Colani: Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"

2024-12-04T12:25:06Z

Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"

Nieuwe pagina

{{Zijbalk jaren in eeuw|15|16|17}}
De '''17e eeuw''' (van de [[christelijke jaartelling]]) is de 17e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren [[1601]] tot en met [[1700]]. De 17e eeuw behoort tot het [[2e millennium]].

== Benamingen voor eeuw ==

* [[Gouden Eeuw (Nederland)]]
* [[Geschiedenisonderwijs (Nederland)|Tijd van regenten en vorsten]] (onderwijs)

== Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen ==
[[Bestand:VOC-huis.jpg|thumb|Het [[Oost-Indisch Huis (Amsterdam)|Oost-Indisch Huis]] te Amsterdam]]
;Zeevaart en kolonialisme
* Opkomst en bloeitijd van de [[Vereenigde Oostindische Compagnie]] (VOC). 1770 Nederlandse schepen varen naar de Oost; 41 van hen vergaan tijdens de reis.
* De VOC sticht een verversingstation aan [[Kaap de Goede Hoop]], dat in de loop van de eeuw uitgroeit tot de [[Kaapkolonie]].
* [[Walvisvaart]] bij [[Spitsbergen (archipel)|Spitsbergen]]. De [[Noordsche Compagnie]] en later ook particuliere reders uit [[De Rijp (Alkmaar)|De Rijp]] roeien de kolonie Groenlandse walvissen daar bijna uit. In het walvisstation [[Smeerenburg]] wordt uit het walvisvet [[walvistraan|traan]] gekookt.
* Drie [[Engels-Nederlandse Oorlogen|Engelse oorlogen]] maken duidelijk bij wie in de komende eeuwen de heerschappij op de zeeën zal berusten.
* Een [[galjoen (schip)|galjoen]] is een verdere ontwikkeling van de [[Kraak (zeeschip)|kraak]] en verschilt hiervan doordat de zeer hoge en gekromde vooropbouw, het voorkasteel, vervangen wordt door een lage, smalle en ver naar voren uitstekende boeg waarachter een loodrechte voorkant van de eigenlijke romp oprijst. De combinatie van lagere voorkant en hoge achterkant levert het typische silhouet op van het 17e-eeuwse zeilschip.

===Europa===
* De [[Dertigjarige Oorlog]] tussen het protestantse noorden van Europa en het katholieke zuiden, maakt van Duitsland een groot kerkhof. Koning [[Gustaaf II Adolf van Zweden|Gustaaf II Adolf]] legt met klinkende militaire overwinningen het fundament voor de Zweedse heerschappij over het [[Oostzeegebied]].
* [[Engeland]] wordt geregeerd door het Schotse [[huis Stuart]]. De koningen uit dit huis komen regelmatig in conflict met het parlement vanwege hun katholieke en autocratische neigingen. Een van de twistpunten is de bescherming van rechten van arrestanten. Deze worden ten slotte in 1679 gedefinieerd in de [[Habeas corpus]] Act, waarmee een universeel beginsel is geboren. Uiteindelijk wordt de Nederlandse stadhouder [[Willem III van Oranje-Nassau]] uitgenodigd om het eiland als [[constitutionele monarchie|constitutioneel vorst]] te besturen, samen met zijn vrouw [[Maria II van Engeland|Mary Stuart]].
* [[Rusland]] krijgt na de [[Tijd der troebelen]] een nieuwe dynastie: het [[huis Romanov]].
* In de [[Slag bij Rocroi]] (1643) behaalt Frankrijk aan de eigen noordgrens een verrassende overwinning op [[Spanje]], waarmee Frankrijk de hegemonie op het continent overneemt. Het zal die de volgende zestig jaar niet meer afstaan. Het land ontwikkelt zich onder de [[Huis Bourbon|Bourbons]] tot een [[absolute monarchie]]. De adel verliest haar land en haar macht, en verwordt tot een geldverslindende hofadel. De godsdienstvrijheid wordt in twee stappen, in 1629 en 1685 teruggedraaid. De buitenlandse handel wordt door het [[protectionisme]] beperkt. Door de voortdurende oorlogen ontstaat een groot rijk binnen verdedigbare grenzen, maar met overal om zich heen vijandelijke mogendheden.
* Europa wordt getroffen door een aantal pestepidemieën. De [[joden]] krijgen daarvan de schuld en worden het slachtoffer van [[pogrom]]s.
* De [[Midden-Italië|Midden-Italiaanse]] stad [[Castro (Latium)|Castro]] en haar omgeving zijn het toneel van [[Oorlogen van Castro|oorlogen]] tussen het [[hertogdom Parma]] en de [[Kerkelijke Staat]]. Ten slotte laat de paus de stad helemaal verwoesten.

===Spaanse Nederlanden===
* De 17e eeuw brengt voor de Zuidelijke Nederlanden een aaneenschakeling van oorlogen, vernielingen, belegeringen, plunderingen en blokkades. Geprangd tussen de grootmachten, is het gebied overgeleverd aan strijdende legers in steeds wisselende allianties.
* Vanaf [[1620]] vormt de Antwerpenaar [[Abraham Verhoeven]] zijn onregelmatig uitgegeven pamfletten om tot een regelmatig verschijnende [[krant]], de eerste die in de [[Zuidelijke Nederlanden]] verschijnt. Hij blijft de "Nieuwe Tijdinghen" tot 1629 uitgeven. Daarna geeft hij de "Wekelijckse Tijdinghen uyt verschiyde quartieren": een verandering niet alleen van naam, maar ook van periodiciteit en van drukformaat.
* De Engelse jezuïeten bouwen vanuit [[Sint-Omaars]] in huidig Frans-Vlaanderen hun voortreffelijk onderwijssysteem voor jongens over de hele [[Zuidelijke Nederlanden]] uit.

===Republiek der Verenigde Nederlanden===
* De lucratieve [[Oostzeehandel]] legt de basis voor de [[Gouden Eeuw (Nederland)|Gouden Eeuw]] van de Nederlandse republiek.
* In de Noordelijke Nederlanden woedt een voortdurende machtsstrijd tussen [[Rekkelijken]] en [[Preciezen]], tussen kooplieden en dominees en tussen het rijke Holland en de minder welvarende landgewesten. Scherpe botsingen doen zich voor in 1618, 1651 en 1672.
* De eerste [[krant]] verschijnt in de Republiek onder de naam "Courante uyt Italien ende Duytschlandt" tussen 1618 en 1639. Hij bevat nieuws over handel en oorlog, maar ook over natuurrampen.
* Studenten aan universiteiten en academies verenigen zich met streekgenoten in [[Natio|naties]].

===Azië en Afrika===
* In [[Japan]] begint de [[Edo-periode]]. Het land sluit zich onder de heerschappij van de [[shogun (titulatuur)|shoguns]] vanaf [[1639]] volledig af van de buitenwereld. Alleen de kooplieden van de [[Verenigde Oostindische Compagnie|VOC]] hebben sinds [[1641]] een handelspost op het eiland [[Decima]] bij [[Nagasaki (stad)|Nagasaki]].
* De [[Mantsjoes]] bouwen in het [[vendelsysteem]] een staand leger op waarmee ze de [[Ming-dynastie]] verdrijven en vervangen door de [[Qing-dynastie]].
* In zijn bloeiperiode omvat het [[Mogolrijk]] bijna geheel het Indische subcontinent. Het telt aan het einde van de 17e eeuw waarschijnlijk tegen de 150 miljoen inwoners.
* De Tweede Lange Oorlog tussen het Turkse en het Perzische Rijk wordt in 1619 beëindigd. Beide rijken zijn de uitputting nabij en er breekt voor beide een tijd van verval aan.
* De [[Beni Hassan (stam)|Beni Hassan]] en andere Arabische krijgersstammen overheersen de autochtone [[Berbers]]e Sanhajastammen van het gebied dat tegenwoordig in Zuid-[[Marokko]], de [[Westelijke Sahara]] en [[Mauritanië]] ligt, vooral na de [[Char Bouba oorlog]]. Het gevolg van die oorlog is dat de [[Arabische taal]] en [[Arabische cultuur|cultuur]] komen te domineren en de [[Berbers|Berberse stammen]] in meer of mindere mate worden [[Arabisering|gearabiseerd]]. Het Arabische dialect dat de Beni Hassan spreken wordt de nieuwe taal van de regio en wordt nog steeds gesproken in de vorm van het [[Hassaniya|Hassania-arabisch]].
* De Portugezen verspreiden de [[casave]] vanuit Amerika over Afrika en Zuid- en Zuidoost-Azië.

===Godsdienst===
* Grote stromen godsdienstige vluchtelingen bereiken de Republiek, zoals de [[hernhutters]] uit Bohemen, de [[jansenisme|jansenisten]], de [[hugenoten]] uit Frankrijk en de [[joden]] uit [[Polen]].
* In de Republiek is gewetensvrijheid vastgelegd in de [[Unie van Utrecht (1579)|Unie van Utrecht]]. De uiting van afwijkende meningen vooral op godsdienstig gebied wordt alleen steeds moeilijker gemaakt. De [[arminianen]] worden vervolgd, alsook de [[doopsgezinden]], [[Socinianisme|socinianen]] en de [[Spinoza|spinozisten]].
* Rome beschouwt de Republiek als een [[missiegebied]]. Het [[Aartsbisdom Utrecht (rooms-katholiek)|Aartsbisdom Utrecht]] wordt in status teruggebracht tot [[Apostolisch vicariaat]].
* Een deel van de [[gereformeerden]] gaat mee in een zogenoemde [[Nadere Reformatie]], een vroomheidsbeweging die nadruk legt op het zo strikt mogelijk volgen van de kerkelijke leer. Een groot deel volgt echter deze beweging niet. Hierdoor ontstaan binnen de [[Nederduitse Gereformeerde Kerk (later Nederlandse Hervormde Kerk)|Nederduitse Gereformeerde Kerk]] grote verschillen in opvattingen en levenshouding, die enkel vanwege het sterk decentrale karakter van de kerk overbrugbaar zijn.
* [[Socinianisme|Socinianen]] trekken door Europa. Zij behoren tot een genootschap van theologische onderzoekers in [[Vicenza (stad)|Vicenza]], die de [[Drievuldigheid|leer van de Drie-eenheid]] loochenen.
* Een revisie van door de Russisch-orthodoxe Kerk gebruikte teksten en riten hebben als doel de Russische kerk te uniformeren met de [[Oecumenisch patriarchaat van Constantinopel|Byzantijnse (Griekse) kerk]]. Het gevolg is echter een [[Raskol|schisma]], waardoor de [[Russisch-orthodoxe Kerk]] uiteenvalt in een staatskerk en anderzijds de beweging van de [[oudgelovigen]].
* De [[Sjoelchan Aroech]] (lett. gedekte, welvoorziene tafel), het belangrijkste joodse wetboek, wordt geschreven door rabbijn Yosef Karo, die vanaf 1536 in [[Safed]] woont, in [[Galilea (streek)|Galilea]]. Een 16e-eeuws commentaar op Sjoelchan Aroech van Rabbi Moshe ben Isserles heet ''Mappa'' (tafelkleed).

===Wetenschap===
* Verschillende filosofen en rechtsgeleerden leggen de nadruk op het [[natuurrecht]] als richtsnoer, met als kenbron de [[rede]] die als autonoom wordt beschouwd en niet per se hoeft samen te vallen met de [[openbaring (concept)|openbaring]] ([[Hugo de Groot (rechtsgeleerde)|De Groot]], [[Samuel von Pufendorf|Pufendorf]], [[Christian Thomasius|Thomasius]], [[Christian Wolff (filosoof)|Wolff]]).
* [[René Descartes]] is de eerste die de filosofie van [[Aristoteles]] niet alleen verwerpt, maar ook vervangt door een eigen levensvatbaar filosofisch systeem, waarmee hij de basis legt voor het [[Rationalisme]]. Het rationalisme beschouwt de [[rede]] als de enige of voornaamste bron van kennis. De werkelijkheid bevat volgens rationalisten een inherente redelijke en logische structuur die vanwege dit feit ook direct door het verstand gelezen kan worden zonder enige tussenkomst van iets anders dan het denken zelf. Dit in tegenstelling tot stelsels die voornamelijk op openbaring of traditie gebaseerd zijn of tot stelsels die de ervaring aanduiden als voornaamste kennisbron ([[empirisme]]). De stroming gedijt vooral op het vasteland, met name in [[Frankrijk]] en [[Duitsland]], terwijl zijn tegenstander, het [[empirisme]], vooral populair is in [[Groot-Brittannië (eiland)|Groot-Brittannië]]. De grote namen binnen het rationalisme zijn [[René Descartes]], [[Baruch de Spinoza]] en [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Gottfried Leibniz]].
* Opkomst van de [[moderne wetenschap]]. In de medische wetenschap gaat men zelf bijvoorbeeld op onderzoek uit in plaats van oude meesters als [[Aristoteles]] en [[Galenus]] te bestuderen.
* [[Isaac Newton]] en [[Gottfried Leibniz]] ontdekken onafhankelijk van elkaar de [[hoofdstelling van de integraalrekening]].
* De eerste [[Rariteitenkabinet|rariteitenkabinetten]] worden aangelegd. De Enkhuizense arts [[Paludanus]] en de Harderwijkse burgemeesterszoon [[Ernst Brinck]] nemen van hun vele reizen even zovele bezienswaardigheden mee naar huis. Paludanus neemt ook van overal geneeskrachtige planten mee en legt in Enkhuizen een [[Hortus botanicus|botanische tuin]] aan.

===Innovatie===
[[Bestand:Vervaardiging van geschept papier in de 17e eeuw-508788.webm|thumbtime=0:15|thumb|[[Polygoonjournaal|Bioscoopjournaal]] uit juli 1957. In de [[papiermolen]] in het [[Nederlands Openluchtmuseum]] te [[Arnhem]] vindt een demonstratie plaats van het maken van geschept [[papier]] zoals dat in de 17e eeuw gebeurde.]]
* Uitvinding van de [[Hollandse kijker]] door [[Hans Lippershey]]. De Italiaanse geleerde en uitvinder [[Galileo Galilei]] bouwt zelf een verbeterde versie en bestudeert daarmee diverse hemellichamen, wat leidt tot een revolutie in het wereldbeeld van de mens. Later bouwt [[Christiaan Huygens]] telescopen die gewild zijn in heel Europa.

===Amerika===
* De oostkust van [[Noord-Amerika]] wordt gekoloniseerd. De Fransen in het noorden rond de [[Sint-Laurensrivier]], daaronder de Engelsen in [[Maryland]] en [[Virginia (staat)|Virginia]] Aan de [[Hudsonrivier]] sticht de [[West-Indische Compagnie]] de kolonie [[Nieuw-Nederland]]
* De [[Beveroorlogen]] woeden tussen de [[Irokezen]] en de Fransen en vooral tussen de Irokezen onderling. De meeste slachtoffers vallen onder de [[Bevers (geslacht)|bevers]], die vrijwel uitsterven aan de Amerikaanse oostkust.

===Kunsten===
* Overgang naar de [[Barok (stijlperiode)|Barok]]. Voorbeelden in de schilderkunst zijn de Spaanse schilder [[Diego Velázquez (kunstschilder)|Velázquez]] en de in Duitsland geboren Vlaming [[Peter Paul Rubens]].
* In de gereformeerde Noordelijke Nederlanden is [[vanitas]] een veel voorkomend thema in de schilderkunst. Het Latijnse woord betekent ijdelheid en leegheid. Met bijvoorbeeld schedels, gedoofde kaarsen, verwelkte bloemen, zeepbellen, vergane boeken, muziekinstrumenten, klokken of omgevallen glazen wordt de ijdelheid, tijdelijkheid en zinloosheid van het aardse gevisualiseerd.
* In de schilderkunst worden de [[historiestuk]]ken populair. In de Zuidelijke Nederlanden is [[Peter Paul Rubens|Rubens]] de voornaamste meester, in de Noordelijke Nederlanden [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]].
* De [[commedia dell'arte]], het Italiaanse volkstoneel, wordt nog spectaculairder door het inlassen van elementen uit de fabels en de mythologie en het gebruik van mechanische trucs ("kunst- en vliegwerk"). De spelersgezelschappen trekken door heel Europa. Na 1660 spelen Italianen, afwisselend met [[Molière (schrijver)|Molière]], in het Petit-Bourbon-theater in Parijs, eerst
* De [[kwabstijl]] is een decoratiestijl, die wordt toegepast op meubels, schilderijlijsten en vooral op [[zilverwerk]]. Kenmerkend zijn de organische vormen.

===Muziek===
* De [[Renaissancemuziek]] vindt haar hoogtepunt in de kerkmuziek van [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]] en de opera's van [[Claudio Monteverdi|Monteverdi]].
* De [[barokmuziek]] kan in het bijzonder gedijen door de bloeiende muziekcultuur aan de diverse Europese vorstenhoven. Veel rijke hooggeplaatsten hebben musici/componisten in dienst en/of fungeren als hun [[mecenas]]. Veel hoogtijdagen en festiviteiten worden opgeluisterd door speciaal voor die gelegenheid in opdracht gecomponeerde werken. Ook ten behoeve van kerkelijke erediensten worden in het tijdperk van de barok nieuwe muziekvormen ontwikkeld.
* De instrumenten die over de periode 1580 tot 1680 door de Antwerpse familie [[Ruckers]] - [[Couchet]] worden gebouwd, zijn representatieve voorbeelden van de Vlaamse instrumentenbouw uit die tijd. Het gaat om klavecimbels met één of twee klavieren, maar ook om [[spinet]]ten en [[Virginaal|virginalen]]. De opmerkelijke klank van de klavecimbels van Ruckers en Couchet evenals
* De Amsterdamse stadsorganist [[Jan Pieterszoon Sweelinck]] geeft in de [[Oude Kerk (Amsterdam)|Oude Kerk]] concerten voor de burgerij, een noviteit die navolging krijgt van [[Franz Tunder]] en [[Dietrich Buxtehude]] in [[Lübeck]].
* Populair zijn opera's met thema's uit de [[Griekse mythologie|Griekse]] en [[Romeinse mythologie]].

===Bouwkunst===
* Barok in de bouwkunst: Onder invloed van de Italiaanse architecten [[Carlo Maderno]], [[Francesco Borromini]] en [[Gian Lorenzo Bernini]] wordt een stijl ontwikkeld die rijk, vermetel is en die uitloopt op een ware stortvloed van gebogen, plastische vormen. In de Zuidelijke Nederlanden worden veel kerken in deze stijl gebouwd.
* in gebieden die protestants zijn geworden ontstaat behoefte aan nieuwe kerken waarin het volk rondom de preekstoel wordt verzameld. Met name in Nederland en Duitsland worden veel protestantse kerken als [[centraalbouw]] gebouwd. Enkele zeventiende-eeuwse Nederlandse voorbeelden zijn de [[Noorderkerk (Amsterdam)|Noorderkerk in Amsterdam]], de [[Nieuwe Kerk (Den Haag)|Nieuwe Kerk in Den Haag]] en de [[Nieuwe Kerk (Groningen)|Nieuwe Kerk in Groningen]].
* '''Mogol-architectuur''' is een mengvorm van [[Islamitische architectuur|islamitische]] en [[Hindoeïsme|hindoe-architectuur]]. De [[Taj Mahal]] geldt als hoogtepunt van de Mogol-architectuur.

===Stad en land===
* Aanleg in Vlaanderen, Holland en Friesland van een aantal [[trekvaart]]en. De reistijd per [[trekschuit]] is veel korter dan die per zeilschip.
* In plaats van de [[waterput]] komt de [[waterpomp]], die veel dieper reikt.
* Het [[kasteel]] verliest de functie van veilige vluchtplaats in tijden van oorlog. Het wordt verbouwd tot jachtslot of [[buitenplaats]] met [[lusthof]].
* In Groningen en Drenthe wordt begonnen met ontveningen.
* Onder leiding van [[Jan Adriaanszoon Leeghwater]] worden de Hollandse meren drooggemalen: de [[Beemster]] (1612), de [[Purmer]] (1622) en de [[Schermer (droogmakerij)|Schermer]] (1635). In [[1650]] is de Zeeuwse [[Generale Prins Willempolder]] droog.
* De welvaart van Amsterdam komt tot uitdrukking in de aanleg van de [[grachtengordel]]. De koopmanshuizen aan deze grachten worden gebouwd in de toonaangevende stijl van het [[Hollands classicisme]].
* Middelburg wordt, mede dankzij de vele Vlaamse poorters, na Amsterdam de grootste handelsstad, grootste haven en belangrijkste VOC en WIC-stad van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
* Introductie in de Nederlanden van de [[tabaksteelt]].
* Het eerste Europese [[koffiehuis]] wordt in [[1645]] in [[Venetië (stad)|Venetië]] geopend. Andere, grote Europese steden blijven niet achter: in [[1650]] volgt [[Oxford (Verenigd Koninkrijk)|Oxford]], in [[1651]] [[Londen]], in [[1664]] [[Den Haag]], in [[1677]] [[Hamburg]] en in [[1689]] [[Parijs]], [[Boston]] en [[New York (stad)|New York]].
* Opkomst in Duitsland en Frankrijk van de [[pomologie]], die zich vooral bezighoudt met de beschrijving en systematische indeling ([[taxonomie]]) van de soorten en variëteiten in fruit.

=== Scheepvaart en handel===
* De [[Mercantilisme|mercantilistische theorie]] schrijft voor, dat de overheid een [[Protectionisme|protectionistische]] rol in de economie speelt. De interventie richt zich aan de ene kant op het bevorderen maar vooral ook structureren van de handel (export), aan de andere kant op het nemen van protectionistische maatregelen om de import zo veel mogelijk te beperken.
* Europa maakt kennis met producten als [[Koffie (drank)|koffie]], [[thee (drank)|thee]], [[tafelsuiker|suiker]] en [[Cacaoboon|cacao]].
* De commerciële [[tabaksteelt]] in Europa komt op. Tussen 1610 en 1620 wordt voor het eerst in Nederland en Engeland tabak geteeld. Het eerste in Veere, gevolgd door Amersfoort rond 1615. Van daaruit verspreidt de teelt zich over de [[Utrechtse Heuvelrug (stuwwal)|Utrechtse Heuvelrug]] en later naar de [[Betuwe]].
* De Portugezen nemen de [[cassave]] uit Brazilië mee naar Afrika.

===Suriname===
* In deze eeuw staat [[Suriname]] in Engeland bekend als "Specklewood Country" oftewel letterhoutland. Vanwege het voorradig zijn van zoveel [[letterhout]] wordt het land zelfs zo aangeduid op de oudste landkaart. Naast [[Tafelsuiker|suiker]] is letterhout een gewild ruil- of [[betaalmiddel]], aangezien er nog geen geld is in Suriname.
* De geïsoleerde, landinwaarts gelegen [[Jodensavanne]] groeit vanaf 1640 uit tot een joodse pseudo-staat waar religieuze vrijheid heerst en waar de inwoners vrijgesteld zijn van veel burgerplichten, in ruil voor een prompte belastingbetaling.

===Innovatie===
[[Bestand:Jacobsstaf.jpg|thumb|Uitvinding [[jakobsstaf]]]]
* De uitvinding van de [[jakobsstaf]] verbetert de navigatie op zee.

===Militair===
* [[Simon Stevin]] zet de ontwikkeling van het [[Oud-Nederlands vestingstelsel]] in gang. [[Adriaen Anthonisz]] is een belangrijk persoon voor wat betreft het perfectioneren van het oud-Nederlands vestingstelsel en is verantwoordelijk voor het ontwerpen van de verdedigingswerken van veel Nederlandse steden.
* Het accent in de landsverdediging verschuift van de [[vestingstad]] naar de [[Linie|defensielinie]]. Voorbeelden zijn de [[Staats-Spaanse Linies]], de [[Oude Hollandse Waterlinie]] en de [[Oude IJssellinie]].
* De [[Musket|musketier]] vormt samen met de [[piekenier]] de hoofdmoot van de [[infanterie]].

===Mode===
* In de Nederlanden wordt de [[fardegalijn]] gedragen door vrouwen met een hoge sociale status. Zij volgen de Spaanse mode die door [[Isabella van Spanje]] ([[1566]] – [[1633]]) naar de lage landen wordt gebracht, waar de verdegaal aan de lokale smaak wordt aangepast.
* Mannen dragen de uit Spanje afkomstige [[pofbroek]].
* Kroatische huursoldaten baren opzien in Parijs met hun rond de nek geknoopte zakdoeken of halsdoeken. De [[Stropdas|cravate]] wordt vervolgens een begrip in de modewereld als de jonge koning [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] er een van zijde draagt. [[Karel II van Engeland|Charles II]] introduceert de cravate in Engeland en zijn koloniën.

=== dieren ===
* De [[Engelse volbloed]] ontstaat als in Engeland drie [[Hengst (paard)|hengsten]] worden uitgekozen, die aan de wieg komen te staan van de volbloed: Darley Arabian, een [[Arabier (paard)|Arabier]]; Godolphin Barb, een [[Berber (paard)|Berber]], en Byerley Turk, een [[Turkoman|Turks paard]] (of Turkoman) dat waarschijnlijk is buitgemaakt op [[Ottomaanse Rijk|Ottomaanse]] troepen en meegevoerd naar Engeland. Deze hengsten worden gekruist met de snelste [[merrie]]s met als doel de snelste paarden te fokken voor de [[Rensport|wedrennen]], die vanaf die tijd zeer populair zijn.

== Belangrijke personen ==
[[Bestand:Rembrandt Self-portrait (Kenwood).jpg|thumb|[[Rembrandt van Rijn]]]]
[[Bestand:Portrait of Michiel de Ruyter by Ferdinand Bol Rijksmuseum Amsterdam SK-A-44.jpg|thumb|Michiel de Ruyter door [[Ferdinand Bol]] in 1667. Hij draagt zijn [[Orde van de Heilige Michaël]]]]

* [[Anna van Oostenrijk (1601-1666)|Anna van Oostenrijk]]
* [[Robert Boyle]]
* [[Christina I van Zweden]]
* [[Oliver Cromwell]]
* [[Cornelis Drebbel]]
* [[René Descartes]]
* [[Pierre de Fermat]]
* [[Filips IV van Spanje]]
* [[Frederik Hendrik van Oranje]]
* [[Galileo Galilei]]
* [[Reinier de Graaf]]
* [[Gustaaf II Adolf van Zweden]]
* [[Thomas Hobbes]]
* [[Robert Hooke]]
* [[Christiaan Huygens]]
* [[Maurits van Oranje]]
* [[Isaac Newton]]
* [[Johan van Oldenbarnevelt]]
* [[Axel Oxenstierna]]
* [[Johannes Vermeer]]
* [[Karel II van Engeland]]
* [[Athanasius Kircher]]
* [[Antoni van Leeuwenhoek]]
* [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
* [[Keizer Leopold I]]
* [[John Locke (filosoof)|John Locke]]
* [[Lodewijk XIII van Frankrijk]]
* [[Lodewijk XIV van Frankrijk|Lodewijk XIV]] (de ''Zonnekoning'')
* [[Jules Mazarin|Kardinaal Mazarin]]
* [[Murat IV]]
* [[Gaspar de Guzmán y Pimentel|Olivares]]
* [[Blaise Pascal]]
* [[Kardinaal de Richelieu]]
* [[Rembrandt van Rijn]]
* [[Peter Paul Rubens]]
* [[Michiel Adriaenszoon de Ruyter]]
* [[William Shakespeare]]
* [[Jan Sobieski]]
* [[Baruch Spinoza]]
* [[Tokugawa Iemitsu]]
* [[Diego Velázquez (kunstschilder)|Diego Rodríguez de Silva y Velázquez]]
* [[Albrecht von Wallenstein]]
* [[Willem III van Oranje-Nassau]]
* [[Johan de Witt]]
* [[Johannes Kepler]]

== Bibliografie ==
* WILLS J.E. ''1688 Een jaar in de wereldgeschiedenis,'' Ambo, Amsterdam, 2001.

{{Navigatie decennia|17}}
{{Navigatie eeuwen|2}}
{{Bibliografische informatie}}
{{Zusterproject
|commonscat=17th century
|wikisource=Hoofdportaal:Geschiedenis/Nieuwe geschiedenis/17e eeuw
}}

[[Categorie:17e eeuw| ]]

17e eeuw - Bewerkingsoverzicht

Colani: Tekst vervangen - ".ogv" door ".webm"