Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"

2024-11-23T18:35:37Z

Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Nieuwe pagina

[[Bestand:Caesarea maritima BW 8.jpg|miniatuur|Ruïnes van [[Caesarea in Palestina]]]]
[[Bestand:Roman and Medieval ruins in Kaisarieh from the 1871-77 Palestine Exploration Fund Survey of Palestine.jpg|miniatuur|Caesarea in Palestina. Links: de Middellandse Zee. Rechter grote cirkel: de limiet van de Romeinse stad. Rechter kleine cirkel: de limiet van de kruisvaardersstad]]
[[Bestand:Byzantine Church of Caesarea Maritima P1080505.jpg|miniatuur|Ruïne van Byzantijnse kerk]]
[[Bestand:Crusader Church of Caesarea Maritima P1080520.jpg|miniatuur|Ruïne van Latijnse kerk of kruisvaarderskerk]]

Het '''aartsbisdom Caesarea in Palestina''' ([[Latijn]]: ''Archidioecesis Caesariensis in Palaestina'') was een [[aartsbisdom]] (1e eeuw – 7e eeuw) in het [[Romeinse Rijk]] en het [[Byzantijnse Rijk]]. De bisschopsstad was [[Caesarea in Palestina]], ook ''Caesarea Maritima'' genoemd. Er was een zeer beperkte bezetting van de bisschopstroon van de 7e tot de 10e eeuw. Het was opnieuw een Byzantijns aartsbisdom in de 10e en de 11e eeuw. Van de 12e tot de 13e eeuw was het een Latijns aartsbisdom voor de [[kruisvaarders]].

Nadien verviel de stad in ruïne onder het [[Ottomaanse Rijk]] en evolueerde het aartsbisdom naar een [[Titulair bisdom|titulair aartsbisdom]] zowel voor het [[Grieks-orthodox patriarchaat van Jeruzalem]] als voor de [[Rooms-Katholieke Kerk]].<ref>{{Citeer web
| url = http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3c26.html
| titel = Caesarea in Palaestina (Titular See)
| achternaam = Cheney
| voornaam = David M.
| datum = 1995
| werk = Catholic Hierarchy
| taal = en
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211109122948/https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3c26.html|archiefdatum=9 november 2021|dodeurl=nee}}</ref>

== Historiek ==
=== Romeinse Rijk en Byzantijnse Rijk (1e eeuw – 7e eeuw) ===
Caesarea in Palestina was de bloeiende hoofdstad van de Romeinse provincie [[Judea]]. Het was een grote havenstad met handel over de [[Middellandse Zee]]. Het was de residentiestad van de Romeinse gouverneurs van Judea en vazalkoningen van Judea. De stad had naast somptueuze paleizen, een amfitheater, een theater, een aquaduct met water uit het [[Karmelgebergte]] alsook een grote [[hippodroom]]. Caesarea was het militaire bolwerk van de Romeinse bezetting; de gouverneurs lieten zich weinig zien in de Hebreeuwse hoofdstad Jeruzalem. In het jaar 70 [[Joodse Oorlog|verwoestten]] zij de tempel van Jeruzalem zodat Jeruzalem grotendeels ontvolkte. [[Titus (keizer)|Titus]] liet nadien 2.500 Joden in Caesarea ombrengen in de arena door wilde dieren en in levende toortsen (70).

De eerste christenen hadden al vrij vroeg een gemeente in Caesarea. Volgens de traditie waren [[Zacheüs]], de tollenaar uit het Evangelie, en diaken [[Filippus (evangelist)|Filippus]] uit de [[Handelingen der Apostelen]] er actief. De eerste christenen waren Joodse christenen die in de synagogen van Caesarea samenkwamen, zoals ook blijkt uit citaten van de Handelingen der Apostelen. Caesarea werd later hoofdstad van de provincie Palestina, en na de splitsing in drie provincies, hoofdstad van de provincie Palestina Prima. In Caesarea doopte de apostel [[Petrus (apostel)|Petrus]] de eerste niet-Jood tot christen: de [[Centurio (Romeins leger)|centurio]] [[Cornelius (Handelingen der Apostelen)|Cornelius]] met zijn familie, de latere heilige Cornelius van Caesarea. In Caesarea werd Petrus twee jaar gevangen gehouden alvorens hij naar Rome versleept werd.
==== Patriarchaat van Antiochië in Syrië ====
Het aartsbisdom Caesarea stond aan het hoofd van de [[kerkprovincie]] Caesarea, wat territoriaal overeenkwam met de provincie [[Palaestina]]. De kerkprovincie telde wel meer dan 30 bisdommen; Caesarea was de kerkelijke metropool van de Romeinse provincie. Een van de 30 bisdommen was [[Jeruzalem]], een eerder klein bisdom met een christengemeente. De aartsbisschop van Caesarea was alleen hierdoor al een kerkvorst van aanzien. Hij rapporteerde aan zijn overste, de [[patriarch van Antiochië]] in Syrië, ook genoemd [[Antiochia ad Orontem|Antiochië ad Orontem]].

In het jaar 195 zou er een [[concilie]] van kerkleiders geweest zijn in Caesarea. Zij verkondigden dat het christelijke [[Paasfeest]] voortaan steeds op een zondag moest plaats vinden. Hiermee kwam een afscheuring met de viering van het Joodse Paasfeest.<ref>{{Citeer boek
| achternaam = Janin
| voornaam = R.
| medeauteurs = A Baudrillart, A De Meyer, E Van Cauwenbergh
| datum = 1953
| titel = Dictionnaire d'Histoire et de Géographie ecclésiastiques. Tome 12ème
| hoofdstuk = Césarée de Palestine ou Césarée Maritime
| uitgever = Letouzay et Ané
| plaats = Parijs
| pagina's = blz 206-209
| taal = fr
| URL = https://archive.org/stream/dictionnairedhis12baud#page/106/mode/2up
}}</ref>

In de 3e eeuw trok [[Origenes]] naar Caesarea, waar hij theologische boeken schreef. Deze geleerde schreef er onder meer de [[Hexapla]], een standaardwerk dat lange tijd in het bisschoppelijk paleis bewaard werd. De nalatenschap van Origines op het aartsbisdom was een theologische school. Het aartsbisdom trok theologen aan van over het gehele Griekstalige deel van het Romeinse Rijk.<ref>{{Citeer web
| url = http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3c26.html
| titel = Caesarea Palaestinae
| achternaam = Vailhé
| voornaam = Siméon
| datum = 1908
| werk = The Catholic Encyclopaedia. Volume 3
| uitgever = Robert Appleton Company, New York
| taal = en
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211109122948/https://www.catholic-hierarchy.org/diocese/d3c26.html|archiefdatum=9 november 2021|dodeurl=nee}}</ref> In diezelfde 3e eeuw leed het aartsbisdom sterk onder de [[Christenvervolgingen door Diocletianus, Galerius en Maximinus|christenvervolging]] van keizer [[Diocletianus]].

In het jaar 313 vaardigde keizer [[Constantijn de Grote|Constantijn I]] het [[Edict van Milaan]] uit: het christendom werd toegelaten in geheel het Romeinse Rijk. Voor het aartsbisdom Caesarea betekende dit de start van een formele reorganisatie. Dit was het werk van de toenmalige aartsbisschop [[Eusebius van Caesarea]]. Deze was een leerling van priester [[Pamphilus van Caesarea]] – uit de school van Diogenes - en bekleedde het ambt van circa 316 tot 338.

Enkele jaren later moest aartsbisschop [[Gelasius van Caesarea]] de vlucht nemen. [[Arianisme|Ariaanse]] tegenbisschoppen namen de bisschopstroon in. De stad organiseerde in de loop van de 4e eeuw ook een paar concilies over de kwestie.

==== Patriarchaat van Jeruzalem ====
Tijdens het [[Concilie van Chalcedon]] (451) beslisten de kerkvaders om een nieuw patriarchaat op te richten: [[Grieks-orthodox patriarchaat van Jeruzalem|Jeruzalem]]. Het was een eerbetoon aan de Heilige Stad. Tot het nieuwe patriarchaat Jeruzalem behoorde ook het aartsbisdom Caesarea. De bisschop van Jeruzalem, die tevoren [[suffragaanbisschop]] was van Caesarea, was voortaan zijn overste. Om dit voor de aartsbisschop van Caesarea te verzachten gaven de concilievaders een nieuwe titel voor hem: ''Protothronos'' of de ''Eerste naast de troon'' (van de patriarch).

Tijdens het bewind van [[Justinianus I|keizer Justinianus]] van Byzantium kwamen de Joden van Caesarea in opstand. Ze doodden christenen en staken kerken in brand. Ook de Byzantijnse gouverneur van Palestina Prima vond de dood. De reactie van de Byzantijnse troepen tegen de Joden was nog wreder van aard (548).

=== Hoofdzakelijk een vacante troon (7e eeuw – 10e eeuw) ===
In 612 veroverden de [[Perzen]] Caesarea; het was de periode van de expansie van het [[Sassanidenrijk]]. Ze staken de bibliotheek van het aartsbisdom in brand. In 633 verwoestten [[Arabische wereld|Arabieren]] eveneens de welvarende havenstad Caesarea. In deze periode kende de stad een machtig aartsbisdom met talrijke gelovigen. Dit ging in dalende lijn toen de stad in Arabische handen bleef (tot circa 1100). Tussenin kwamen er enkele [[Frankenrijk|Frankische]] migranten in de 9e eeuw; zij waren gestuurd door keizer [[Karel de Grote]] om zich in Caesarea te nestelen. De stad kende enkele Griekstalige aartsbisschoppen.

=== Byzantijnse Rijk (10e eeuw – 11e eeuw) ===
Byzantium heroverde Caesarea en Palestina Prima in de loop van de 10e eeuw, op een moment dat het Arabische kalifaat verzwakt was. Kerkelijk werd het aartsbisdom Caesarea hersteld. Het hing af voortaan af van het [[Patriarchaat (kerk)#Situatie vóór het schisma van 1054|patriarchaat van Constantinopel]]. Na het [[Oosters Schisma]] leefde er in de stad een kleine minderheid rooms-katholieken naast een grote meerderheid van orthodoxen.

=== Kruisvaardersstaten (12e eeuw – 13e eeuw) ===
In 1101 veroverden de [[Kruisvaardersstaten|kruisvaarders]] een eerste maal Caesarea. [[Boudewijn I van Jeruzalem|Boudewijn I]], koning van Jeruzalem, bestormde de stad en vond de [[Heilige Graal]] in Caesarea. Dit was het begin van talrijke legendes in het Westen over de Heilige Graal. De kruisvaarders bouwden de verloren gegane Romeinse stad op, doch dit deden ze maar ten dele. Het bleef beperkt tot het bouwen van een fort en een Roomse kerk. De doormeter van Caesarea was 550 m x 250 m in de middeleeuwen, daar waar de Romeinse stad een diameter had van minstens 4 mijlen. Het aartsbisdom Caesarea werd Latijns, dit wil zeggen rooms-katholiek. Het aartsbisdom hing af van het [[Latijns patriarchaat van Jeruzalem]]. De kerkprovincie kende een tiental bisdommen die afhingen van Caesarea, alle rooms-katholieke bisdommen.

In 1187 veroverde [[Saladin]] Caesarea doch verloor het in 1191. In 1265 veroverde sultan Bibars definitief Caesarea. Hiermee was Caesarea in handen van de [[Ottomaanse Rijk|Ottomanen]]. De laatste Latijnse aartsbisschop verliet de stad.
[[Bestand:Baptism of cornelius.jpg|miniatuur|Petrus doopt honderdman Cornelius in Caesarea]]
[[Bestand:Filippodiacono.jpg|miniatuur|[[Filippus (evangelist)|Filippus]], diaken in Caesarea]]
[[Bestand:Kardinal de Gasparri Lateran Vertrag JS.jpg|miniatuur|[[Pietro Gasparri|Gasparri]], kardinaal-aartsbisschop van Caesarea ondertekent het [[Verdrag van Lateranen]]]]
=== Ottomaanse Rijk (13e eeuw – 20e eeuw) ===
De Ottomanen lieten geen aartsbisdom toe in de stad. Zij braken de verdedigingsmuren af. Caesarea geraakte ontvolkt en veranderde snel in een grote ruïne. In de 19e eeuw lieten de Ottomanen [[Bosnische Moslims|moslims uit Bosnië]] overkomen om stenen uit de ruïnes te hergebruiken voor nieuwe bouwwerken. Ook mochten zij de stenen verkopen.

De titel van ''aartsbisschop van Caesarea'' leefde vanaf het jaar 1300 voort als [[Titulair bisschop|eretitel]] in de Rooms-katholieke Kerk.<ref>{{Citeer web
| url = http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t0486.htm
| titel = Titular Metropolitan See of Cesarea in Palæstina, Palestine
| werk = Jurisdictions
| uitgever = GCatholic
| taal = en
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211104103322/http://www.gcatholic.org/dioceses/former/t0486.htm|archiefdatum=4 november 2021|dodeurl=nee}}</ref> De paus verleende deze titel aan verdienstelijke [[Prelaat|prelaten]]. Hetzelfde deed de [[patriarch van Constantinopel]] in de Orthodoxe Kerk.

== Enkele aartsbisschoppen ==
De lijst van de eerste eeuwen is onzeker, en voor de eerste twee eeuwen speculatief en louter gebaseerd op mondelinge overlevering. Het was eveneens een tijd van [[Christenvervolgingen door Diocletianus, Galerius en Maximinus|christenvervolgingen]] door Romeinse keizers; pas met het [[Edict van Milaan]] in 313 werden christengemeenten en -bisdommen formeel toegestaan. De lijst van bisschoppen van de eerste eeuwen werd overigens pas neergeschreven in de 6e eeuw. Voor de lijst van titulaire aartsbisschoppen bestond er in de Middeleeuwen verwarring met andere steden die de naam "''Caesarea''" droegen. De lijst van bisschoppen werd in het Westen meerdere malen herschreven tijdens de [[Renaissance]].<ref>{{Citeer boek
| achternaam = Le Quien
| voornaam = Michel
| datum = 1740
| titel = Oriens Christianus, In Quatuor Patriarchatus Digestus: Quo Exhibentur Ecclesiae, Patriarchae, Caeterique Praesules Totius Orientis. Ecclesiam Maronitarum, Patriarchatum Hierosolymitanum, [et] quotquot fuerunt Ritus Latini tam Patriarchae quam inferiores Praesules in quatuor Patriarchatus [et] in Oriente universo, complectens. Tomus Tertius.
| hoofdstuk = Ecclesia Caesareae Metropolis
| uitgever = Typographia Regia
| plaats = Parijs
| pagina's = blz 529-574
| taal = la
| URL = https://books.google.it/books?id=nAJhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211114204535/https://books.google.it/books?id=nAJhAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false|archiefdatum=14 november 2021|dodeurl=nee}}</ref>
=== Enkele Romeinse en Byzantijns-orthodoxe aartsbisschoppen ===
* [[Zacheüs|Zacheus]] de tollenaar, uit het Evangelie (1e eeuw)
* [[Cornelius (Handelingen der Apostelen)|Cornelius]], de centurio, de latere heilige Cornelius (1e eeuw)
* [[Theofilus (Bijbel)|Theophilus]], vermeld in de Brieven van Paulus (1e eeuw)
* Zacheus II (1e eeuw)
* Theophilus II (1e eeuw)
* [[Agapius van Caesarea]] (4e eeuw)
* [[Eusebius van Caesarea]] (4e eeuw)
* Euzoius (4e eeuw)
* [[Gelasius van Caesarea]] (4e eeuw); hij moest vluchten voor de [[Arianisme|ariaanse]] tegen-aartsbisschop van Caesarea
* [[Eulogius van Caesarea]] (5e eeuw); hij correspondeerde met [[Johannes Chrysostomus]]
* [[Glycon van Caesarea]] (5e eeuw); hij zou aan het [[Concilie van Chalcedon]] hebben deelgenomen waarbij het bisdom Jeruzalem opwaardeerde tot patriarchaat.
* Irenaeus van Caesarea (5e eeuw)
* Gelasius II van Caesarea (5e eeuw)
* Gelasius III van Caesarea (5e eeuw)
* Elia van Caesarea (6e eeuw)
* Sergius van Caesarea (6e eeuw)
* Partenius van Caesarea (11e eeuw)
* [[Anastasius van Caesarea]] (einde 11e eeuw). Hij schreef een werk over de [[vasten]] van [[Maria (moeder van Jezus)|Maria]], moeder van Jezus, en leefde zelf als een [[asceet]]. Voor hij aartsbisschop werd, leefde hij als een monnik teruggetrokken in de [[berg Sinaï]].<ref>{{Citeer boek
| achternaam =
| voornaam =
| auteurlink =
| medeauteurs =
| datum =
| titel = Enciclopedia Treccani on line
| hoofdstuk = Anastàsio di Cesarea
| uitgever = Treccani
| plaats = Rome
| taal = it
| URL = https://www.treccani.it/enciclopedia/anastasio-di-cesarea/
|archiefurl=https://web.archive.org/web/20160308012454/http://www.treccani.it/enciclopedia/anastasio-di-cesarea/|archiefdatum=8 maart 2016|dodeurl=nee}}</ref>

=== De Latijnse aartsbisschoppen ===
* Boudewijn van Caesarea (12e eeuw)
* Ebremarus, kanunnik van [[Thérouanne]] (12e eeuw)
* Gaudenzius (12e eeuw)
* Boudewijn II van Caesarea (12e eeuw)
* Ermesius (12e eeuw)
* Heraclius van Jeruzalem (12e eeuw)
* [[Aimaro Monaco dei Corbizzi|Haymarus]], monnik uit Corbizzi (12e eeuw)
* Petrus van Caesarea (overgang 12e eeuw – 13e eeuw)
* Bertrand (13e eeuw)
* Joscellinus (13e eeuw)
* Mattheus (einde 13e eeuw)

=== Enkele titulaire rooms-katholieke aartsbisschoppen ===
* [[Juan de Segovia]] (15e eeuw)
* [[Hendrik Kalteisen]] (15e eeuw)
* [[Rinaldo Orsini]] (16e eeuw)
* [[Julien de Saint-Germain]] (16e eeuw)
* [[Pedro Manso]] (17e eeuw)
* [[Michel El-Khazen]] (18e eeuw)
* [[Carlo Emmanuelle Sardagna de Hohenstein]] (19e eeuw)
* [[Antonio Agliardi]] (19e eeuw – 20e eeuw), kardinaal
* [[Luigi Maglione]] (20e eeuw), kardinaal
* [[Pietro Gasparri]] (20e eeuw), kardinaal die het [[Verdrag van Lateranen]] onderhandelde met Mussolini
* [[Benedetto Aloisi Masella]] (20e eeuw), kardinaal
* [[Luigi Traglia]] (20e eeuw), kardinaal
* [[Dino Staffa]] (20e eeuw), kardinaal.

=== Enkele titulaire Grieks-orthodoxe aartsbisschoppen ===
* [[Dositheus van Caesarea|Dositheus]], (17e eeuw); hij was afkomstig van Kreta en werd later Grieks-orthodox patriarch van Jeruzalem
* [[Chrysanthus van Caesarea|Chrysanthus]], (18e eeuw); deze prelaat werd later ook patriarch van Jeruzalem.

{{Appendix}}

[[Categorie:Romeinen in Palestina]]
[[Categorie:Kruistocht]]
[[Categorie:District Noord (Israël)]]
[[Categorie:Voormalig bisdom|Caesarea in Palestina]]
[[Categorie:Titulair bisdom|Caesarea in Palestina]]

Aartsbisdom Caesarea in Palestina - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18e"

Colani: Tekst vervangen - "18e" door "18^e"