Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-03-29T16:13:55Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

De '''adjudantenkwestie''' betreft een kwestie rond de bevordering van militairen die niet in actieve dienst waren, bekend geworden tijdens het regentschap van koningin [[Emma van Waldeck-Pyrmont|Emma]].

== Geschiedenis ==
Officieren hadden (en hebben) op grond van anciënniteit recht op een bevordering. Dit recht ging echter niet op voor officieren die niet in actieve dienst waren. Tijdens het regentschap van koningin Emma gold dit officieren die lid waren geworden van een van de kamers van de [[Staten-Generaal van de Nederlanden|Staten-Generaal]] dan wel als lid van het militaire huis van de koning(in) fungeerden.

In 1894 had jhr. [[Sebastiaan Mattheus Sigismund de Ranitz (1846-1916)|S.M.S. de Ranitz]] (1846-1916), adjudant en secretaris van de koningin-regentes, volgens zijn anciënniteit recht op een bevordering van kapitein tot majoor. Emma had hierover op 25 mei 1894 een gesprek met de minister van Oorlog, [[Clemens Diederik Hendrik Schneider|C.D.H. Schneider]] (1837-1925). Vervolgens liet Schneider aan Emma weten dat De Ranitz voor bevordering in aanmerking zou komen als hij eerst twee maanden in actieve dienst gediend zou hebben. Emma ging hier niet mee akkoord en overwoog om bij de Raad van State advies te vragen, maar er werd haar te verstaan gegeven dat dat advies geen gevolgen zou hebben. Daarop diende De Ranitz zijn ontslag in met het oog op afkeuring en verkrijging van pensioen; dat werd hem op 11 juli 1894 verleend. Hij werd als adjudant eveneens ontslagen en in dienst genomen als particulier secretaris van Emma.

In diezelfde maand liet de minister aan Emma weten of de adjudant ritmeester [[Ernest Frederik Christiaan Hendrik Joan van Tuyll van Serooskerken|E.F.C.H.J. baron van Tuyll van Serooskerken]] (1850-1916) enige tijd actief dienst kon doen alvorens te worden bevorderd. Emma liet daarop de minister weten dat hiervan geen sprake kon zijn zolang de wijziging van de 'Wet op de bevordering' (in feite: wet tot wijziging van de Wet van 28 augustus 1851, over zulke bevorderingen) zou zijn behandeld. Dat wetsontwerp stelde voor dat onder anderen adjudanten eerst een tot twee jaar (afhankelijk van de officiersrang) actieve dienst moesten vervullen alvorens te kunnen worden bevorderd. Dit wetsontwerp ontving geen steun in de [[Tweede Kamer]] en werd uiteindelijk in juni 1895 door de regering ingetrokken.

De discussie laaide weer op toen kapitein H. Seret, lid van de Tweede Kamer, in 1895 niet voor bevordering in aanmerking kwam, terwijl juist daarvoor de op non-activiteit gestelde [[Jan Elias Nicolaas Schimmelpenninck van der Oye|J.E.N. baron Schimmelpenninck van der Oye]] (1836-1914) als [[Eerste Kamer]]-lid was bevorderd tot generaal-majoor. Emma vond dit onrechtvaardig en wenste daarop dat ook Seret zou worden bevorderd, hetgeen de minister van Oorlog, nog steeds Schneider, niet wenste. Na veel heen-en-weergeschrijf was Schneider bereid gebleken indien aan de wens van Emma moest worden toegegeven inzake Seret, hij als minister zijn ontslag bij haar zou indienen. Na tussenkomst van de minister-president jhr. [[Joan Röell|J. Röell]] (1844-1914) bij Emma, die aangaf dat als zij niet zou toegeven het voltallige kabinet zijn ontslag zou indienen, zwichtte Emma en Seret werd niet bevorderd.

Hiermee leek de 'adjudantenkwestie' ten einde, maar dat was zij niet. Nog bij de kabinetsformatie in 1897 wensten Emma en de aankomende premier [[Nicolaas Pierson (politicus)|N. Pierson]] (1839-1909) deze kwestie geregeld te zien. Na het effectief aantreden van koningin Wilhelmina kreeg Emma's 'adjudantenkwestie' vooralsnog een einde.

{{Appendix|2=
*Marcel E. Verburg, ''Koningin Emma. Regentes van het koninkrijk''. Baarn, 1989, p. 151-178.
*Irène Diependaal, ''Emma. Hoedster van Wilhelmina's erfenis''. 2013, p. 193-201.
}}

{{DEFAULTSORT:adj}}
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland in de 19e eeuw]]
[[Categorie:Militaire geschiedenis van Nederland]]

Adjudantenkwestie - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd