbenhout te exporteren. In verband daarmee of met de aanplant van groente en fruit liet Van der Stel in [[1642]] 105 slaven van [[Madagaskar]] aanrukken om te proberen het tekort aan arbeidskracht op het eiland op te lossen.<ref>Barbara Valentine, [https://web.archive.org/web/20070928140634/http://www.nrf.ac.za/SADA/CodebookPDF/S0102.pdf The Dark Soul of the People. Slaves in Mauritius, 2000], South African Data Archive, 2001 (bezocht op 8 november)</ref> De helft van de slaven vluchtte binnen een week het binnenland in.
Van der Stel had meer succes met het importeren van herten, ''[[Cervus timorensis]]'', en de aanplant suikerriet, nog steeds het belangrijkste handelsgewas op het eiland.<ref>[http://books.google.nl/books?id=spfmSNAzY38C&pg=PA60&lpg=PA60&dq=%22Adriaan+van+der+Stel%22+Mauritius&source=bl&ots=uOezY8hpDi&sig=GuqVQ7kazMV-qreDCUah1Q3iSig&hl=nl&ei=Mf2wTPzeL4vsOdqaieAF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CDsQ6AEwBw#v=onepage&q=%22Adriaan%20van%20der%20Stel%22%20Mauritius&f=false Mauritius Door Martine Maurel]{{Dode link|datum=oktober 2018 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>

In oktober 1643 kreeg hij vanuit Batavia bezoek van [[Abel Tasman]] met een onbekende lading. Daar zou de bemanning goed te eten en drinken moeten krijgen (maximaal 16 dagen) en verder zou de twee schepen voldoende water, brandhout en levensmiddelen aan boord moeten nemen voor een heel lange reis. In Mauritius bleken er diverse gebreken aan de schepen te bestaan zodat het verblijf langer duurde dan gepland. Van de gouverneur kreeg Tasman (Portugese) zeekaarten mee, die met een gunstige wind oostwaarts moest varen om te proberen het geheimzinnige [[Zuidland]] te ontdekken.<ref>https://web.archive.org/web/20101111012222/http://www.abeltasman.org/reizen.html</ref>

Van der Stel had als opdracht op Mauritius de [[landbouw]] te ontwikkelen, maar kreeg vooral te kampen met ratten, droogte etc.<ref name="Gearchiveerd"/> De bezetting van het eiland zou het jaar 1644 hebben overleefd door te vissen en te jagen.<ref>https://web.archive.org/web/20100909012342/http://www.mauritiushotels.org.uk/history-mauritius</ref>

Van der Stel werd overgeplaatst naar [[Ceylon (VOC-gebied)|Ceylon]]. Daar werd hij commandant van een klein legertje. Hij is onthoofd bij een schermutseling met de troepen van de beledigde [[Raja Singha II|Rajasinha II van Kandy]]. Zijn hoofd werd in een zijden doek opgezonden.<ref>Geschiedenis der Nederlanders buiten Europa: of Verhaal van de ..., Deel 2
Door Nicolaas Godfried Kampen [http://books.google.nl/books?id=lKcBAAAAYAAJ&pg=PA6&lpg=PA6&dq=%22Adriaan+van+der+Stel%22+Ceylon&source=bl&ots=dDXqyodpL_&sig=_Mnj899KBWYxmw00ZDaZph_Nl8Q&hl=nl&ei=qwexTJzhDsbtOer6uYIG&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CCcQ6AEwBA#v=onepage&q=%22Adriaan%20van%20der%20Stel%22%20Ceylon&f=false Geschiedenis der Nederlanders buiten ... - Google Boeken]</ref>

Zijn zoon [[Simon van der Stel]] zou naam maken als commandeur en gouverneur van de [[Kaapkolonie]] op [[Kaap de Goede Hoop]], evenals zijn kleinzoon [[Willem Adriaan van der Stel]].

Van der Stel is op [[Nederlands Mauritius]] opgevolgd door [[Jacob van der Meersch]], die zich concentreerde op de export van [[ebbenhout]].

{{Appendix}}

{{DEFAULTSORT:Stel, Adriaan}}
[[Categorie:VOC-bestuurder]]
[[Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 17e eeuw]]
[[Categorie:Zuid-Afrikaans persoon in de 17e eeuw]]
[[Categorie:Gouverneur van Nederlands-Mauritius]]
[[Categorie:Vermoord Nederlands politicus]]

Adriaan van der Stel - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17e"

Colani: Tekst vervangen - "17e" door "17^e"