https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?action=history&feed=atom&title=Adelbold_IIAdelbold II - Bewerkingsoverzicht2026-04-14T21:18:26ZBewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wikiMediaWiki 1.43.6https://wiki-raamsdonk.nl/index.php?title=Adelbold_II&diff=45516&oldid=prevColani: 1 versie geïmporteerd2023-11-23T15:03:51Z<p>1 versie geïmporteerd</p>
<p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>'''Adelbold II''' ([[975]] - [[27 november]] [[1026]]) was [[bisschop]] van [[Sticht Utrecht|Utrecht]] van [[1010]] tot [[1026]].<br />
<br />
Adelbold, een telg van [[Brabantgouw|Brabantse]] adel, was een leerling van de kathedraalschool van bisschop [[Notger]] te [[Luik (stad)|Luik]]. Hij ontwikkelde zich in [[wiskunde]] en [[sterrenkunde]] en doceerde zelf in Luik en [[Lobbes]]. Hij correspondeerde met geleerden als [[Heriger van Lobbes]] en [[Gerbert van Aurillac]], de latere [[paus Sylvester II]]. Aan die paus droeg hij rond het jaar 1000 een wiskundig werk op over het volume van een bol, ''Libellus de ratione inveniendi crassitudinem sphaerae''. Daarin zette de [[scholastiek|scholasticus]] uiteen dat het volume verachtvoudigde als de [[straal (wiskunde)|straal]] verdubbelde. Hoewel deze 'ontdekking' eerder illustratief was voor het lage peil waarop de Europese wiskunde was beland, maakt het van hem de eerste bij naam gekende wiskundige van de lage landen.<br />
<br />
Hij was misschien ook werkzaam in de [[Kanselarij|rijkskanselarij]] van [[keizer Hendrik II]] en hij was [[aartsdiaken]] van de Luikse [[Sint-Lambertuskathedraal (Luik)|Sint-Lambertuskathedraal]] voordat hij in 1010 benoemd werd tot bisschop van Utrecht.<br />
<br />
Als bisschop nam hij aan de zijde van [[Wichman van Vreden]] deel aan de strijd tegen [[Adela van Hamaland|Adela]] en [[Balderik van Duffelgouw|Balderik]], die een bedreiging vormden voor de wereldlijke bezittingen van de bisschop. Na de nederlaag van Balderik kreeg hij in 1024 van de keizer het graafschap [[Drenthe]] in leen; in 1026 verwierf hij ook het graafschap [[Teisterbant]]. De voorgangers van Adelbold hadden wel gebieden in leen gekregen, maar Adelbold verwierf als eerste ook grafelijke rechten. Hij werd hierdoor een zogeheten [[prins-bisschop]], een vorst binnen het [[Heilige Roomse Rijk]], en stond aan de basis van het [[Sticht Utrecht]].<br />
<br />
Als vriend van [[Keizer Hendrik II de Heilige|Hendrik II]] en als vertegenwoordiger van de rijkskerk trad hij op tegen de opkomende lekenvorsten. Hij raakte zo in oorlog met graaf [[Dirk III van Holland|Dirk III]] van Holland, die hem echter in 1018 in de [[Slag bij Vlaardingen (1018)|Slag bij Vlaardingen]] versloeg, waardoor Dirk de zeggenschap kreeg over het land langs de [[Merwede]].<br />
<br />
Hij is bekend als de bouwheer van de ''Dom van Adelbold'', de voorganger van de huidige [[Dom van Utrecht|Domkerk]] in Utrecht. De kerk werd in 1023 gewijd. Hij bewerkstelligde dat aan het door zijn voorganger [[Ansfried]] gestichte klooster op de [[Heiligenberg (landgoed)|Hohorst]] in [[Leusden]] de [[Regula Benedicti|regel van Benedictus]] werd ingevoerd. Adelbold werd in de door hem gebouwde Dom bijgezet. In [[Tiel]] is hij bekend als hersteller van de Sint-Walburgkerk.<br />
<br />
Adelbold wordt beschouwd als de auteur van een muziekfilosofische verhandeling, die bewaard wordt in de [[Biblioteca Apostolica Vaticana]] en is uitgegeven onder de titel ''Adalboldi episcopi ultraiectensis epistola cum tractatu de musica instrumentali humanaque ac mundana'' (zie Literatuur).<br />
<br />
Onder de geschriften die wel aan hem worden toegeschreven bevindt zich ook een levensbeschrijving van Hendrik II, de ''Vita Heinrici'', en een wiskundig traktaat, ''De ratione inveniendi crassitudinem sphaerae''.<br />
<br />
==Geschriften==<br />
*''Libellus de ratione inveniendi crassitudinem sphaerae''<br />
*''Alboldi ad Gerbertum scholasticum de Astronomiâ, seu Abaco''<br />
*''Quemadmodum indubitanter musicae consonantiae judicari possint'' (toeschrijving)<br />
*''Vita Heinrici II imperatoris'' (toeschrijving)<br />
<br />
==Literatuur==<br />
*{{aut|J. Smits van Waesberge}} (ed.), ''Adalboldi episcopi ultraiectensis epistola cum tractatu de musica instrumentali humanaque ac mundana'' (Buren, 1981)<br />
*{{aut|Kees Vellekoop (musicoloog)|Kees Vellekoop}}, 'Muzikale harmonie als model voor de schepping. Het wereldbeeld van bisschop Adelbold van Utrecht', in: ''Utrecht, kruispunt van de middeleeuwse kerk'' (Zutphen, 1988)<br />
*{{aut|Tarquinius J. Hoekstra}}, 'De Dom van Adelbold II, bisschop van Utrecht (1010-1026)', in: ''Utrecht, kruispunt van de middeleeuwse kerk'' (Zutphen, 1988)<br />
<br />
==Externe links==<br />
*{{fr}} [https://www.musicologie.org/Biographies/a/adalbold.html Adelbold als musicoloog]<br />
*{{de}} [http://www.manfred-hiebl.de/mittelalter-genealogie/mittelalter/bistuemer/utrecht/adalbold_2_bischof_von_utrecht_+_1026.html {{Aut|K.-H. Schreiber}} (ed.), art. Adalbold II. Bischof von Utrecht (1010-1026), Genealogie-Mittelalter.de (2002).]<br />
** {{Aut|G. Glauche}}, art. Adalbold von Utrecht, Kleriker, seit 1010 Bischof von Utrecht, (ca. 970-1026), in ''[[Lexikon des Mittelalters]]'' I (1980), coll. 103-104.<br />
** {{Aut|W. Trillmich}}, ''Kaiser Konrad II. und seine Zeit'', Bonn, 1991, p.&nbsp;58.<br />
{{StartOpvolging}}<br />
{{OpvolgingCombi|<br />
| lijst = [[Bestand:Escut d'armes dels Blanes.svg|10px]] [[Lijst van bisschoppen van Utrecht|Bisschop van Utrecht]]<br>1010-1026<br />
| vorige = [[Ansfried]]<br />
| volgende = [[Bernold]]<br />
}}<br />
{{EindOpvolging}}<br />
<br />
[[Categorie:Prins-bisschop van Utrecht]]<br />
[[Categorie:Bisschop in de Nederlanden in de 11e eeuw]]<br />
[[Categorie:Adel in de Nederlanden in de 11e eeuw]]<br />
[[Categorie:Wiskundige]]</div>Colani