Colani: 1 versie geïmporteerd

2024-09-01T11:07:16Z

1 versie geïmporteerd

Nieuwe pagina

{{Zijbalk jaren in eeuw|19|20|21}}
De '''21e eeuw''' (van de [[christelijke jaartelling]]) is de 21e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren [[2001]] tot en met [[2100]]. De 21e eeuw is de eerste [[eeuw]] van het [[3e millennium]].

== Langjarige gebeurtenissen in de 21e eeuw ==

=== Mondiaal ===
* [[Mondialisering|Globalisering]]
* [[Europese vluchtelingencrisis]] – grote migratiestromen uit onder meer [[Syrië]], [[Afghanistan]] en [[Somalië]] richting Europa.
* Terroristische aanslagen in New York en Washington ([[Aanslagen op 11 september 2001|11 september 2001]]), in Madrid ([[Aanslagen in Madrid op 11 maart 2004|11 maart 2004]]), op Bali ([[Bali (eiland)|12 oktober 2002 en 1 oktober 2005]]), in Londen ([[Aanslagen in Londen op 7 juli 2005|7 juli 2005]] en [[Aanslagen in Londen op 21 juli 2005|21 juli 2005]]) en andere westerse doelen door [[islamisme|islamistische]] jihadisten.
* In 2002 ging het [[Internationaal Strafhof]] van start in Den Haag. [[Oorlogsmisdaad|Oorlogsmisdaden]] en [[misdaden tegen de menselijkheid]] kunnen worden vervolgd en bestraft als de verdachten komen uit de aangesloten landen of als de [[Veiligheidsraad van de Verenigde Naties]] daarom vraagt. De meeste zaken van het Hof spelen zich af in Afrika, waardoor de weerstand in dat continent toeneemt. In juli 2019 wordt een vierde veroordeling uitgesproken, volgens velen een mager resultaat na zeventien jaar en vele miljoenen dollars aan onkosten.
* [[Coronapandemie]] – vanaf 2020 is er een wereldwijde verspreiding van de ziekte [[COVID-19]], dit leidt tot zeer ingrijpende gevolgen voor de samenleving. De veroorzaker is [[SARS-CoV-2]], een voor de mens nieuw [[Coronavirussen|coronavirus]], vermoedelijk afkomstig uit een dierlijke gastheer.
* Opkomst van het [[populisme]] in de westerse wereld.
* [[Cybercrime]] gaat een grote rol spelen in het internetverkeer. Hackers plaatsen [[gijzelsoftware]] op een pc of de servers van een bedrijf, en eisen losgeld om de gijzeling op te heffen. Er zijn verdenkingen tegen staten die dit middel toepassen als drukmiddel in conflictsituaties.

=== Europa ===
* In 2004 krijgt de [[Europese Unie]] er in één klap, tien nieuwe leden bij, in 2007 nog eens twee en in 2013 [[Kroatië]] als voorlopig laatste. Naast een noord-zuid tegenstelling ontstaat er een oost-west antagonie, terwijl de besluitvorming in de raden en commissie van 28 leden hierdoor trager verloopt.
* [[Brexit]] ([[2016]]-[[2020]])
* Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] velt in het begin van de 21e eeuw enkele opmerkelijke arresten, schijnbaar in het voordeel van criminelen en terreurverdachten. Dit leidt in de lidstaten, en met name in [[Verenigd Koninkrijk (hoofdbetekenis)|Groot-Brittannië]], tot veel kritiek, en het afkalven van het draagvlak voor het Hof. In 2012 wordt, onder impuls van de Britten, het principe van [[Subsidiariteitsbeginsel|subsidiariteit]] en appreciatiemarge (van de lidstaten) expliciet in het [[Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens]] ingeschreven. Vanaf 2010 blijkt het Hof zich dan ook terughoudender op te stellen, en minder gemakkelijk te oordelen tegen de nationale overheden. Ook de komst van enkele conservatievere rechters speelt hierin mee.
* De [[Annexatie van de Krim (2014)|annexatie van de Krim]] door [[Rusland]] en de [[Oorlog in Oost-Oekraïne]], die volgen op [[Euromaidan]] – de protesten in Oekraïne tegen de regering van president [[Viktor Janoekovytsj]] naar aanleiding van diens niet-ondertekening van het [[associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne]].

=== Midden-Oosten ===
* [[Oorlog in Afghanistan (2001-2021)]]
* [[Irakoorlog]] (vanaf 2003)
* [[Arabische Lente]] (vanaf 2010):
** [[Syrische Burgeroorlog]] (2011-heden)
* Terreurorganisatie [[Islamitische Staat (in Irak en de Levant)|Islamitische Staat]] (IS) breidt haar invloedssfeer uit richting (onder meer) Syrië (vanaf 2014) en pleegt aanslagen in Europa en elders
* [[Jemenitische Burgeroorlog (2015)|Jemenitische Burgeroorlog]] (vanaf [[2015]])

=== Afrika ===
* Afscheiding van [[Zuid-Soedan]] (2011)

=== Azië ===
* De '''[[Oorlog in Afghanistan (2001-2021)|oorlog in Afghanistan]]''' onder de naam ''Operation Enduring Freedom'' begint in oktober 2001, als de legers van de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]] en hun bondgenoten de [[Taliban]]regering in [[Afghanistan]] aanvallen. Dit is een direct gevolg van de [[Aanslagen op 11 september 2001|aanslagen van 11 september]] op meerdere doelen in de Verenigde Staten. Achter de aanslagen zit [[Al Qaida]]. Het Taliban-regime in Afghanistan biedt een thuis aan deze organisatie.
** Het Taliban-regime is vrij snel verslagen, hoewel [[Osama bin Laden]], de leider van Al Qaida, weet te ontsnappen. Onder leiding van [[Hamid Karzai]] wordt een nieuwe Afghaanse regering geïnstalleerd en een [[Staatsinrichting van Afghanistan|nieuwe grondwet]] opgesteld. Meer dan 5 miljoen vluchtelingen keren terug naar hun woonplaats.
** De verdreven strijders van de Taliban proberen jarenlang het nieuwe bewind omver te werpen vanuit hun basis in Pakistan, na de vernietiging van hun bolwerken in Afghanistan. Hierdoor blijven de gevechtshandelingen veel langer duren dan aanvankelijk was voorzien. Ook de [[Dood van Osama bin Laden|dood van Bin Laden]] in mei 2011 maakt geen einde aan de gevechten.
** De leiders van de [[Noord-Atlantische Verdragsorganisatie|NAVO]]-landen kiezen in 2012 voor een strategie die erop gericht is het land binnen een paar jaar te verlaten, waarna het [[Afghaans leger|Afghaanse leger]] en de Afghaanse politie de taken van de coalitietroepen volledig moeten overnemen. Als de Taliban vervolgens grote delen van het land herovert, sluit president [[Donald Trump|Trump]] buiten de Afghaanse regering om een akkoord om het land te verlaten. De bondgenoten volgen, en op 1 mei 2021 begint de westerse aftocht. Het land wordt binnen een paar maanden weer volledig overgenomen door de Taliban.
* Na demonstraties en rellen in 2019, wordt de de facto democratie in [[Hongkong|HongKong]] afgeschaft.

== Innovatie ==
=== Wetenschap ===
* De bestudering van [[supernova]]'s toont het bestaan van een verschijnsel als [[donkere energie]] aan.
* Er worden steeds meer [[exoplaneet|exoplaneten]] ontdekt. Een zoektocht naar een exoplaneet in de [[bewoonbare zone]] begint.
* In 2004 wordt het bestaan van [[grafeen]] aangetoond, waarna de ontwikkeling van [[2D materialen]] begint.
* Verschillende ruimtesondes worden naar de planeet [[Mars (planeet)|Mars]] gestuurd om het oppervlak ervan te onderzoeken.
* In 2012 wordt met de [[Large Hadron Collider]] het bestaan van het [[Higgsboson]] aangetoond.
* De door [[Albert Einstein]] voorspelde [[zwaartekrachtgolf|zwaartekrachtgolven]] worden voor het eerst ontdekt door de [[LIGO]]-detector in 2015. Dit opende de mogelijkheid om op een nieuwe manier het heelal te bestuderen.

=== Technologie ===
* Snelle groei van [[internet]] en andere digitale netwerken; de opkomst van [[laptop]]s, [[smartphone]]s, [[tabletcomputer]]s en [[Universal serial bus|USB-technologie]].
* Verschillende innovaties op het internet zoals [[zoekmachine]]s, [[sociale media]], [[Routenavigatiesysteem|navigatiesystemen]], [[videoconferentie]]systemen. Verdere ontwikkeling van [[cloud computing]] en dataopslag in de ''cloud'', van ''[[big data]]''.
* De introductie van de [[3D-printer]] in de industrie en voor thuisgebruik.
* De technologische ontwikkeling van de [[kwantumcomputer]] begint aan het begin van de 21e eeuw. Daarmee komt ook het [[kwantuminternet]] in zicht.
* In 2000 introduceert het bedrijf [[Honda]] de [[ASIMO]], de eerste [[humanoïde robot]]. Het bedrijf [[Boston Dynamics]] specialiseert zich in lopende robots.
* [[Onbemand luchtvaartuig|Drones]] worden ontwikkeld en worden gebruikt voor een variëteit aan toepassingen, met name voor de industrie en voor militaire doeleinden.
* [[Kunstmatige intelligentie]] kent steeds meer toepassingen in de industrie. Met deze technologie worden ook [[chatbot]]s zoals [[ChatGPT]] ontwikkeld op het internet, die door steeds meer mensen gebruikt worden.
* Als gevolg van de [[kredietcrisis]] in 2008, publiceert [[Satoshi Nakamoto]] het [[Bitcoin]] whitepaper. Waarna een scala aan [[Cryptogeld|cryptomunten]] worden gelanceerd, waaronder ook [[Ethereum]], en [[litecoin]].
* Autobedrijven zoals [[Tesla, Inc.]] beginnen met de grootschalige productie van de [[elektrische auto]], die door steeds meer mensen worden gebruikt. In reactie daarop komen er steeds meer elektrische oplaadpunten beschikbaar.
* Het bedrijf [[SpaceX]] wordt opgericht door [[Elon Musk]], dat voorziet in de behoefte van satellietlanceringen van verschillende landen.

=== Gezondheidszorg ===
* Het aantal dodelijke gevallen van [[malaria]] wordt met ruim 60% teruggedrongen. In 2017 komt een [[vaccin]] op de markt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2169952-proef-met-vaccin-voor-malaria-in-drie-afrikaanse-landen.html Proef met vaccin voor malaria in drie Afrikaanse landen], NOS, 24 april 2017. [https://web.archive.org/web/20201031104751/https://nos.nl/artikel/2169952-proef-met-vaccin-voor-malaria-in-drie-afrikaanse-landen.html Gearchiveerd] op 31 oktober 2020.</ref>
* In [[2019]] is er [[Coronacrisis in China|in China een uitbraak]] van [[COVID-19]], veroorzaakt door het coronavirus [[SARS-CoV-2]]. Het virus verspreidt zich en leidt tot een [[coronapandemie|pandemie]] waarbij honderden miljoenen mensen over de gehele wereld besmet raken. In reactie daarop worden er in korte tijd verschillende [[COVID-19-vaccin|coronavaccin]]s ontwikkeld door meerdere landen om de pandemie te stoppen. Dit blijkt effectief te werken, wat mondiaal het besef van de noodzaak van de snelle ontwikkeling vaccins aanwakkert.
* Opkomst van de [[weefseltechnologie]]. De [[stamceltherapie]], [[kweekvlees]] en het 3D-printen van organen doen hun intrede.

==Ruimtelijke ontwikkeling==
===Stad en land===
* Aan het begin van de 21e eeuw werden woningen alsmaar duurder. Ten gevolge van de [[Stikstofcrisis in Nederland|stikstofcrises]] mochten er minder woningen worden gebouwd. Er ontstond een hardnekkige [[woningnood]]. Hiertegen vonden in 2021 de eerste protesten plaats.
* Op de daken van steeds meer huizen en gebouwen werden er [[Zonnepaneel|zonnepanelen]] geplaatst. Omdat dit leidde tot een reductie van de [[Koolstofdioxide|CO2-emissie]], werd het door regeringen gesubsidieerd.
* Om te voldoen aan [[milieuverdrag]]en werden er steeds meer [[windmolenpark]]en aangelegd. Voor het eerst werden er windmolenparken op zee gebouwd.

=== Natuur en milieu ===
* Sterke terugloop van het aantal [[weidevogel]]s in Nederland, vooral als gevolg van de verdroging van het landschap. Voor de zware landbouwmachines wordt de grondwaterstand laag gehouden, waardoor drassige weilanden schaars worden.
* [[Klimaatverandering]] door de [[opwarming van de Aarde]] krijgt meer aandacht. In 2015 sluiten alle leden van de [[Verenigde Naties]] het [[Akkoord van Parijs]], een bindend akkoord met als doel de wereldwijde temperatuurstijging te beperken tot ver onder de twee graden.
* Sinds 2000 is de [[plasticsoep]] in de [[Oceaan|oceanen]] het onderwerp van wetenschappelijke studie. Ook wordt het gebied vaak in de media genoemd als een voorbeeld van [[zeevervuiling]].

==Economische ontwikkelingen==
=== Sociaal-economisch ===
* Internationale [[kredietcrisis]] (vanaf [[2007]])
* [[Europese staatsschuldencrisis]] (vanaf 2008)
* Vanaf 2000 wordt nagedacht over de naderende [[vergrijzing]]. Er worden maatregelen getroffen om het gebruik van [[vervroegde uittreding en prepensioen|vervroegde uittreding (VUT) en prepensioen]] te beperken. Tijdens de kredietcrisis verslechtert de financiële huishouding van de Europese landen zo sterk, dat de historische pensioenleeftijd van 65 jaar moet worden losgelaten. Dit leidt tot veel onrust en protest, vooral onder degenen met de fysiek zwaarste beroepen.

===Arbeid en bedrijven===
* De verdere toename van de export van productie en werkgelegenheid naar [[lagelonenlanden]].
* Toename van de [[economische ongelijkheid]] door de exorbitante stijging van managerssalarissen en de [[bonuscultuur]]. Om dit tegen te gaan werd in Nederland in 2013 de [[Balkenendenorm]] ingevoerd.
* Vanwege de innovaties in de [[informatietechnologie]] werd [[telewerk]]en vanuit huis steeds meer populair. Met name tijdens de [[coronapandemie]] zagen zowel werkgevers als werknemers het belang hiervan in.

==Maatschappij==
===Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen===
* Het [[internet]] ontwikkelt zich van digitale infrastructuur voor wetenschappelijke instellingen tot een communicatieplatform van miljarden mensen. [[E-mail]] wordt de gangbare vorm van postuitwisseling, [[streaming]] van audio ([[Spotify]]) en video ([[Netflix]] gaan het medialandschap beheersen. [[Wikipedia]] maakt de papieren encyclopedie overbodig. Het gebruik van internet leidt wel tot [[ontlezing]] en kan leiden tot [[internetverslaving]].
* Het [[Woke|woke-denken]] vat post op Amerikaanse universiteiten als gevolg van een groeiend bewustzijn van racisme en sociale ongelijkheid. Gebeurtenissen zoals de [[dood van Michael Brown]] (2014) en [[dood van George Floyd|George Floyd]] (2020) en de opkomst van de [[Black Lives Matter]]-beweging hebben deze ontwikkeling verder versterkt.

==Cultuur==
===Amusement===
* Toepassing van [[digitale animatie]] in films en tv-series werd standaard, omdat het de productiekosten flink kan drukken.
* De opkomst van [[streaming media]] zoals [[Netflix]], [[Disney+]] en [[YouTube]].

== Oorlog ==
* De [[Russische invasie van Oekraïne in 2022|Russische invasie van Oekraïne]] begint op 24 februari 2022. De invasie is het gevolg van het al langer durende [[Aanloop tot de Russische invasie van Oekraïne in 2022|Russisch-Oekraïens conflict]] tussen [[Rusland]] en [[Oekraïne]]. De oorlog veroorzaakt een stroom van [[Oekraïense vluchtelingencrisis sinds 2022|Oekraïense vluchtelingen]].
* De [[Oorlog Hamas-Israël]] is een escalatie van het [[Israëlisch-Palestijns conflict]] die begon op 7 oktober 2023 en zich ontwikkelde tot een Israëlische militaire invasie in de [[Gazastrook]].

== Overzichten van de 21e eeuw ==
* [[Schilderkunst van de 21e eeuw|Schilderkunst]]

== Grote natuurrampen in de 21e eeuw ==
* [[Zeebeving Indische Oceaan 2004|Zeebeving Indische Oceaan]] ([[2004]])
* [[Katrina (orkaan)|Orkaan Katrina]] ([[2005]])
* [[Aardbeving Haïti 2010|Aardbeving in Haïti]] ([[2010]])
* [[Olieramp in de Golf van Mexico 2010|Olieramp in de Golf van Mexico]] ([[2010]])
* [[Zeebeving Sendai 2011|Aardbeving met tsunami in Japan]], met meltdown van kernreactors in Fukushima ([[2011]])
* [[Aardbevingen Nepal 2015|Aardbevingen in Nepal]] ([[2015]])
* [[Irma (orkaan)|Orkaan Irma]] ([[2017]])
* [[Aardbeving Turkije-Syrië 2023|Aardbeving Turkije-Syrië]] ([[2023]])

== Belangrijke personen in de 21e eeuw ==
[[Bestand:Official portrait of Barack Obama.jpg|thumb|175px|[[Barack Obama]], de 'eerste zwarte president'<ref>Strikt genomen onjuist, zie [https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-zevende-zwarte-president~b763a735/ 'De zevende zwarte president'], ''de Volkskrant'' (2009). [https://web.archive.org/web/20211128125110/https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-zevende-zwarte-president~b763a735/ Gearchiveerd] op 28 november 2021.</ref> van de [[Verenigde Staten]]]]

=== Politiek, religie en maatschappij ===
* [[George W. Bush]] - [[president van de Verenigde Staten|president van de Verenigde Staten van Amerika]] van 2001 tot 2009
* [[Barack Obama]] - president van de Verenigde Staten van Amerika van 2009 tot 2017
* [[Donald Trump]] - president van de Verenigde Staten van Amerika van 2017 tot 2021
* [[Joe Biden]] - president van de Verenigde Staten van Amerika sinds 2021
* [[Herman Van Rompuy]] - [[voorzitter van de Europese Raad]] van 2009 tot 2014
* [[Donald Tusk]] - voorzitter van de Europese Raad sinds 2014
* [[Kofi Annan]] - [[secretaris-generaal van de Verenigde Naties]] van 1997 tot en met 2006
* [[Ban Ki-moon]] - secretaris-generaal van de Verenigde Naties van 2007 tot en met 2016
* [[António Guterres]] - secretaris-generaal van de Verenigde Naties sinds 2017
* [[José Manuel Barroso]] - [[voorzitter van de Europese Commissie]] van 2004 tot 2014
* [[Jean-Claude Juncker]] - voorzitter van de Europese Commissie 2014 tot 2019
* [[Ursula von der Leyen]] - voorzitter van de Europese Commissie sinds 2019
* [[Saddam Hoessein]] - [[president]] van [[Irak]] tot 2003
* [[Hu Jintao]] - president van de [[Volksrepubliek China]] van 2003 tot 2013
* [[Xi Jinping]] - president van de Volksrepubliek China sinds 2013
* [[Angela Merkel]] - [[bondskanselier van Duitsland|bondskanselier]] van [[Duitsland]] van 2005 tot 2021
* [[Olaf Scholz]] - bondskanselier van [[Duitsland]] sinds 2021
* [[Nicolas Sarkozy]] - president van [[Frankrijk]] van 2007 tot 2012
* [[François Hollande]] - president van Frankrijk van 2012 tot 2017
* [[Emmanuel Macron]] - president van Frankrijk sinds 2017
* [[Vladimir Poetin]] - president van de [[Rusland|Russische Federatie]] tot 2008 en sinds 2012, premier in de periode 2008-2012
* [[Recep Tayyip Erdoğan]] - president van [[Turkije]] sinds 2014
* [[Benjamin Netanyahu]] - premier van Israël van 2009 tot 2021 (eerder al van 1996-1999)
* [[Osama bin Laden]] - [[terrorisme|terrorist]] uit [[Saoedi-Arabië]], verantwoordelijk voor de [[aanslagen op 11 september 2001]]
* [[Abu Bakr al-Baghdadi]] - leider van de terreurbeweging [[Islamitische Staat (in Irak en de Levant)|Islamitische Staat]]
* [[Kim Jong-il]] - dictator van [[Noord-Korea]], van 1994 tot 2011
* [[Kim Jong-un]] - dictator van Noord-Korea sinds 2011
* [[Bashar al-Assad]] - president van Syrië sinds 2000
* [[Paus Benedictus XVI|Benedictus XVI]] - paus van de Rooms-Katholieke Kerk van 2005 tot 2013
* [[Paus Franciscus|Franciscus]] - paus van de Rooms-Katholieke Kerk sinds 2013
* [[Boris Johnson]] - minister-president van het [[Verenigd Koninkrijk]] van 2019 tot 2022
* [[Narendra Modi]] - minister-president van India sinds 2014

==== In Nederland ====
* [[Jan Peter Balkenende]] - [[Minister-president van Nederland|minister-president]] van 2002 tot 2010
* [[Mark Rutte]] - minister-president van 2010 tot 2024
* [[Beatrix der Nederlanden]] - [[Koning der Nederlanden|Koningin der Nederlanden]] van 1980 tot 2013
* [[Willem-Alexander der Nederlanden]] - Koning der Nederlanden sinds 2013
* [[Pim Fortuyn]] - Nederlandse politicus

==== In België ====
* [[Albert II van België]] - [[Belgische monarchie|Koning der Belgen]] van 1993 tot 2013
* [[Filip van België]] - Koning der Belgen sinds 2013
* [[Guy Verhofstadt]] - [[premier van België]] van 1999 tot 2008
* [[Herman Van Rompuy]] - premier van 2008 tot 2009
* [[Elio Di Rupo]] - premier van 2011 tot 2014
* [[Charles Michel]] - premier sinds 2014 tot 2019

=== Technologie ===
* [[Steve Jobs]] - oprichter van [[Apple Inc.]]
* [[Bill Gates]] - oprichter van [[Microsoft]]
* [[Mark Zuckerberg]] - oprichter van [[Facebook]]
* [[Elon Musk]] - oprichter van [[PayPal]], [[Tesla, Inc.]], [[SpaceX]], [[The Boring Company]] en [[Neuralink]],
* [[Jeff Bezos]] - oprichter van [[Amazon.com]]
* [[Jack Ma]] - oprichter van de [[Alibaba Group]]

{{Appendix}}

{{Navigatie decennia|21}}
{{Navigatie eeuwen|3}}
{{Commonscat|21st century}}

[[Categorie:21e eeuw| ]]

21e eeuw - Bewerkingsoverzicht

Colani: 1 versie geïmporteerd