Colani op 23 sep 2024 om 08:43

2024-09-23T08:43:37Z

Nieuwe pagina

{{Infobox heerser
| naam = Adelheid van Vianden
| afbeelding = Otto, Count of Nassau and his Wife Adelheid van Vianen MET 1T E6B15R3.jpg
| onderschrift = Adelheid van Vianden en Otto II van Nassau-Siegen, ontwerptekening voor het wandtapijt door Bernard van Orley ca. 1530
| functie = [[Bestand:Nassau wapen.svg|10px]] [[Regent (bestuurder)|Regentes]] van [[Nassau-Siegen]]
| regeerperiode = [[1350]]/[[1351|51]]–[[1362]]
| inauguratie-naam =
| inauguratie =
| mederegent-naam =
| mederegent =
| voorganger = n.v.t.
| opvolger = n.v.t.
| rang =
| veldslagen-naam =
| veldslagen =
| huis-naam =
| huis = [[Graafschap Sponheim|Huis Spanheim]]
| vader = [[Filips II van Vianden]]
| moeder = [[Adelheid van Arnsberg]]
| geboren = ?
| geboren_in =
| gestorven = [[30 september]] [[1376]]
| gestorven_in =
| begraven = ?
| partner = [[Otto II van Nassau-Siegen]]
| religie = [[Rooms-Katholieke Kerk|Katholiek]]
| handtekening =
| heraldiek = Blason de Vianden.svg
| heraldiek-uitleg = Wapen van de graven van Vianden
| website =
| portaal =
}}

'''Adelheid van Vianden''' († [[30 september]] [[1376]]<ref name="cawleylux">Cawley (Luxembourg).</ref><ref name="cawley">Cawley (Nassau).</ref><ref name="schwennicke">Schwennicke (1978).</ref><ref name="dek">Dek (1970).</ref><ref name="venne">Van de Venne & Stols (1937).</ref>), Duits: ''Adelheid Gräfin von Vianden'', was een [[Graaf (titel)|gravin]] uit het [[Graafschap Sponheim|Huis Spanheim]] en door huwelijk gravin van [[Nassau-Siegen]]. Ze was [[Regent (bestuurder)|regentes]] van het graafschap Nassau-Siegen voor haar zoons.

== Biografie ==
[[Bestand:Siegen Schloss - 20.3.2011 - panoramio (1).jpg|miniatuur|links|Slot Siegen]]
[[Bestand:SI Ginsburg Totale 3.jpg|miniatuur|links|De Burcht Ginsburg]]
[[Bestand:Modell von BurgTringenstein - geo.hlipp.de - 36640.jpg|miniatuur|links|Model van de Burcht Tringenstein]]
Adelheid was een dochter van graaf [[Filips II van Vianden]] en [[Adelheid van Arnsberg]],<ref name="cawleylux" /><ref name="cawley" /> dochter van [[Lodewijk van Arnsberg]] en [[Petronella van Gulik]].<ref name="cawleylux" /> Ze huwde (contract 23 december 1331<ref name="cawleylux" /><ref name="cawley" /><ref name="dek" />) met graaf [[Otto II van Nassau-Siegen]] (ca. 1305<ref name="cawley" /><ref name="dek" /><ref name="vorsterman">Vorsterman van Oyen (1882).</ref> – (gesneuveld) december 1350/januari 1351<ref name="cawley" /><ref name="schwennicke" /><ref name="dek" /><ref name="venne" /><ref name="vorsterman" />).

Otto volgde in augustus 1343 zijn vader op in [[Siegen]], [[Dillenburg (stad)|Dillenburg]], [[Löhnberg]] en de [[Herborn (Hessen)|Herborner Mark]]. Het jaar daarna verkocht Otto de burcht en heerlijkheid Löhnberg aan [[paltsgraaf]] [[Ruprecht I van de Palts|Ruprecht I]] en graaf [[Gerlach I van Nassau]].<ref name="huberty">Huberty, et al. (1981).</ref> Op 20 september van datzelfde jaar kreeg hij van [[keizer]] [[Keizer Lodewijk de Beier|Lodewijk ‘de Beier’]] [[stadsrechten]] voor Dillenburg.<ref>Becker (1983), p. 22.</ref>

Op 14 augustus 1343 kwamen ‘''Alf graue van der Mark unde Margret sin … husfrouwe''’ met ‘''Otten grauen van Nassauwe und frouwen Aleyde''’ in een [[oorkonde]] overeen dat ‘''eine dochter van unseren dochteren''’ zou huwen met ‘''einem sone van soenen … Otten grauen van Nassauwe und frouwen Alheyd vorgenant''’.<ref name="cawleylux" /><ref name="cawley" />

Otto geldt niet als een goed regent. Zijn korte regering was een aaneenschakeling van vetes waarbij het land verwoest werd. Om zijn uitgaven te bestrijden werd hij gedwongen veelvuldig bezittingen te [[verpanden]].<ref>Ausfeld (1887).</ref> Zo was hij genoodzaakt om de Nassause helft van Siegen te verkopen aan de [[aartsbisschop]] van [[Keurvorstendom Keulen|Keulen]] en verloor hij alles dat Nassau had verworven van het Wildenburgse bezit aan het [[graafschap Sayn]]. En in 1349 moest hij het [[kerspel]] [[Haiger]] en de helft van de [[Ginsburg|Burcht Ginsburg]] verpanden aan de [[heren von Haiger]] en de aartsbisschop van Keulen.<ref name="luck">Lück (1981), p. 22.</ref> Eind 1350 of begin 1351 trok Otto, met hulp van zijn neven [[Johan van Nassau-Hadamar|Johan]] en [[Emico II van Nassau-Hadamar]], ten strijde tegen de broers [[Godfried van Walderdorff|Godfried]] en [[Wilderik III van Walderdorff]], waarbij Otto zijn leven verloor.<ref name="luck" /><ref name="becker">Becker (1983), p. 12.</ref><ref>Wagner (1863), p. 11.</ref>

Omdat de kinderen nog minderjarig waren, nam Adelheid het regentschap over het graafschap op zich.<ref name="vorsterman" /><ref name="luck" /><ref name="becker" /> Ze liet in 1350/51 de [[Burcht Tringenstein]] bouwen als tegenmaatregel tegen de nieuwe [[Landgraafschap Hessen|Hessische]] [[Burcht Neu-Dernbach]].<ref>[https://denkxweb.denkmalpflege-hessen.de/133192/ Burg Tringenstein] in: [https://denkxweb.denkmalpflege-hessen.de/ Kulturdenkmäler in Hessen]. [https://web.archive.org/web/20211029115902/https://denkxweb.denkmalpflege-hessen.de/ Gearchiveerd] op 29 oktober 2021.</ref> Ze had de burcht op [[Allodium|allodiaal bezit]] van de [[heren von Bicken]] gebouwd en liet zich in 1352 de eigendomsrechten op de ‘Murstein’ genoemde burchtberg bevestigen.<ref>[https://www.ebidat.de/cgi-bin/ebidat.pl?id=2391 Tringenstein] in: [https://www.ebidat.de/ebidat.html EBIDAT – Die Burgendatenbank]. [https://web.archive.org/web/20211210201415/https://www.ebidat.de/cgi-bin/ebidat.pl?id=2391 Gearchiveerd] op 10 december 2021.</ref>

Adelheid geldt als een goede regentes. In het onderontwikkelde graafschap Nassau, waar de [[adel]] dacht de vrije hand te hebben, hield ze de teugels strak. Ze moest weliswaar land verpanden om de schulden van haar echtgenoot te delgen, en al ging het beëindigen van de talrijke vetes van haar echtgenoot niet zonder offers, deze overeenkomsten brachten haar de rust voor een ongestoorde wederopbouw. Reeds in 1352 slaagde ze erin om voor ''‘zwey dusent alte schyldgulden’'' de voormalige Nassause helft van Siegen terug te kopen van Keulen. In 1356 zag Adelheid zich genoodzaakt om gedurende de minderjarigheid van haar zoon met [[Landgraaf (titel)|landgraaf]] [[Hendrik II van Hessen|Hendrik II ʻde IJzerenʼ van Hessen]] een beschermingsverbond te sluiten en daarvoor alle Nassause burchten voor de landgraaf open te stellen. Daarentegen kon ze in 1357 de verpanding van het kerspel Haiger en de helft van de Burcht Ginsburg weer ongedaan maken.<ref name="luck" /> Daarmee werd de strijd met de heren von Haiger om de suprematie in de Haigener Mark in het voordeel van de Nassaus beslist. De heren von Haiger werden [[leenman]]nen van de Nassaus.<ref>Becker (1983), p. 14.</ref> In 1362 droeg ze het bewind over aan haar oudste zoon.<ref name="vorsterman" />

Adelheid overleed op 30 september 1376. Het is onbekend waar ze begraven werd.<ref group="noot">Dek (1970) vermeldt dat ze werd begraven in Dillenburg, maar dat is onwaarschijnlijk omdat Dillenburg pas in 1491 een eigen parochiekerk kreeg. Voor 1491 behoorde Dillenburg tot de parochie Feldbach.</ref>

De kleinzoons van Adelheid, [[Adolf I van Nassau-Siegen|Adolf I]], [[Johan II van Nassau-Siegen|Johan II ‘met de Helm’]], [[Engelbrecht I van Nassau-Siegen|Engelbrecht I]] en [[Johan III van Nassau-Siegen|Johan III ‘de Jongere’]], erfden in 1417 – toen [[Elisabeth van Sponheim-Kreuznach]], gravin van Vianden, zonder nakomelingen overleed – het [[graafschap Vianden]] en de [[Heerlijkheid (bestuursvorm)|heerlijkheden]] [[Sankt Vith]], [[Bütgenbach]], [[Dasburg]] en [[Grimbergen]].<ref name="huberty" /> De [[koning der Nederlanden]] voert nog altijd de titels graaf van Vianden, heer van Sankt-Vith, Bütgenbach en Dasburg.

Het [[Wapen (heraldiek)|wapen]] van het graafschap Vianden werd het [[keurmerk]] van het [[Staal (legering)|staal]] uit Siegen, dat generaties lang door de smeden als [[handelsmerk]] in het staal gehamerd werd, en met dat staal de wereld overging.<ref>Lück (1981), p. 23.</ref>{{Clearleft}}

== Kinderen ==
Uit het huwelijk van Adelheid en Otto werden de volgende kinderen geboren:<ref name="cawley" /><ref name="schwennicke" /><ref name="dek" /><ref name="venne" /><ref name="vorsterman" />
# [[Adelheid van Nassau-Siegen|Adelheid]], was [[Zuster (religie)|non]] in [[Klooster Keppel]] te [[Hilchenbach]] 1376, en [[Abt (abdij)|abdis]] 1378-1381.
# [[Johan I van Nassau-Siegen|Johan I]] (ca. 1339 – Herborn, 4 september 1416), volgde zijn vader op.
# [[Hendrik van Nassau-Siegen (-1402)|Hendrik ‘de Houwdegen’]] († [[Kassel (Duitsland)|Kassel]], 5 september 1402), was [[domheer]] te [[Keulen (stad)|Keulen]] 1356.
# [[Otto van Nassau-Siegen|Otto]] († 1384), was [[Seculiere kanunnik|kanunnik]] en [[Provoost (persoon)|provoost]] van de [[Sint Maurits (Mainz)|Sint Maurits]] te [[Mainz]] 1357 en domheer te Keulen en te Mainz 1380.

== Voorouders ==
{| class="wikitable" style="background:#FFFFFF; font-size:85%; text-align:center"
|- bgcolor="#E0E0E0"
!colspan="9"|Voorouders van Adelheid van Vianden
|-
|'''Betovergrootouders'''
|colspan="1"|[[Hendrik I van Vianden]] (?–1252) ⚭ vóór 1217 [[Margaretha van Namen|Margaretha van Courtenay]] (1194/98–1258) 
|colspan="1"|[[Godfried van Perwez]] (?–1257) ⚭ 1237 [[Alix van Grimbergen]] (?–1247) 
|colspan="1"|[[Arnulf IV van Oudenaarde|Arnoud IV van Oudenaarde]] (?–1242) ⚭ [[Alix van Rozoy]] (?–1265) 
|colspan="1"|[[Anseau II van Crecques]] (?–?) ⚭ [[Beatrix van Guines]] (?–?) 
|colspan="1"|[[Godfried II van Arnsberg]] (?–1236) ⚭ vóór 1198 Elisabeth (?–1217/23) 
|colspan="1"|[[Hendrik van Blieskastel]] (?–1237) ⚭ vóór 1225 [[Agnes van Sayn]] (?–1259) 
|colspan="1"|[[Willem III van Gulik (graaf)|Willem III van Gulik]] (?–1218) ⚭ [[Mathilde van Limburg]] (?–1234) 
|colspan="1"|[[Gerard III van Gelre|Gerhard III van Gelre en Zutphen]] (ca. 1185–1229) ⚭ 1206 [[Margaretha van Brabant (-1231)|Margaretha van Brabant]] (?–1231) 
|-
|'''Overgrootouders'''
|colspan="2"|[[Filips I van Vianden]] (?–1273) ⚭ vóór 1262 [[Maria van Perwez]] (?–1289) 
|colspan="2"|[[Jan van Oudenaarde]] (?–1293/94) ⚭ [[Mathilde van Crecques]] (?–na 1296) 
|colspan="2"|[[Godfried III van Arnsberg]] (?–1282) ⚭ vóór 1238 [[Adelheid van Blieskastel]] (?–vóór 1272) 
|colspan="2"|[[Willem IV van Gulik]] (?–1278) ⚭ [[Richardis van Gelre en Zutphen]] (?–1293/98) 
|-
|'''Grootouders'''
|colspan="4"|[[Godfried I van Vianden]] (?–1307/1310) ⚭ 1278 [[Aleidis van Oudenaarde]] (?–1305) 
|colspan="4"|[[Lodewijk van Arnsberg]] (?–1312/13) ⚭ vóór 1276 [[Petronella van Gulik]] (?–na 1299) 
|-
|'''Ouders'''
|colspan="8"|[[Filips II van Vianden]] (?–1315/16) ⚭ [[Adelheid van Arnsberg]] (?–?) 
|}

== Externe links ==
* {{en}} [https://fmg.ac/Projects/MedLands/LUXEMBOURG.htm Luxembourg, Salm] op: [https://fmg.ac/Projects/MedLands/index.htm Medieval Lands. A prosopography of medieval European noble and royal families], compiled by Charles Cawley.
* {{en}} [https://www.angelfire.com/realm/gotha/gotha/nas4.html Nassau] op: [https://www.angelfire.com/realm/gotha/gotha.htm An Online Gotha], by Paul Theroff.
* {{en}} [https://fmg.ac/Projects/MedLands/NASSAU.htm Nassau] op: [https://fmg.ac/Projects/MedLands/index.htm Medieval Lands. A prosopography of medieval European noble and royal families], compiled by Charles Cawley.

{{Appendix|2=* {{Citeer boek|achternaam=Ausfeld |voornaam=Eduard |datum=1887 |titel=[[Allgemeine Deutsche Biographie]]. Band 24 |hoofdstuk=Otto II. (Graf von Nassau) |uitgever=Duncker & Humblot |plaats=Leipzig |pagina's=707-708 |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Becker |voornaam=E. |datum=1983 |origdatum=1950 |titel=Schloss und Stadt Dillenburg. Ein Gang durch ihre Geschichte in Mittelalter und Neuzeit. Zur Gedenkfeier aus Anlaß der Verleihung der Stadtrechte am 20. September 1344 herausgegeben |editie=Neuauflage |uitgever=Der Magistrat der Stadt Dillenburg |plaats=Dillenburg |taal=de }}
* {{Citeer boek |achternaam=Dek |voornaam=A.W.E. |datum=1970 |titel=Genealogie van het Vorstenhuis Nassau |url=http://www.geocities.com/vincent_ville/dek1.html |uitgever=Europese Bibliotheek |plaats=Zaltbommel |taal=nl |accessdate=2021-03-06 |archiefurl=https://archive.today/20091026035844/http://www.geocities.com/vincent_ville/dek1.html |dodeurl=ja }}
* {{Citeer boek|achternaam=Huberty |voornaam=Michel |medeauteurs=Giraud, Alain; Magdelaine, F. & B. |datum=1981 |titel=l’Allemagne Dynastique. Tome III: Brunswick-Nassau-Schwarzbourg |uitgever=Alain Giraud |plaats=Le Perreux |taal=fr }}
* {{Citeer boek|achternaam=Lück |voornaam=Alfred |datum=1981 |origdatum=1967 |titel=Siegerland und Nederland |editie=2. Auflage |uitgever=Siegerländer Heimatverein e.V. |plaats=Siegen |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Schwennicke |voornaam=Detlev |datum=1978 |titel=[[Europäische Stammtafeln]]. Stammtafeln zur Geschichte europäischen Staaten. Neue Folge. Band I |uitgever=J.A. Stargardt |plaats=Marburg |taal=de }}
* {{Citeer boek|achternaam=Venne |voornaam=J.M. van de |medeauteurs=Stols, Alexander A.M. |datum=1937 |titel=Geslachts-Register van het Vorstenhuis Nassau |uitgever=[[A.A.M. Stols]] Uitgevers-Maatschappij |plaats=Maastricht |taal=nl}}
* {{Citeer boek|achternaam=Vorsterman van Oyen |voornaam=A.A. |datum=1882 |titel=Het Vorstenhuis Oranje-Nassau. Van de vroegste tijden tot heden |uitgever=A.W. Sijthoff en J.L. Beijers |plaats=Leiden en Utrecht |taal=nl }}
* {{Citeer boek|achternaam=Wagner |voornaam=Jakob |datum=1863 |titel=Die Regentenfamilie von Nassau-Hadamar. Geschichte des Fürstenthums Hadamar. Erster Band |editie=Zweite Auflage |uitgever=Verlag der Mechitharisten-Congregations-Buchhandlung |plaats=Wien |taal=de }}
----
'''Voetnoten'''
{{References|group=noot}}
'''Referenties'''
{{References||2}}}}

{{Bibliografische informatie}}

[[Categorie:Huis Spanheim]]
[[Categorie:Partner van de graaf van Nassau-Siegen]]
[[Categorie:Persoon in de 14e eeuw]]
[[Categorie:Regent]]

Adelheid van Vianden - Bewerkingsoverzicht

Colani op 23 sep 2024 om 08:43